]>

Þat var snimma í &o-hook;ndverða bygð goðanna, þá er goðin h&o-hook;fðu sett Miðgarð ok g&o-hook;rt Valh&o-acute-hook;ll, þá kom þar smiðr n&o-hook;kkurr ok bauð at gøra þeim borg á þrim misserum svá góða at trú ok ørugg væri fyrir bergrisum ok hrímþursum, þótt þeir kœmi inn um Miðgarð; en hann mælti sér þat til 5 kaups, at hann skyldi eignask Freyju, ok hafa vildi hann sól ok mána. Þá gengu Æsirnir á tal ok réðu ráðum sínum, ok var þat kaup g&o-hook;rt við smiðinn, at hann skyldi eignask þat er hann mælti til, ef hann fengi g&o-hook;rt borgina á einum vetri; en hinn fyrsta sumarsdag, ef n&o-hook;kkurr hlutr væri óg&o-hook;rr at 10 borginni, þá skyldi hann af kaupinu, ok skyldi hann af engum manni lið þiggja til verksins. En er þeir s&o-hook;gðu honum þessa kosti, þá beiddisk hann at þeir skyldu lofa at hann hefði lið af hesti sínum, er Svaðilfari hét; en því réð Loki, er þat var til lagt við hann. 15 Hann tók til hinn fyrsta vetrardag at gøra borgina, en of nætr dró hann til grjót á hestinum; en þat þótti Ásunum mikit undr, hversu stór bj&o-hook;rg sá hestr dró, ok hálfu meira þrekvirki gørði hestrinn en smiðrinn. En at kaupi þeira váru sterk vitni ok m&o-hook;rg sœri, fyrir því at j&o-hook;tnum þótti ekki 20 tryggt at vera með Ásum griðalaust, ef Þórr kvæmi heim; en þá var hann farinn í austrveg at berja tr&o-hook;ll. En er á leið vetrinn, þá sóttisk mj&o-hook;k borgargørðin, ok var hon svá há ok sterk at eigi mátti á þat leita. En þá er þrír dagar váru til sumars, þá var komit mj&o-hook;k at borghliði. Þá settusk goðjn á 25 dómstóla sína ok leituðu ráða ok spurði hverr annan hverr því hefði ráðit, at gipta Freyju í J&o-hook;tunheima eða spilla loptinu ok himninum svá, at taka þaðan sól ok tungl ok gefa j&o-hook;tnum; en þat kom ásamt með &o-hook;llum, at þessu myndi ráðit hafa sá er flestu illu ræðr, Loki Laufeyjarson, ok kváðu hann verðan 30 ills dauða, ef eigi hitti hann ráð til, at smiðrinn væri af

6 Snorra Edda 1. 32-62

kaupinu, ok veittu Loka atg&o-hook;ngu. En er hann varð hræddr, þá svarði hann eiða at hann skyldi svá til haga at smiðrinn væri af kaupinu, hvat sem hann kostaði til. 35 Ok hit sama kveld, er smiðrinn ók út eptir grjótinu með hestinn Svaðilfara, þá hljóp ór skógi n&o-hook;kkurum merr ok at hestinum ok hrein við. En er hestrinn kendi hvat hrossi þetta var, þá œddisk hann ok sleit sundr reipin ok hljóp til merarinnar, en hon undan til skógar ok smiðrínn eptir ok 40 vill taka hestinn, en þessi hross hlaupa alla nótt, ok dvelsk smíðin þá nótt. Ok eptir um daginn varð ekki svá smíðat sem fyrr hafði orðit. Ok þá er smiðrinn sér at eigi mun lokit verða verkinu, þá fœrisk smiðrinn í j&o-hook;tunmóð. En er Æsirnir sá þat til víss, at þar var bergrisi kominn, þá varð eigi þyrmt 45 eiðunum, ok k&o-hook;lluðu þeir á Þór, ok jafnskjótt kom hann, ok því næst fór á lopt hamarrinn Mj&o-hook;llnir. Galt hann þá smíðarkaupit, ok eigi sól eða tungl; heldr synjaði hann honum at byggva í J&o-hook;tunheimum ok laust þat it fyrsta h&o-hook;gg, er haussinn brotnaði í smán mola, ok sendi hann niðr undir 50 Niflheim. En Loki hafði þá ferð haft til Svaðilfara at n&o-hook;kkuru síðar bar hann fyl. Þat var grátt ok hafði átta fœtr, ok er sá hestr beztr með goðum ok m&o-hook;nnum. Þat var einn dag at Freyr hafði gengit í Hliðskjálf ok sá 55 of heima alla; en er hann leit í norðrætt, þá sá hann á einum bœ mikit hús ok fagrt, ok til þess húss gekk kona; ok er hon tók upp h&o-hook;ndunum ok lauk hurð fyrir sér, þá lýsti af h&o-hook;ndum hennar bæði í lopt ok á l&o-hook;g ok allir heimar birtusk af henni. Ok svá hefndi honum þat mikillæti, er hann hafði sezk í þat it 60 helga sæti, at hann gekk í braut fullr af harmi. Ok er hann kom heim, mælti hann ekki; ekki svaf hann, ekki drakk hann; engi þorði at krefja hann málsins.

i. 63-93 Frey and Skírnir 7

Þá lét Nj&o-hook;rðr kalla til sín Skírni, skósvein Freys, ok bað hann ganga til Freys ok beiða hann orða ok spyrja hverjum hann væri svá reiðr at hann mælti ekki við menn. En 65 Skírnir lézk ganga mundu ok eigi fúss, ok kvað illra svara vera ván af honum. En er hann kom til Freys, þá spurði hann hví Freyr var svá hnipinn ok mælti ekki við menn. Þá svarar Freyr ok sagði at hann hafði sét konu fagra, ok fyrir hennar sakar var hann svá harmfullr at eigi myndi hann lengi 70 lifa, ef hann skyldi eigi ná henni -- 'ok nú skaltu fara ok biðja hennar mér til handa ok hafa hana hingat, hvárt er faðir hennar vill eða eigi; skal ek þat vel launa þér.' Þá svarar Skírnir svá, at hann skal fara sendiferð, en Freyr skal fá honum sverð sitt; þat var svá gott at sjálft vásk; en Freyr 75 lét eigi þat til skorta ok gaf honum sverðit. Þá fór Skírnir ok bað honum konunnar ok fekk heit hennar, ok níu nóttum síðar skyldi hon þar koma er Barrey heitir, ok ganga þá at brullaupinu með Frey. En er Skírnir sagði Frey sitt ørendi, þá kvað hann þetta: 80 'L&o-hook;ng es nótt, l&o-hook;ng es &o-hook;nnur, hvé mega ek þreyja þrjár? Opt mér mánaðr minni þótti en sjá hálf hýnótt.' Þessi s&o-hook;k var til, er Freyr var svá vápnlauss, er hann 85 barðisk við Belja, ok drap hann með hjartarhorni. Skaði, dóttir Þjaza j&o-hook;tuns, tók hjálm ok brynju ok &o-hook;ll hervápn ok ferr til Asgarðs at hefna f&o-hook;ður síns. En Æsir buðu henni sætt ok yfirbœtr at hon skal kjósa sér mann af Ásum ok kjósa at fótum ok sjá ekki fleira af. Þá sá hon 90 eins manns fœtr forkunnar fagra, ok mælti: 'Þenna kýs ek, fátt mun ljótt á Baldri.' En þat var Nj&o-hook;rðr ór Nóatúnum. Skaði vildi hafa bústað þann er átt hafði faðir hennar, þat

