This is page 447 of An Icelandic-English Dictionary by Cleasby/Vigfusson (1874)

This online edition was created by the Germanic Lexicon Project.

Click here to go to the main page about Cleasby/Vigfusson. (You can download the entire dictionary from that page.)
Click here to volunteer to correct a page of this dictionary.
Click here to search the dictionary.

This page was generated on 18 Mar 2017. The individual pages are regenerated once a week to reflect the previous week's worth of corrections, which are performed and uploaded by volunteers.

The copyright on this dictionary is expired. You are welcome to copy the data below, post it on other web sites, create derived works, or use the data in any other way you please. As a courtesy, please credit the Germanic Lexicon Project.

NAUTAAFRETTR -- NÁVERA. 447

Ld. 160, Fs. 26, 128; ef hann hefir oxa í nautum sínum, N. G. L. i. 25; láta inn naut, Gísl. 20; hann knýtir saman halana á nautunum, 29; gæta nauta, Bjarn. 32; hann kom til nautanna, ok stangaði hvert annat, Grett. 112; þessi vetr var kallaðr sandvetr, þá dó hundrað nauta fyrir Snorra Sturlusyni á Svignaskarði, Sturl. ii. 93 (of herds of cattle grazing in the mountain pastures during winter); kunna ek á ísleggjum, en þú kunnir þat eigi heldr en naut, Fms. vii. 120; nauta fjöldi, flokkr, a drove of cattle, Glúm. 342, Stj.; naut mörg, Eg. 743; nauts belgr, skinn, húð, a neat's hide, skin, Landn. 212, Hkr. iii. 80, Eb. 136, Sks. 184; nauts höfuð, rófa, síða, Grett. 116, Eb. 276, Fms. ii. 139; nauts fall, a neat's carcase, Fms. v. 21; nauts búkr, id., Eb. 220, Fms. ix. 309; nauts blóð or nauta blóð, Landn. 258, Hdl. 10; nauts bein, Fms. ii. 142; nauts virði, a neat's worth, price of a head of cattle, D. N.; nauts fóðr, 'a neat's fodder,' a measure of hay enough to keep one cow through winter, Eb. 260: metaph. a nout, blockhead, hann er naut, cp. nautheimskr: local names, Naut-eyri, Nauta-bú, Dan. Nödebo, Landn. COMPDS: nauta-afréttr, m. a mountain pasture for cattle; kirkja á n. á Flötr, Vm. 115. nauta-beit, f. grazing cattle, Vm. 18. nauta-brunnr, m. a well for watering cattle, Fms. x. 377, Fagrsk. 4. nauta-dauði, m. a cattle-plague, Ann. 1187. nauta-ferill, m. a cattle-track, Njarð. 378. nauta-fjós, n. a cow-stall, D. N. nauta-flokkr, m. a herd, Lv. 91. nauta-gæzla, u, f. the keeping cattle, Eg. 715. nauta-hellir, m. a cave used as a stall, Bs. i. 320. nauta-hlaða, u, f. a cattle-barn, Sturl. ii. 232. nauta-hundr, m. a neatherd's dog, N. G. L. i. 234. nauta-höfn, f. pasture for cattle, D. N. nauta-maðr, m. a neatherd, herdsman, Eb. 316, Grett. 112, Glúm. 306. nauta-mark, n. a cattle-mark, Grág. i. 397. nauta-matr, m. the meat of cattle, Sks. 191. nauta-sveinn, m. = nautamaðr, Mar. nauta-tík, f. = nautahundr, Bs. i. 284: as a nickname, Sturl. iii. 35. nauta-tún, n. [Engl. Naughton], 'neat-town,' a fenced cattle pasture, Gþl. 433, v. l. nauta-vara, u, f. 'neat's-ware,' i. e. hides and the like, Sks. 184. nauta-verk, n. a tending cattle, Eg. 714.

naut-beit, f. = nautabeit, Vm. 88.