8 Snorra Edda i. 94-122

er á fj&o-hook;llum n&o-hook;kkurum þar sem heitir Þrymheimr, en Nj&o-hook;rðr 95 vill vera nær sæ. Þau sættusk á þat, at þau skyldu vera níu nætr í Þrymheimi, en þá aðrar níu at Nóatúnum. En er Nj&o-hook;rðr kom aptr til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta: 'Leið erumk fj&o-hook;ll, vaska lengi á, nætr einar níu; 100 ulfa þytr þóttumk illr vesa hjá s&o-hook;ngvi svana.' Þá kvað Skaði þetta: 'Sofa né mákat sævar beðjum á fugls jarmi fyrir; 105 sá mik vekr es af víði kømr, morgin hverjan már.' Þá fór Skaði upp á fjall ok bygði í Þrymheimi; ok ferr hon mj&o-hook;k á skíðum ok með boga ok skýtr dýr. Hon heitir &o-hook;ndurgoð eða &o-hook;ndurdís. 100 Þat er upphaf þessa máls, at &O-hook;ku-Þórr fór með hafra sína ok reið, ok með honum sá Áss er Loki heitir. Koma þeir at kveldi til eins bónda ok fá þar náttstað. En um kveldit tók Þórr hafra sína ok skar báða; eptir þat váru þeir flegnir ok bornir til ketils. En er soðit var, þá settisk Þórr til náttverðar 115 ok þeir lagsmenn. Þórr bauð til matar með sér bóndanum ok konu hans ok b&o-hook;rnum þeira; sonr bónda hét Þjálfi, en R&o-hook;skva dóttir. Þá lagði Þórr hafrst&o-hook;kurnar útar frá eldinum, ok mælti at bóndinn ok heimamenn hans skyldu kasta á hafrst&o-hook;kurnar beinunum. Þjálfi, sonr bónda, helt á lærlegg 120 hafrsins ok spretti á knífi sínum ok braut til mergjar. Þórr dvalðisk þar of nóttina; en í óttu fyrir dag stóð hann upp ok klæddi sik, tók hamarinn Mj&o-hook;llni ok brá upp ok vígði

1.123-156 Þór and Útgarða-Loki 9

hafrst&o-hook;kurnar. Stóðu þá upp hafrarnir, ok var þá annarr haltr eptra fœti. Þat fann Þórr, ok talði at bóndinn eða hans hjón mundi eigi skynsamliga hafa farit með beinum hafrsins; 125 kennir hann at brotinn var lærleggrinn. Eigi þarf langt frá því at segja: vita megu þat allir, hversu hræddr bóndinn mundi vera, er hann sá at Þórr lét síga brýnnar ofan fyrir augun; en þat er hann sá augnanna, þá hugðisk hann falla mundu fyrir sjóninni einni samt. Hann herði hendrnar at 130 hamarskaptinu svá at hvítnuðu knúarnir. En bóndinn gørði sem ván var ok &o-hook;ll hjónin, k&o-hook;lluðu ákafliga, báðu sér friðar, buðu at fyrir kvæmi alt þat er þau áttu. En er hann sá hræzlu þeira, þá gekk af honum móðrinn ok sefaðisk hann, ok tók af þeim í sætt b&o-hook;rn þeira, Þjálfa ok R&o-hook;sku, ok gørðusk þau 135 þá skyldir þjónustumenn hans, ok fylgja þau honum jafnan síðan. Lét hann þar eptir hafra, ok byrjaði ferðina austr í J&o-hook;tunheima ok alt til hafsins, ok þá fór hann út yfir hafit þat it djúpa. En er hann kom til lands, þá gekk hann upp, ok 140 með honum Loki ok Þjálfi ok R&o-hook;skva. Þá er þau h&o-hook;fðu lítla hríð gengit, varð fyrir þeim m&o-hook;rk stór. Gengu þau þann dag allan til myrkrs. Þjálfi var allra manna fóthvatastr; hann bar kýl Þórs, en til vista var eigi gott. Þá er myrkt var orðit, leituðu þeir sér til náttstaðar ok fundu fyrir sér skála n&o-hook;kkurn 145 mj&o-hook;k mikinn; váru dyrr á enda ok jafnbreiðar skálanum. Þar leituðu þeir sér náttbóls. En of miðja nótt varð land- skjálpti mikill, gekk j&o-hook;rðin undir þeim skykkjum, ok skalf húsit. Þá stóð Þórr upp ok hét á lagsmenn sína; ok leituðusk fyrir, ok fundu afhús til hœgri handar í miðjum 150 skálanum ok gengu þannig. Settisk Þórr í dyrnar, en &o-hook;nnur þau váru innar frá honum, ok váru þau hrædd, en Þórr helt hamarskaptinu ok hugði at verja sik. Þá heyrðu þau ym mikinn ok gný. En er kom at dagan, þá gekk Þórr út ok sér hvar lá maðr 155 skamt frá honum í skóginum, ok var sá eigi lítill. Hann

10 Snorra Edda 1.157-190

svaf ok hraut sterkliga. Þá þóttisk Þórr skilja hvat látum verit hafði of nóttina. Hann spennir sik megingj&o-hook;rðum ok óx honum ásmegin; en í því bili vaknar sá maðr, stóð upp 160 skjótt. En þá er sagt at Þór varð bilt einu sinni at slá hann með hamrinum, ok spurði hann at nafni; en sá nefndisk Skrýmir, 'en eigi þarf ek', sagði hann, 'at spyrja þik at nafni; kenni ek at þú ert Asa-Þórr. En hvárt hefir þú dregit á braut hanzka minn?' Seildisk þá Skrýmir til, ok tók 165 upp hanzka sinn; sér Þórr þá at þat hafði hann haft fyrir skála um nóttina, en afhúsit, þat var þumlungrinn hanzkans. Skrýmir spurði ef Þórr vildi hafa f&o-hook;runeyti hans, en Þórr játti því. Þá tók Skrýmir ok leysti nestbagga sinn ok bjósk til at eta dagverð, en Þórr í &o-hook;ðrum stað ok hans félagar. Skrýmir 170 bauð þá at þeir legði m&o-hook;tuneyti sitt, en Þórr játti því. Þá batt Skrýmir nest þeira alt í einn bagga ok lagði á bak sér; hann gekk fyrir of daginn ok steig heldr stórum, en síðan at kveldi leitaði Skrýmir þeim náttstaðar undir eik n&o-hook;kkurri mikilli. Þá mælti Skrýmir til Þórs at hann vill leggjask niðr 175 at sofa, 'en þér takið nestbaggann ok búið til náttverðar yðr.' Því næst sofnar Skrýmir ok hraut fast, en Þórr tók nest- baggann ok skal leysa. En svá er at segja sem ótrúligt mun þykkja, at engan knút fekk hann leyst, ok engan álarendann hreyft svá at þá væri lausari en áðr. Ok er hann sér at þetta 180 verk má eigi nýtask, þá varð hann reiðr, greip þá hamarinn Mj&o-hook;llni tveim h&o-hook;ndum ok steig fram &o-hook;ðrum fœti at, þar er Skrýmir lá, ok lýstr í h&o-hook;fuð honum; en Skrýmir vaknar ok spyrr hvárt laufsblað n&o-hook;kkut felli í h&o-hook;fuð honum, eða hvárt þeir hefði þá matazk ok sé búnir til rekkna. Þórr segir at 185 þeir munu þá sofa ganga. Ganga þau þá undir aðra eik. Er þat þér satt at segja, at ekki var þá óttalaust at sofa. En at miðri nótt, þá heyrir Þórr at Skrýmir hrýtr svá at dunar í skóginum. Þá stendr hann upp ok gengr til hans, reiðir hamarinn títt ok hart ok lýstr ofan í miðjan hvirfil honum; 190 hann kennir at hamarsmuðrinn søkkr djúpt í h&o-hook;fuðit. En í

1. 191-224 Þór and Útgarða-Loki 11

því bili vaknar Skrýmir ok mælti: 'Hvat er nú? Fell akarn n&o-hook;kkut í h&o-hook;fuð mér? Eða hvat er títt um þik, Þórr?' En Þórr gekk aptr skyndiliga ok svarar at hann var þá nývaknaðr, sagði at þá var mið nótt ok enn væri mál at sofa. Þá hugsaði Þórr þat, ef hann kvæmi svá í fœri at slá hann 195 it þriðja h&o-hook;gg, at aldri skyldi hann sjá sik síðan; liggr nú ok gætir ef Skrýmir sofnaði fast. Ok lítlu fyrir dagan þá heyrir hann at Skrýmir mun sofnat hafa; stendr þá upp ok hleypr at honum, reiðir þá hamarinn af &o-hook;llu afli ok lýstr á þunnvang- ann þann er upp vissi; søkkr þá hamarrinn upp at skaptinu. 200 En Skrýmir settisk upp ok strauk of vangann ok mælti: 'Hvárt munu fuglar n&o-hook;kkurir sitja í trénu yfir mér? Mik grunaði, er ek vaknaða, at tros n&o-hook;kkut af kvistunum felli í h&o-hook;fuð mér. Hvárt vakir þú, Þórr? Mál mun vera upp at standa ok klæðask. En ekki eigu þér nú langa leið fram til 205 borgarinnar er k&o-hook;lluð er Útgarðr. Heyrt hefi ek at þér hafið kvisat í milli yðvar at ek væra ekki lítill maðr vexti, en sjá skulu þér þar stœrri menn, er þér komið í Útgarð. Nú mun ek ráða yðr heilræði: láti þér eigi stórliga yfir yðr, ekki munu hirðmenn Útgarða-Loka vel þola þvílíkum k&o-hook;gursveinum 210 k&o-hook;puryrði. En at &o-hook;ðrum kosti hverfið aptr, ok þann ætla ek yðr betra af at taka. En ef þér vilið fram fara, þá stefni þér í austr. En ek á nú norðr leið til fjalía þessa er nú munu þér sjá mega.' Tekr Skrýmir nestbaggann ok kastar á bak sér ok snýr 215 þvers á braut í skóginn frá þeim, ok er þess eigi getit, at Æsirnir bæði þá heila hittask. Þórr snýr fram á leið ok þeir félagar ok gengr framan til miðs dags. Þá sá þeir borg standa á v&o-hook;llum n&o-hook;kkurum ok settu hnakkann á bak sér aptr áðr þeir fengu sét yfir upp; 220 ganga til borgarinnar, ok var grind fyrir borghliðinu ok lokin aptr. Þórr gekk á grindina ok fekk eigi upp lokit, en er þeir þreyttu at komask í borgina, þá smugu þeir milli spalanna ok kómu svá inn. Sá þá h&o-hook;ll mikla ok gengu þannig. Var

12 Snorra Edda i. 225-258

225 hurðin opin; þá gengu þeir inn ok sá þar marga menn á tvá bekki ok flesta œrit stóra. Því næst koma þeir fyrir konunginn Útgarða-Loka ok kv&o-hook;ddu hann; en hann leit seint til þeira ok glotti við t&o-hook;nn ok mælti: 'Seint er um langan veg at spyrja tíðenda, eða er annan veg en ek hygg, at 230 þessi sveinstauli sé &O-hook;ku-Þórr? En meiri muntu vera en mér lízk þú. Eða hvat íþrótta er þat er þér félagar þykkizk vera við búnir? Engi skal hér vera með oss, sá er eigi kunni n&o-hook;kkurs konar list eða kunnandi um fram flesta menn.' Þá segir sá er síðast gekk, er Loki heitir: 'Kann ek þá 235 íþrótt, er ek em albúinn at reyna, at engi er hér sá inni er skjótara skal eta mat sinn en ek." Þá svarar Útgarða-Loki: 'Íþrótt er þat, ef þú efnir, ok freista skal þá þessar íþróttar.' Kallaði útar á bekkinn at sá er Logi heitir skal ganga á gólf fram ok freista sín í móti 240 Loka. Þá var tekit trog eitt ok borit inn á hallargólfit ok fyllt af slátri. Settisk Loki at &o-hook;ðrum enda, en Logi at &o-hook;ðrum, ok át hvárr tveggja sem tíðast ok mœttusk í miðju troginu. Hafði þá Loki etit slátr alt af beinum, en Logi hafði ok etit slátr alt ok beinin með ok svá trogit; ok sýndisk nú &o-hook;llum 245 sem Loki hefði látit leikinn. Þá spyrr Útgarða-Loki hvat sá inn ungi maðr kunni leika, en Þjálfi segir at hann mun freista at renna skeið n&o-hook;kkur við einnhvern þann er Útgarða-Loki fær til. Útgarða-Loki segir at þetta er góð íþrótt ok kallar þess meiri ván, at hann sé vel 250 at sér búinn of skjótleikinn, ef hann skal þessa íþrótt inna; en þó lætr hann skjótt þessa skulu freista. Stendr þá upp Útgarða-Loki ok gengr út, ok var þar gott skeið at renna eptir sléttum velli. Þá kallar Útgarða-Loki til sín sveinstaula n&o-hook;kkurn, er nefndr er Hugi, ok bað hann renna í k&o-hook;pp við 255 Þjálfa. Þá taka þeir it fyrsta skeið, ok er Hugi því framar at hann snýsk aptr í móti honum at skeiðs enda. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Þurfa muntu, Þjálfi, at leggja þik meir fram, ef þú skalt vinna leikinn; en þó er þat satt, at ekki hafa hér

1. 259-292 Þór and Útgarða-Loki 13

komit þeir menn er mér þykkja fóthvatari en svá.' Þá taka þeir aptr annat skeið, ok þá er Hugi kømr til skeiðs enda ok 260 hann snýsk aptr, þá var langt kólfskot til Þjálfa. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Vel þykki mér Þjálfi renna, en eigi trúi ek honum nú at hann vinni leikinn; en nú mun reyna, er þeir renna it þriðja skeiðit.' Þá taka þeir enn skeið; rennr Hugi til skeiðs enda ok snýsk aptr, ok er Þjálfi eigi þá kominn 265 á mitt skeið. Þá segja allir at reynt er um þenna leik. Þá spyrr Útgarða-Loki Þór hvat þeira íþrótta mun vera er hann muni vilja birta fyrir þeim, svá miklar s&o-hook;gur sem menn hafa g&o-hook;rt um stórvirki hans. Þá mælti Þórr at helzt vill hann þat taka til, at þreyta drykkju við einnhvern mann. Útgarða -- 270 Loki segir at þat má vel vera, gengr inn í h&o-hook;llina ok kallar skutilsvein sinn, biðr at hann taki vítishorn þat er hirðmenn eru vanir at drekka af. Því næst kømr fram skutilsveinn með horninu ok fær Þór í h&o-hook;nd. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Af horni þessu þykkir þá vel drukkit ef í einum drykk gengr af, 275 en sumir menn drekka af í tveim drykkjum, en engi er svá lítill drykkjumaðr at eigi gangi af í þrimr.' Þórr lítr á hornit, ok sýnisk ekki mikit, ok er þó heldr langt, en hann er mj&o-hook;k þyrstr; tekr at drekka ok svelgr allstórum ok hyggr at eigi skal þurfa at lúta optar at sinni 280 í hornit. En er hann þraut ørindit ok hann laut ór horninu ok sér hvat leið drykkinum, ok lízk honum svá sem alllítill munr mun vera at nú sé lægra í horninu en áðr. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Vel er drukkit, ok eigi til mikit. Eigi myndak trúa, ef mér væri frá sagt, at Ása-Þórr myndi eigi 285 meira drykk drekka. En þó veit ek at þú munt vilja drekka af í &o-hook;ðrum drykk.' Þórr svarar engu, setr hornit á munn sér, ok hyggr nú at hann skal drekka meira drykk, ok þreytir á drykkjuna, sem honum vannsk til ørindi, ok sér enn at stikillinn hornsins vill 290 eigi upp svá mj&o-hook;k sem honum líkar. Ok er hann tók hornit af munni sér ok sér í, lízk honum nú svá sem minna hafi