naut-dauðr, m. a cattle-plague, Ann. 1187.

naut-fall, n. = nauts fall, Hkr. ii. 311.

naut-fé, n. cattle, Grág. i. 458.

naut-fellir, m. loss of cattle, Ann. 1187; nautfellis vár, vetr, Sturl. i. 227, Bs. i. 488.

naut-heimskr, adj. stupid as a nout.

naut-hveli, n. a 'sea-neat,' sea-cow.

naut-högg, n. 'neat-blow,' the blow which fells an ox; nú vil ek eigi bíða nauthöggsins, I will not wait for the 'neat-blow,' Fms. vii. 244; cp. bíða einsog boli höggs, to wait for the blow like a bull, of a person undecided and as if in a kind of stupor.

nautn, f. [njóta], the use of a thing; ok á sá at sækja um nautnina er hross á, Grág. i. 432; nautn á skógi, ii. 293; ef maðr neytir hross enni meiri nautn, en þat er meiri nautn . . ., i. 441. 2. metaph. enjoyment; hafið ér jarðliga hluti í nautn, Greg. 32; andleg nautn, líkamleg nautn, and the like, passim in mod. usage.

naut-peningr, m. cattle.

NAUTR, m. [Germ. ge-nosse; from njóta], a mate, fellow; bera kvið í dóm fram með nauta sína, Grág. i. 369; bera kvið at dómi með nauta þína átta en þú sér sjálfr inn níundi, ii. 39; þjófs-nautr, a receiver of stolen goods :-- in compds = Germ. genosse, a mate; mötu-nautr, a mess-mate; legu-nautr, rekkju-n., a bed-fellow; sessu-n., bekkju-n., a bench-mate; kaupu-n., a customer; föru-n., a fellow-traveller; söku-n., a transgressor; ráðu-n., a councillor. II. a person from whom a gift is received, a donor, giver; góðr þótti mér þá nautrinn er Hákon jarl var, Fms. ii. 171; góðr er nautrinn, Ólafr konungr gaf mér hring þenna í morgin, v. 93. 2. an object is called the nautr of the person from whom it comes, whether it be as a gift, or even as booty; sverðit konungs-nautr, the sword the king's gift, Ld. 204; Hallfreðr var lagðr í kistu ok gripir hans með honum konungs-nautar, skikkja, hringr ok hjálmr, Fms. iii. 28; hringinn Sigvalda naut, 24: the charmed ring Andvara-nautr, Edda 75; skikkjuna Flosa-naut, Nj. 176; skikkjuna Gunnlaugs naut, Ísl. ii. 274; bauginn Brosu-naut, Gullþ. 23; glófana Agnars-nauta, id.; saxit Tuma-naut, Bs. i. 527; Gamla-n., Þórð.; törgunni Þorveigar-naut, Korm. 88; öxinni Steins-naut, Sturl. i. 63; tveir Árna-nautar, Sölmundar-n., Pétrs-nautr, D. I. i. 472; brynjuna Sigfús-naut, Sturl. iii. 234; sverðit Aðalráðs-naut, Ísl. ii. 268; Jarðhús-n., a sword taken out of a cairn, Fs.; hringsins Hákonar-nauts, Fms. ii. 171; drekinn Randvers-n. and Vandils-n., Fær. 89; blæjan Svasa-nautr, Fms. x. 207; knörrinn Sveins-naut, xi. 437; Esju-n. (a sword and kirtle), Ísl. ii. 419, 449; Hafliða-nautr, Atla-nautr; sverðit Jökuls-naut, Grett, 101.

naut-reki, a, m. a herdsman, drover, Bs. i. 244, Al. 52.

naut-skinn, n. a neat's skin, Rétt.

naut-tarfr, m. a bull.

naut-tava, prob. a false reading for naut tvau, Fas. i. 253.