Snorra Edda 293-326

þorrit en í inu fyrra sinni; er nú gott beranda borð á horninu. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Hvat er nú, Þórr? Muntu nú eigi 295 sparask til eins drykkjar meira en þér mun hagr á vera? Svá lízk mér, ef þú skalt nú drekka af horninu inn þriðja drykkinn, sem þessi mun mestr ætlaðr. En ekki muntu mega hér með oss heita svá mikill maðr sem Æsir kalla þik, ef þú gørir eigi meira af þér um aðra leika en mér lízk sem 300 um þenna mun vera.' Þá varð Þórr reiðr, setr hornit á munn sér ok drekkr sem ákafligast má hann ok þreytir sem lengst á drykkinn. En er hann sá í hornit, þá hafði nú helzt n&o-hook;kkut munr á fengizk, ok þá býðr hann upp hornit ok vill eigi drekka meira. Þá mælti 305 Útgarða-Loki: 'Auðsét er nú at máttr þinn er ekki svá mikill sem vér hugðum. En viltu freista um fleiri leika? Sjá má nú at ekki nýtir þú hér af.' Þórr svarar: 'Freista má ek enn ok n&o-hook;kkura leika, en undarliga myndi mér þykkja, þá er ek var heima með Ásum, 310 ef þvílíkir drykkir væri svá lítlir kallaðir. En hvat leik vili þér nú bjóða mér?' Þá mælti Útgarða-Loki: 'Þat gøra hér ungir sveinar, er lítit mark mun at þykkja, at hefja upp af j&o-hook;rðu k&o-hook;tt minn; en eigi myndak kunna at mæla þvílíkt við Asa-Þór, ef ek 315 hefða eigi sét fyrr at þú ert miklu minni fyrir þér en ek hugða.' Því næst hljóp fram k&o-hook;ttr einn grár á hallargólfit, ok heldr mikill. En Þórr gekk til, ok tók hendi sinni niðr undir miðjan kviðinn ok lypti upp, en k&o-hook;ttrinn beygði kenginn svá sem Þórr rétti upp h&o-hook;ndina. En er Þórr seildisk 320 svá langt upp sem hann mátti lengst, þá létti k&o-hook;ttrinn einum fœti, ok fekk Þórr eigi framit þenna leik meir. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Svá fór þessi leikr sem mik varði. K&o-hook;ttrinn er heldr mikill, en Þórr er lágr ok lítill hjá stórmenni því sem hér er með oss.' 325 Þá mælti Þórr: 'Svá lítinn sem þér kallið mik, þá gangi nú til einnhverr ok fáisk við mik; nú em ek reiðr.'

i. 327-360 Þór and Útgarða-Loki 15

Þá svarar Útgarða-Loki ok litask um á bekkina ok mælti: 'Eigi sé ek þann mann hér inni er eigi mun lítilræði í þykkja at fásk við þik'; ok enn mælti hann, 'Sjám fyrst, kalli mér hingat kerlinguna, fóstru mína Elli, ok fáisk Þórr við hana, ef 330 hann vill. Felt hefir hon þá menn er mér hafa litizk eigi ósterkligri en Þórr er.' Því næst gekk í h&o-hook;llina kerling ein g&o-hook;mul. Þá mælti Útgarða-Loki at hon skal taka fang við Ása-Þór. Ekki er langt um at gora: svá fór fang þat, at því harðara er Þórr knúðisk at fanginu, því fastara stóð hon. Þá 335 tók kerling at leita til bragða, ok var Þórr þá lauss á fórum, ok váru þær sviptingar allharðar; ok eigi lengi áðr en Þórr fell á kné &o-hook;ðrum fceti. Þá gekk til Útgarða-Loki ok bað þau hætta fanginu ok sagði svá, at Þórr mundi eigi þurfa at bjóða fleirum m&o-hook;nnum fang í hans hirð. Var þá ok liðit á nótt; 340 vísaði Útgarða-Loki Þór ok þeim fél&o-hook;gum til sætis, ok dveljask þar náttlangt í góðum fagnaði. En at morni þegar dagaði, stendr Þórr upp ok þeir félagar, klæða sik, ok eru búnir braut at ganga. Þá kom þar Útgarða- Loki ok lét setja þeim borð; skorti þá eigi góðan fagnað, 345 mat ok drykk. En er þeir hafa matazk, þá snúask þeir til ferðar. Útgarða-Loki fylgir þeim út, gengr með þeim braut ór borginni; en at skilnaði þá mæltí Otgarða-Loki til Þórs ok spyrr hvernig honum þykkir ferð sín orðin, eða hvárt hann hefir hitt ríkara mann n&o-hook;kkurn en sik. Þórr segir at 350 eigi mun hann þat segja, at eigi hafi hann mikla ósœmd farit í þeira viðskiptum, 'en þó veit ek at þér munuð kalla mik lítinn mann fyrir mér, ok uni ek því illa'. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Nú skal segja þér it sanna, er þú ert út kominn ór borginni -- ok ef ek lifi ok megak ráða, 355 þá skaltu aldri optar í hana koma; ok þat veit trúa mín, at aldri hefðir þú í hana komit, ef ek hefða vitat áðr at þú hefðir svá mikinn krapt með þér, ok þú hefðir svá nær haft oss mikilli ófœru. En sjónhverfingar hefi ek g&o-hook;rt þér, ok fyrsta sinn á skóginum kom ek til fundar við yðr, ok þá er þú skyldir 360

16 Snorra Edda i.361-394

leysa nestbaggann, þá hafðak bundit hann með gresjárni, en þú fant eigi hvar upp skyldi lúka. En því næst laust þú mik með hamrinum þrjú h&o-hook;gg, ok var it fyrsta minst, ok var þó svá mikit at mér mundi endask til bana, ef á hefði komit. En 365 þar er þú sátt hjá h&o-hook;ll minni setberg, ok þar sáttu ofan í þrjá dali ferskeytta ok einn djúpastan, þat váru hamarspor þín; setberginu brá ek fyrir h&o-hook;ggin, en eigi sátt þú þat. Svá var ok of leikana, er þér þreyttuð við hirðmenn mína. Þá var þat it fyrsta er Loki gorði; hann var mj&o-hook;k soltinn ok át títt, 370 en sá er Logi heitir, þat var villieldr, ok brendi hann eigi seinna trogit en slátrit. En er Þjálfi þreytti rásina við þann er Hugi hét, þat var hugr minn, ok var Þjálfa eigi vænt at þreyta skjótfœri við hann. En er þú drakkt af horninu ok þótti þér seint líða -- en þat veit trúa mín, at þá varð þat 375 undr, er ek mynda eigi trúa at vera mætti -- annarr endir hornsins var út í hafi, en þat sáttu eigi. En nú, er þú kømr til sævarins, þá muntu sjá mega hvern þurð þú hefir drukkit á sænum.' Þat eru nú fj&o-hook;rur kallaðar. Ok enn mælti hann: 'Eigi þótti mér hitt minna vera vert, 380 er þú lyptir upp kettinum, ok þér satt at segja, þá hræddusk allir þeir er sá, er þú lyptir af j&o-hook;rðu einum fœtinum. En sá k&o-hook;ttr var eigi sem þér sýndisk: þat var Miðgarðsormr, er liggr um l&o-hook;nd &o-hook;ll, ok vannsk honum varliga lengðin til, at j&o-hook;rðina toki sporðr ok h&o-hook;fuð. Ok svá langt seildisk þú upp 385 at skamt var þá til himins. En hitt var ok mikit undr um fangit, er þú stótt svá lengi við ok felt eigi meirr en á kné &o-hook;ðrum fœti, er þú fekkzk við Elli, fyrir því at engi hefir sá orðit, ok engi mun verða, ef svá gamall verðr at elli bíðr, at eigi komi ellin &o-hook;llum til falls. Ok er nú þat satt at segja, at 390 vér munum skiljask, ok mun þá betr hvárratveggju handar at þér komið eigi optar mik at hitta. Ek mun enn annat sinn verja borg mína með þvílíkum vélum eða &o-hook;ðrum, svá at ekki vald munu þér á mér fá.' En er Þórr heyrði þessa t&o-hook;lu, greip hann til hamarsins ok

1. 395-425 Þór and Útgarða-Loki 17

bregðr á lopt, en er hann skal fram reiða, þá sér hann þar 395 hvergi Útgarða-Loka, ok þá snýsk hann aptr til borgarinnar, ok ætlask þá fyrir at brjóta borgina. Þá sér hann þar v&o-hook;llu víða ok fagra, en enga borg. Snýsk hann þá aptr ok ferr leið sína, til þess er hann kom aptr í Þrúðvanga. Þá mælti Gangleri, 'Hver tíðendi eru at segja frá um 400 ragnarøkr? Þess hefi ek eigi fyrr heyrt getit.' Hárr segir: Mikil tíðendi era þaðan at segja ok m&o-hook;rg: þau in fyrstu, at vetr sá kømr, er kallaðr er fimbulvetr; þá drífr snær ór &o-hook;llum ættum, frost eru þá mikil ok vindar hvassir; ekki nýtr sólar; þeir vetr fara þrír saman, ok ekki 405 sumar milli. En áðr ganga svá aðrir þrír vetr, at þá era um alla ver&o-hook;ld orrostur miklar; þá drepask brœðr fyrir ágirni sakar, ok engi þyrmir f&o-hook;ður eða syni í manndrápum eða sifjasliti. Svá segir í V&o-hook;luspá: Brœðr munu berjask ok at b&o-hook;num verðask, 410 munu systrungar sifjum spilla; hart's með h&o-hook;ldum, hórdómr mikill, skegg&o-hook;ld, skálm&o-hook;ld, skildir klofnir; vind&o-hook;ld, varg&o-hook;ld, áðr ver&o-hook;ld steypisk. Þá verðr þat, er mikil tíðendi þykkja, at úlfrinn gleypir 415 sólna, ok þykkir m&o-hook;nnum þat mikit mein; þá tekr annarr úlfrinn tunglit ok gørir sá ok mikit ógagn; stj&o-hook;rnurnar hverfa af himninum. Þá er ok þat til tíðenda at svá skelfr j&o-hook;rð &o-hook;ll ok bj&o-hook;rg at viðir losna ór j&o-hook;rðu upp, en bj&o-hook;rgin hrynja, en fj&o-hook;trar allir ok b&o-hook;nd brotna ok slitna. Þá verðr Fenrisúlfr 420 lauss; þá geysisk hafit á l&o-hook;ndin, fyrir því at þá snýsk Miðgarðsormr í j&o-hook;tunmóð ok sœkir upp á landit. Þá verðr ok þat, at Naglfar losnar, skip þat er svá heitir; þat er g&o-hook;rt af n&o-hook;glum dauðra manna, ok er þat fyrir því varnanar vert, ef maðr deyr með óskornum n&o-hook;glum, at sá maðr eykr mikit 425

18 Snorra Edda i. 426-459

efni til skipsins Naglfars, er goðín ok menn vildi seint at g&o-hook;rt yrði. En í þessum sævargang flýtr Naglfar; Hrymr heitir j&o-hook;tunn er stýrir Naglfari. En Fenrisúlfr ferr með gapanda munn, ok er inn neðri kj&o-hook;ptr við j&o-hook;rðu, en inn efri við himin; 430 gapa mundi hann meira, ef rúm væri til; eldar brenna ór augum hans ok n&o-hook;sum. Miðgarðsormr blæss svá eitrinu, at hann dreifir lopt &o-hook;ll ok l&o-hook;g, ok er hann allógurligr, ok er hann á aðra hlið úlfinum. f þessum gný klofnar himinninn ok ríða þaðan Múspells 435 synir; Surtr ríðr fyrst ok fyrir honum ok eptir bæði eldr brenn- andi; sverð hans er gott mj&o-hook;k, af því skínn bjartara en af sólu. En er þeir ríða Bifr&o-hook;st, þá brotnar hon. Múspells megir sœkja fram á þann v&o-hook;ll er Vígríðr heitir; þar kømr ok þá Fenrisúlfr ok Miðgarðsormr; þar er ok þá Loki kominn 440 ok Hrymr ok með honum allir hrímþursar, en Loka fylgja allir Heljar sinnar, en Múspells synir hafa einir sér fylking, ok er sú bj&o-hook;rt mj&o-hook;k. V&o-hook;llrinn Vígríðr er hundrað rasta víðr á hvern veg. En er þessi tíðendi verða, þá stendr upp Heimdallr ok 445 blæss ákafliga í Gjallarhorn ok vekr upp &o-hook;ll goðin, ok eiga þau þing saman. Þá ríðr Óðinn til Mímisbrunns ok tekr ráð af Mími fyrir sér ok sínu liði. Þá skelfr askr Yggdrasils, ok engi hlutr er þá óttalauss á himni eða j&o-hook;rðu. Æsir herklæða sik ok allir Einherjar ok sœkja fram á v&o-hook;lluna. 450 Ríðr fyrstr Óðinn með gullhjálminn ok fagra brynju ok geir sinn, er Gungnir heitir. Stefnir hann móti Fenrisúlfi, en Þórr fram á aðra hlíð honum, ok má hann ekki duga honum, því at hann hefir fult fang at berjask við Miðgarðsorm. Freyr bersk móti Surti, ok verðr harðr s'amgangr, áðr Freyr fellr; 455 þat verðr hans bani, er hann missir þess ins góða sverðs, er hann gaf Skírni. Þá er ok lauss orðinn hundrinn Garmr, er bundinn er fyrir Gnípahelli; hann er it mesta forað. Hann á víg móti Tý, ok verðr hvárr &o-hook;ðrum at bana. Þórr berr banaorð af

i. 460-491 The Doom of the Gods 19

Miðgarðsormi ok stígr þaðan braut níu fet; þá fellr hann 460 dauðr til jarðar fyrir eitri því er ormrinn blæss á hann. iJlfrinn gleypir Óðin; verðr þat hans bani. En þegar eptir snýsk fram Víðarr ok stígr &o-hook;ðrum fœti í neðra kj&o-hook;pt úlfsins; á þeim fœti hefir hann þann skó er allan aldr hefir verit til samnat; þat eru bjórar þeir er menn sníða ór skóm sínum 465 fyrir tám eða hæli; því skal þeim bjórum braut kasta sá maðr er at því vill hyggja, at koma Ásunum at liði. Annarri hendi tekr hann inn efra kj&o-hook;pt úlfsins ok rífr sundr gin hans, ok verðr þat úlfsins bani. Loki á orrostu við Heimdall, ok verðr hvárr annars bani. Því næst slyngr Surtr eldi yfir 470 j&o-hook;rðina ok brennir allan heim. Svá er sagt í V&o-hook;luspá: Hátt blæss Heimdallr, horn's á lopti, mælir Óðinn við Míms h&o-hook;fuð; skelfr Yggdrasils askr standandi, ymr it aldna tré, en j&o-hook;tunn losnar. 475 Hvat's með Ásum? hvat's með álfum? Ymr allr J&o-hook;tunheimr; Æsir ru á þingi; stynja dvergar fyr steindurum, veggbergs vísir. Vitu þér enn eða hvat? Hrymr ekr austan, hefsk lind fyrir, 480 snýsk J&o-hook;rmungandr í j&o-hook;tunmóði; ormr knýr unnir, &o-hook;rn mun hlakka, slítr nái neff&o-hook;lr; Naglfar losnar. Kjóll ferr austan, koma munu Múspells of l&o-hook;g lýðir, en Loki stýrir; 485 fara fíflmegir með freka allir; þeim es bróðir Býleists í f&o-hook;r. Surtr ferr sunnan með sviga lævi; skínn af sverði sól valtíva; grjótbj&o-hook;rg gnata, en gífr rata, 490 troða halir helveg, en himinn klofnar.

20 Snorra Edda i. 493-513

Þá kømr Hlínar harmr annarr fram, es Óðinn ferr við ulf vega, en bani Belja bjartr at Surti; 495 þá mun Friggjar falla angan. Gengr Óðins sonr við ulf vega, Víðarr of veg at valdýri; lætr megi hveðrungs mund of standa hj&o-hook;r til hjarta; þá es hefnt f&o-hook;ður. 500 Gengr inn mæri m&o-hook;gr Hlóðynjar neppr af naðri níðs ókvíðinn; munu halir allir heimst&o-hook;ð ryðja, es af móði drepr Miðgarðs véurr. Sól mun sortna, sekkr fold í mar, 505 hverfa af himni heiðar stj&o-hook;rnur; geisar eimi ok aldrnari, leikr hár hiti við himin sjálfan. Hér segir enn svá: Vígríðr heitir v&o-hook;llr es finnask vígi at 510 Surtr ok in svásu goð; hundrað rasta hann's á hverjan veg; sá's þeim v&o-hook;llr vitaðr.