NÁ, pres. nái, náir, nái, (mod. næ, nær, nær); pl. nám; reflex. náisk, mod. næst; pret. náði; subj. næði; part. náð, better náit; pret. infin. náðu, Fms. vi. 409 (in a verse): with neg. suff. náði-t, could not, Geisli 19, Sighvat (Ó. H. 218): [Dan. naa, akin to ná-, = to come near.]

B. To reach, catch, overtake, and the like, with dat.; þá mun Sveinn eptir leggja ok hans menn ok vilja ná þér, to overtake thee, Fb. ii. 8; bjarndýri er ek náða á Íslandi, Fs. 27; þegar at ek nái honum, Fær. 94; náit þér honum eigi, Nj. 63; Sigurðr var manna fóthvatastr, fengu þeir honum ekki náit at sinni, Fagrsk. 167; allir hans menn þeir sem náit var, who were caught, O. H. L. 17; þótti þá ván at braut mundi ná heininni, to get it out, Edda 59; Helgi býr ferð sína at ná í braut Yrsu, Fas. i. 32; en er þeir náðu stokkunum, Eg. 90: ná til, to reach; ef höfuðit næði til bolsins, 625. 97; ná til eins með sverði, Dropl. 25. II. metaph. to get, obtain; hann vill biðja sér konu ok náir hann eigi ráðinu, Nj. 259; at hann náir eigi víngarðinum af honum, Stj. 600; menn þá er eigi máttu þjónustu ná, Sól. 60; ok þó eigi ráðit hvárt vér næðim þeirri er oss er meiri hugr á, Fms. iv. 196; skal Steinþórr ná lögum, Eb. 226; vér höfum eigi náð lögum, we have not had a lawful trial. Eg. 353; láti hann eigi þessu ná, Gísl. 63: the saying, gott meðan góðu náir, 'tis good as long as it lasts; ok er hann náði konungs fundi, Ísl. ii. 234; ná máli e-s, Nj. 8. 2. hann skal allt féit láta virða, þat er hann náir, so much of it as he can, Grág. i. 208; ef hann náir, if he can, Eg. 114; miklu meiri en aðrir menn, er þeir náðu framast, much beyond those who succeeded best, Hom. 127. III. followed by an infin., to be able, be allowed; svá at þeir nái at flytja eyrendi sín, Ó. H. 54; heilindi sitt ef maðr hafa náir, Hm. 67; ok nái hann þurrfjallr þruma, 29; ef þú segja né náir einum allan hug, 122; enginn þeirra náði at koma inn um Þrándheims-minni, Fms. i. 55; náði engi maðr at bera konungs nafn nema hann einn, 1; lát mik ná at þegja fyrir þér, vii. 119; ef sá randviðr röskvask næði, Stor. 11; ná komask, Sól. 1; svá at eigi nái nökkurr undan at flýja, Stj. 594; er oss orðinn mikill tíma-dagr er vér náðum þik at finna, Fb. i. 237; hón bað grátandi at hón næði son sinn til kirkju at færa, Orkn. 174. 2. periphrast., hann náði leggja, eyða, skína, líta, he did lay, did waste, shine, behold, see Lex. Poët. IV. impers., ef því um náir, if it is possible, if that can be done, Grág. i. 2; Ísleifr var miklu nýtri en aðrir kenni-menn þeir er á þvísa landi næði, Isleif was much before all other clergymen who were then to be got in the county, Íb. 14. V. reflex. to be caught; fátt náðisk af kirkju-viðinum, Ld. 328; ef þat náisk eigi, if that cannot be attained, Fms. xi. 59; Glúmr gékk þá at ok náisk jafnaðr, Glúm. 356. 2. recipr. to reach one another; þar var mýrlent ok máttu þeir eigi násk til, they could not come to close quarters, Fms. xi. 354.

ná, f. = gná (q. v.), Skáld H. passim, and in mod. poetry.