Siggeirr konungr átti tvá sonu við konu sinni, ok er frá því sagt, þá er inn ellri sonr hans er tíu vetra, at Signý sendir hann til móts við Sigmund, at hann skyldi veita honum lið, ef hann vildi n&o-hook;kkut leita við at hefna feðr síns. Nú ferr sveinninn til skógarins ok kemr síð um aptaninn til jarðhúss Sigmundar, 5 ok tekr hann við honum vel at hófi ok mælti at hann skyldi gøra til brauð þeira-'en ek mun sœkja eldivið'; ok selr í h&o-hook;nd honum einn mj&o-hook;lbelg, en hann ferr sjálfr at sœkja viðinn. Ok er hann kømr aptr, þá hefir sveinninn ekki at g&o-hook;rt um brauðgorðina. Nú spyrr Sigmundr hvárt búit sé brauðit. 10

22 V&o-hook;lsunga saga 2.11-44

Hann segir, 'Eigi þorða ek at taka mj&o-hook;lbelginn, fyrir því at þar lá n&o-hook;kkut kykt í mj&o-hook;linu.' Nú þykkisk Sigmundr vita at þessi sveinn mun eigi svá vel hugaðr at hann vili hann með sér hafa. Nú er þau systkin 15 finnask, segir Sigmundr at hann þótti ekki manni at nær, þótt sveinninn væri hjá honurn. Signý mælti, 'Tak þú hann þá ok drep hann, Eigi þarf hann þá lengr at lifal' Ok svá gørði hann. Nú líðr sjá vetr; ok einum vetri síðar, þá sendir Signý 20 inn yngra son sinn á fund Sigmundar. Ok þarf þar eigi s&o-hook;gu um at lengja, ok fór sem samt sé, at hann drap þenna svein at ráði Signýjar. ... Ok er fram liðu stundir, fœðir Signý sveinbarn; sjá sveinn var Sinfj&o-hook;tli kallaðr. Ok er hann vex upp, er hann bæði 25 mikill ok sterkr ok vænn at áliti ok mj&o-hook;k í ætt V&o-hook;lsunga, ok er eigi allra tíu vetra, er hon sendir hann í jarðhúsit til Sigmundar. Hon hafði þá raun g&o-hook;rt við ina fyrri sonu sína, áðr hon sendi þá til Sigmundar, at hon saumaði at h&o-hook;ndum þeim með holdi ok skinni; þeir þoldu illa ok kriktu um. Ok 30 svá gørði hon Sinfj&o-hook;tla; hann brásk ekki við. Hon fló hann þá af kyrtlinum, svá at skinnit fylgði ermunum; hon kvað honum mundi sárt við verða. Hann segir, 'Lítit mundi slíkt sárt þykkja V&o-hook;lsungi.' Ok nú kømr sveinninn til Sigmundar. Þá bað Sigmundr 35 hann knoða ór mj&o-hook;li þeira, en hann vill sœkja þeim eldivið; fær í h&o-hook;nd honum einn belg. Síðan ferr hann at viðinum, ok er hann kom aptr, þá hafði Sinfj&o-hook;tli lokit at baka. Þá spurði Sigmundr ef hann hafi n&o-hook;kkut fundit í mj&o-hook;linu. 'Eigi er mér grunlaust', sagði hann, 'at eigi hafi í verit 40 n&o-hook;kkut kykt í mj&o-hook;linu fyrst er ek tók at knoða, ok hér hefi ek með knoðat þat er í var.' Þá mælti Sigmundr ok hló við: 'Eigi get ek þik hafa mat af þessu brauði í kveld, því at þar hefir þú knoðat með inn mesta eitrorm." Sigmundr var svá mikill fyrir sér at hann mátti eta eitr, svá

2.45-78 The Vengeance of Sigmund 23

at hann skaðaði ekki, en Sínfj&o-hook;tla hlýddi þat, at eitr kœmi 45 útan á hann, en eigi hlýddi honum at eta þat né drekka. Þat er nú at segja, at Sigmundi þykkir Sinfj&o-hook;di of ungr til hefnda með sér, ok vill nú fyrst venja hann með n&o-hook;kkut harðræði; fara nú um sumrum víða um skóga ok drepa menn til fjár sér. Sigmundi þykkir hann mj&o-hook;k í ætt 50 V&o-hook;lsunga ok þó hyggr hann at hann sé sonr Siggeirs konungs; ok hyggr hann hafa illsku feðr síns, en kapp V&o-hook;lsunga, ok ætlar hann eigi mj&o-hook;k frændrokinn mann, því at hann minnir opt Sigmund á sína harma ok eggjar mj&o-hook;k at drepa Siggeir konung. ... 55 Ok er Sinfj&o-hook;tli er frumvaxti, þá þykkisk Sigmundr hafa reynt hann mj&o-hook;k. Nú líðr eigi langt, áðr Sigmundr vill leita til f&o-hook;ðurhefnda, ef svá vildi takask. Ok nú fara þeir í brott frá jarðhúsinu einhvern dag ok koma at bo Siggeirs konungs síð um aptan ok ganga inn í forstofuna, þá er var 60 fyrir h&o-hook;llinni; en þar váru inni &o-hook;lker, ok leynask þar. Dróttn- ingin veit nú hvar þeir eru, ok vill hitta þá; ok er þau finnask, gøra þau þat ráð at þeir leitaði til f&o-hook;ðurhefnda, er náttaði. Þau Signý ok konungr eigu tvau b&o-hook;rn ung at aldri; þau 65 leika sér á gólfinu at gulli ok renna því eptir gólfinu hallarinnar ok hlaupa þar eptir, ok einn gullhringr hrýtr útar í húsit, þar sem þeir Sigmundr eru, en sveinninn hleypr eptir at leita hringsins. Nú sér hann, hvar sitja tveir menn miklir ok grimmligir, ok hafa síða hjálma ok hvítar brynjur. 70 Nú hleypr hann í h&o-hook;llina innar fyrir feðr sinn ok segir honum hvat hann hefir sét. Nú grunar konungr at vera munu svik við hann. Signý heyrir nú hvat þeir segja. Hon stendr upp, tekr b&o-hook;rnin bæði ok ferr útar í forstofuna til þeira ok mælti, at þeir skyldu þat vita at þau hefði sagt til þeira, 75 'ok ræð ek ykkr at þit drepið þau.' Sigmundr segir, 'Eigi vil ek drepa b&o-hook;rn þín, þótt þau hafi sagt til mín.' En Sinfj&o-hook;tli lét sér ekki feilask ok bregðr sverði ok drepr

24 V&o-hook;lsunga saga 2.79-112

hvárttveggja barnit ok kastar þeim innar í h&o-hook;llina fyrir Siggeir 80 konung. Konungr stendr nú upp ok heitr á menn at taka þá menn er leynzk h&o-hook;fðu í forstofunni um kveldit. Nú hlaupa menn útar þangat ok vilja h&o-hook;ndla þá, en þeir verja sik vel ok drengiliga, ok þykkisk þá sá verst hafa lengi, er næst er. Ok 85 um síðir verða þeir ofrliði bornir ok verða handteknir ok því næst í b&o-hook;nd reknir ok í fj&o-hook;tra settir, ok sitja þeir þar þá nótt alla. Nú hyggr konungr at fyrir sér, hvern dauða hann skal fá þeim, þann er kendi lengst. Ok er morginn kom, þá lætr 90 konungr haug mikinn gøra af grjóti ok torfi, ok er þessi haugr er g&o-hook;rr, þá lét hann setja hellu míkla í miðjan hauginn, svá at annarr jaðarr hellunnar horfði upp, en annarr niðr. Hon var svá mikil at hon tók tveggja vegna svá at eigi mátti komask hjá henni. Nú lætr hann taka þá Sigmund ok 95 Sinfj&o-hook;tla ok setja í hauginn sínum megin hvárn þeira, fyrir því at honum þótti þeim þat verra at vera eigi báðum saman, en þó mátti heyra hvárr til annars. Ok er þeir váru at tyrfa hauginn, þá kømr Signý þar at ok hefir hálm í fangi sér ok kastar í hauginn til Sinfj&o-hook;tla ok biðr þrælana leyna konunginn þessu. 100 Þeir já því, ok er þá lokit aptr hauginum. Ok er nátta tekr, þá mælti Sinfj&o-hook;tli til Sigmundar, 'Ekki ætla ek okkr mat skorta um hríð; hér hefir dróttningin kastat fleski inn í hauginn ok vafit um útan hálmi.' Ok enn þreifar hann um fleskit, ok finnr at þar var stungit í sverði 105 Sigmundar, ok kendi at hj&o-hook;ltunum, er myrkt var í hauginum, ok segir Sigmundi; þeir fagna því báðir. Nú skýtr Sinfj&o-hook;tli blóðreflinum fyrir ofan helluna ok dregr fast; sverðit bítr helluna. Sigmundr tekr nú blóðrefilinn ok ristu nú í milli sín helluna ok létta eigi fyrr en lokit er at rísta, sem 110 kveðit er: Ristu af magni mikla hellu Sígmundr hj&o-hook;rvi ok Sinfj&o-hook;tli;

2.113-138 The Vengeance of Sigmund 25

Ok nú eru þeir lausir báðir saman í hauginum ok rísta bæði grjót ok torf ok komask svá út ór hauginum. Þeir ganga nú heim til hallarinnar; eru menn þá í svefni allir. 115 Þeir bera við at h&o-hook;llunni ok leggja eld í viðinn. En þeir vakna við gufuna, er inni eru, ok þat, at h&o-hook;llin logar yfir þeim. Konungr spyrr hverir eldana gørði. 'Hér eru vit Sinfj&o-hook;tli, systurson minn', sagði Sigmundr, 'ok ætlum vit nú at þat skylir þú vita, at eigi eru allir V&o-hook;lsungar dauðir.' 120 Hann biðr systur sína út ganga ok þiggja af honum góð metorð ok mikinn sóma, ok vill svá bœta henni sína harma. Hon svarar, 'Nú skaltu vita, hvárt ek hefi munat Siggeiri konungi dráp V&o-hook;lsungs konungs. Ek lét drepa b&o-hook;rn okkur, er mér þóttu of sein til f&o-hook;ðurhefnda, ok ek fór í skóg til þín í 125 v&o-hook;lu líki, ok er Sinfj&o-hook;tli okkarr sonr. Hefir hann af því mikit kapp, at hann er bæði sonarson ok dótturson V&o-hook;lsungs konungs. Hefi ek þar til unnit alla hluti, at Siggeirr konungr skyldi bana fá; hefi ek ok svá mikit unnit at fram kœmisk hefndin, at mér er með engum kosti líft. Skal ek nú deyja 130 með Siggeiri konungi lostig, er ek átta hann nauðig.' Síðan kysti hon Sigmund bróður sinn ok Sinfj&o-hook;tla ok gekk inn í eldinn ok bað þá vel fara; síðan fekk hon þar bana með Siggeiri konung ok allri hirð sinni. Þeir frændr fá sér lið ok skipa, ok heldr Sigmundr til 135 ættleifðar sinnar ok rekr ór landi þann konung er þar hafði í sezk eptir V&o-hook;lsung konung. Sigmundr gorisk nú ríkr konungr ok ágætr, vitr ok stórráðr.

3. 1-33 B&o-hook;ðvar Bjarki 27

Síðan fór B&o-hook;ðvarr leið sína til Hleiðargarðs. Hann kømr til konungs atsetu. B&o-hook;ðvarr leiðir síðan hest sinn á stall hjá konungs hestum hinum beztu ok spyrr engan at; gekk síðan inn í h&o-hook;llina, ok var þar fátt manna. Hann sezk útarliga, ok sem hann hefir verit þar lítla hríð, heyrir hann þrausk n&o-hook;kkut 5 útar í hornit í einhverjum stað. B&o-hook;ðvarr lítr þangat ok sér at mannsh&o-hook;nd kømr upp ór mikilli beinahrúgu, er þar lá; h&o-hook;ndin var sv&o-hook;rt mj&o-hook;k. B&o-hook;ðvarr gengr þangat til ok spyrr hverr þar væri í beinahrúgunni. Þá var honum svarat ok heldr óframliga: 'H&o-hook;ttr heiti ek, bokki sæll.' 'Hví ertu 10 hér', segir B&o-hook;ðvarr, 'eða hvat gørir þú?' H&o-hook;ttr segir, 'Ek gøri mér skjaldborg, bokki sæll.' B&o-hook;ðvarr sagði, 'Vesall ertu þinnar skjaldborgar!' B&o-hook;ðvarr þrífr til hans ok hnykkir honum upp ór beinahrúgunni. H&o-hook;ttr kvað þá hátt við ok mælti, 'Nú viltu mér bana! Gør eigi þetta, svá sem ek hefi 15 nú vel um búizk áðr, en þú hefir nú rótat í sundr skjaldborg minni, ok hafða ek nú svá g&o-hook;rt hana háva útan at mér, at hon hefir hlíft mér við &o-hook;llum h&o-hook;ggum ykkar, svá at engi h&o-hook;gg hafa komit á mik lengi, en ekki var hon enn svá búin sem ek ætlaða hon skyldi verða.' B&o-hook;ðvarr mælti: 'Ekki muntu 20 fá skjaldborgina lengr.' H&o-hook;ttr mælti ok grét: 'Skaltu nú bana mér, bokki sæll?' B&o-hook;ðvarr bað hann ekki hafa hátt, tók hann upp síðan ok bar hann út ór h&o-hook;llinni ok til vatns

28 Hrólfs saga Kraka 3.24-40

n&o-hook;kkurs sem þar var í nánd, ok gáfu fáir at þessu gaum, ok 25 þó hann upp allan. Síðan gekk B&o-hook;ðvarr til þess rúms sem hann hafði áðr tekit, ok leiddi eptir sér H&o-hook;tt ok þar setr hann H&o-hook;tt hjá sér. En hann er svá hræddr at skelfr á honum leggr ok liðr, en þó þykkisk hann skilja at þessi maðr vill hjálpa sér. Eptir 30 þat kveldar ok drífa menn í h&o-hook;llina ok sjá Hrólfs kappar at H&o-hook;ttr er settr á bekk upp, ok þykkir þeim sá maðr hafa g&o-hook;rt sik œrit djarfan, er þetta hefir til tekit. Ilt tillit hefir H&o-hook;ttr, þá er hann sér kunningja sína, því at hann hefir ilt eitt af þeim reynt; hann vill lifa gjarnan ok fara aptr í beinahrúgu 35 sína, en B&o-hook;ðvarr heldr honum, svá at hann náir ekki í brottu at fara, því at hann þóttisk ekki jafnberr fyrir h&o-hook;ggum þeira, ef hann næði þangat at komask, sem hann er nú. Hirðmenn hafa nú sama vanda, ok kasta fyrst beinum smám um þvert gólfit til B&o-hook;ðvars ok Hattar. B&o-hook;ðvarr lætr sem hann sjái eigi 40 þetta. H&o-hook;ttr er svá hræddr at hann tekr eigi mat né drykk,