NÁ-, adv. [Ulf. newa = GREEK; A. S. neah; Engl. nigh; Germ. nahe] :-- only used in COMPDS, denoting nigh, near: ná-borinn, part. near akin, born, Sks. 274, Hðm. 10, Skv. 3. 11. ná-búð, f. dwelling near to, Þórð. 69, Sturl. i. 88. ná-búi, a, m. a neighbour, Grág. ii. 343, Eg. 60, 108, Ld. 26, Nj. 11, Eb. 24. ná-býli, n. a neighbouring farm. ná-frændi, a, m. a near kinsman, Eg. 252, Ld. 258, Fms. vii. 268, Fb. i. 437, Bs. i. 133, 620. ná-frændkona, u, f. a near female relative, Bs. i. 288, 620. ná-granna, u, f. a female neighbour, Stj. 260. ná-granni, a, m. a neighbour, Fms. i. 294, Gþl. 107, Bad. 104, MS. 625. 86. ná-grennd, f., and ná-grenni, n. a neighbourhood, Stj. 189, Bárð. 165, Gísl. 92. ná-hendr, adj. a kind of metre, Edda (Ht.) 75. ná-kominn, part. coming near one, touching one nearly; þetta mál er mér nákomit, Sturl. i. 36. ná-kveðinn, part. = náhendr, Edda v. l. ná-kvæma, d, to come near to, Bs. ii. 78. ná-kvæmd, f. a 'near-coming,' coming near to, proximity, Bs. i. 88; í n. við e-n, Mar. ná-kvæmi, f. (mod. ná-kvæmni), exactness, Sks. 443. ná-kvæmliga, adv. minutely, exactly. ná-kvæmligr, adj. exact, minute, ná-kvæmr, adj. 'nigh-coming,' near about one's person, near to one; þeir vóru svá nákvæmir konungi, Stj. 540; svá var Guðs miskunn honum nákvæm, Bs. i. 48; var Ólafr konungr honum svá nákvæmr, at ..., Fms. vi. 74: metaph. attentive, hón er nákvæmust mönnum til á heita, Edda 16: minute, close, n. í skriptum, Bs. i. 871: accurate, exact, nákvæmt svar, Sks. 94 new Ed., freq. in mod. usage. ná-lægð, f. a lying near, nearness, proximity, Bs. ii. 57, Rb. 478, freq. in mod. usage: presence, H. E. i. 246, 247. ná-lægjast, d, dep. to approach, Mar. ná-lægr, adj., superl. nálægstr, Fs. 26, Fms. xi. 33; þar nálægt, Fs. 29: 'nigh-lying,' close by, near at hand, Ld. 184; nálægjar, close to one another, Hom. 55; nálæg héruð, Þórð. 3: metaph., Fms, i. 76, 208, v. 290. ná-mágr, m. a near relative by marriage; námágar þrír, ef maðr á dóttur manns, systur eða móður, Grág. i. 29, Sks. 713, N. G. L. i. 80. ná-munda, adj., see mund and miðmundi; vera í námunda, to be close by, Hkr. i. 266, Stj. 189, 255; þat land sem lá í námunda við Jórdan, 107; þeirra verka er hann hafði n. sér, which he was about doing, Barl. 149; at þat sé allt í n. þér (at hand) er þú megir gleði af taka, 14; ganga, koma n. e-u, to come near to, Stj. 15, 40; þat er vissi n. Múspelli, Edda 4. ná-mæli, n. hurtful language, Stor. ná-sessi, a, m. a bench-mate, N. G. L. i. 68. ná-seta, u, f. a sitting near, proximity, Dropl. 32. ná-settr, part. seated near, Sks. 226. ná-skyldr, adj. nearly related, Boll. 336. ná-stæðr, adj. = náskyldr, Thom. ná-sæti, n. = náseta, Grág. i. 51. ná-venzlaðr, part. = náskyldr, Stj. 226. ná-vera, u, f. presence, Stj.