3. 41-74 B&o-hook;ðvar Bjarki 29

ok þykkir honum þá ok þá sem hann muni vera lostinn. Ok nú mælti H&o-hook;ttr til B&o-hook;ðvars: 'Bokki sæll, nú ferr at þér stór knúta, ok mun þetta ætlat okkr til nauða.' B&o-hook;ðvarr bað hann þegja. Hann setr við holan lófann ok tekr svá við knútunni; þar fylgir leggrinn með. B&o-hook;ðvarr sendi aptr 45 knútuna ok setr á þann sem kastaði, ok rétt framan í hann með svá harðri svipan at hann fekk bana. Sló þá miklum ótta yfir hirðmennina. Kømr nú þessi fregn fyrir Hrólf konung ok kappa hans upp í kastalann, at maðr mikilúðligr sé kominn til hallarinnar ok 50 hafi drepit einn hirðmann hans, ok vildu þeir láta drepa mann- inn. Hrólfr konungr spurðisk eptir, hvárt hirðmaðrinn hefði verit saklauss drepinn. 'Því var næsta', s&o-hook;gðu þeir. Kómusk þá fyrir Hrólf konung &o-hook;ll sannindi hér um. Hrólfr konungr sagði þat skyldu fjarri, at drepa skyldi manninn-'hafi þit hér 55 illan vanda upp tekit, at berja saklausa menn beinum; er mér í því óvirðing, en yðr stór sk&o-hook;mm, at gøra slíkt. Hefi ek jafnan rœtt um þetta áðr, ok hafi þit at þessu engan gaum gefit, ok hygg ek at þessi maðr muni ekki alllítill fyrir sér, er þér hafið nú á leitat; ok kallið hann til mín, svá at ek viti 60 hverr hann er." B&o-hook;ðvarr gengr fyrir konung ok kveðr hann kurteisliga. Konungr spyrr hann at nafni. 'Hattargriða kalla mik hirð- menn yðar, en B&o-hook;ðvarr heiti ek.' Konungr mælti, 'Hverjar bœtr viltu bjóða mér fyrir hirðmann minn?' B&o-hook;ðvarr segir, 65 'Til þess gørði hann, sem hann fekk.' Konungr mælti, 'Viltu vera minn maðr ok skipa rúm hans?' B&o-hook;ðvarr segir, 'Ekki neita ek at vera yðarr maðr, ok munu vit ekki skiljask svá búit, vit H&o-hook;ttr, ok dveljask nær þér báðir, heldr en þessi hefir setit; elligar vit f&o-hook;rum brott báðir.' Konungr mælti, 'Eigi 70 sé ek at honum sœmd, en ek spara ekki mat við hann.' B&o-hook;ðvarr gengr nú til þess rúms sem honum líkaði, en ekki vill hann þat skipa sem hinn hafði áðr. Hann kippir upp í einhverjum stað þremr m&o-hook;nnum, ok síðan settusk þeir H&o-hook;ttr

30 Hrólfs saga Kraka 3.75-108

75 þar niðr ok innar í h&o-hook;llinni en þeim var skipat. Heldr þótti m&o-hook;nnum ódælt við B&o-hook;ðvar, ok er þeim hinn mesti íhugi at honum. Ok sem leið at jólum, gørðusk menn ókátir. B&o-hook;ðvarr spyrr H&o-hook;tt hverju þetta sætti; hann segir honum at dýr eitt 80 hafi þar komit tvá vetr í samt, mikit ok ógurligt -- 'ok hefir vængi á bakinu ok flýgr þat jafnan. Tvau haust hefir þat nú hingat vitjat ok g&o-hook;rt mikinn skaða. Á þat bíta ekki vápn, en kappar konungs koma ekki heim, þeir sem at eru einna mestir.' B&o-hook;ðvarr mælti, 'Ekki er h&o-hook;llin svá vel skipuð sem 85 ek ætlaða, ef eitt dýr skal hér eyða ríki ok fé konungsins.' H&o-hook;ttr sagði, 'Þat er ekki dýr, heldr er þat hit mesta tr&o-hook;ll.' Nú kømr jóla-aptann. Þá mælti konungr, 'Nú vil ek at menn sé kyrrir ok hljóðir í nótt, ok banna ek &o-hook;llum mínum m&o-hook;nnum at ganga í n&o-hook;kkurn háska við dýrit, en fé ferr eptir 90 því sem auðnar; menn mína vil ek ekki missa.' Allir heita hér góðu um, at gøra eptir því sem konungr bauð. B&o-hook;ðvarr leyndisk í brott um nóttina; hann lætr H&o-hook;tt fara með sér, ok gorir hann þat nauðugr ok kallaði hann sér stýrt til bana. B&o-hook;ðvarr segir at betr mundi til takask. Þeir ganga 95 í brott frá h&o-hook;llinni, ok verðr B&o-hook;ðvarr at bera hann, svá er hann hræddr. Nú sjá þeir dýrit, ok því næst œpir H&o-hook;ttr slíkt sem hann má ok kvað dýrit mundu gleypa hann. B&o-hook;ðvarr bað bikkjuna hans þegja ok kastar honum niðr í mosann, ok þar liggr hann ok eigi með &o-hook;llu óhræddr. 100 Eigi þorir hann heim at fara heldr. Nú gengr B&o-hook;ðvarr móti dýrinu; þat hœfir honum, at sverðit er fast í umgj&o-hook;rðinni, er hann vildi bregða því. B&o-hook;ðvarr eggjar nú fast sverðit ok þá bragðar í umgj&o-hook;rðinni, ok nú fær hann brugðit umgj&o-hook;rðinni svá at sverðit gengr ór slíðrunum, ok leggr þegar undir bœgi 105 dýrsins ok svá fast at stóð í hjartanu, ok datt þá dýrit til jarðar dautt niðr. Eptir þat ferr hann þangat sem H&o-hook;ttr liggr. B&o-hook;ðvarr tekr hann upp ok berr þangat sem dýrit liggr dautt. H&o-hook;ttr skelfr ákaft. B&o-hook;ðvarr mælti: 'Nú skaltu

3. 109-143 B&o-hook;ðvar Bjarki 31

drekka blóð dýrsins.' Hann er lengi tregr, en þó þorir hann víst eigi annat. B&o-hook;ðvarr lætr hann drekka tvá sopa stóra; 110 hann lét hann ok eta n&o-hook;kkut af dýrshjartanu. Eptir þetta tekr B&o-hook;ðvarr til hans ok áttusk þeir við lengi. B&o-hook;ðvarr mælti: 'Helzt ertu nú sterkr orðinn, ok ekki vænti ek at þú hræðisk nú hirðmenn Hrólfs konungs.' H&o-hook;ttr sagði, 'Eigi mun ek þá hræðask ok eigi þik upp frá þessu.' 'Vel er þá 115 orðit, H&o-hook;ttr félagi. F&o-hook;ru vit nú til ok reisum upp dýrit ok búum svá um at aðrir ætli at kvikt muni vera.' Þeir gøra nú svá. Eptir þat fara þeir heim ok hafa kyrt um sik, ok veit engi maðr hvat þeir hafa iðjat. Konungr spyrr um morguninn hvat þeir viti til dýrsins, 120 hvárt þat hafi n&o-hook;kkut þangat vitjat um nóttina. Honum var sagt at fé alt væri heilt í grindum ok ósakat. Konungr bað menn forvitnask hvárt engi sæi líkindi til at þat hefði heim komit. Varðmenn gørðu svá ok kómu skjótt aptr ok s&o-hook;gðu konungi at dýrit fœri þar ok heldr geyst at borginni. 135 Konungr bað hirðmenn vera hrausta ok duga nú hvern eptir því sem hann hefði hug til, ok ráða af óvætt þenna; ok svá var g&o-hook;rt, sem konungr bað, at þeir bjoggu sik til þess. Konungr horfði á dýrit ok mælti síðan, 'Enga sé ek f&o-hook;r á dýrinu, en hverr vill nú taka kaup einn ok ganga í móti 130 því?' B&o-hook;ðvarr mælti, 'Þat væri næsta hrausts manns forvitn- isbót. H&o-hook;ttr félagi, rektu nú af þér illmælit þat at menn láta, sem engi krellr né dugr muni í þér vera. Far nú ok drep þú dýrit. Máttu sjá at engi er allfúss til annarra.' 'Já', sagði H&o-hook;ttr, 'ek mun til þessa ráðask'. Konungr mælti, 135 'Ekki veit ek hvaðan þessi hreysti er at þér komin, H&o-hook;ttr, ok mikit hefir um þik skipazk á skammri stundu'. H&o-hook;ttr mælti, 'Gef mér til sverðit Gullinhjalta, er þú heldr á, ok skal ek þá fella dýrit eða fá bana.' Hrólfr konungr mælti, 'Þetta sverð er ekki beranda nema þeim manni sem bæði er góðr drengr 140 ok hraustr.' H&o-hook;ttr sagði, 'Svá skaltu til ætla at mér sé svá háttat'. Konungr mælti, 'Hvat má vita, nema fleira hafi

32 Hrólfs saga Kraka 3.143-156

skipzk um hagi þína en sjá þykkir? En fæstir menn þykkjask þik kenna, at þú sér inn sami maðr. Nú tak við 145 sverðinu ok njót manna bezt, ef þetta er til unnit.' Síðan gengr H&o-hook;ttr at dýrinu alldjarfliga ok høggr til þess, þá er hann kømr í h&o-hook;ggfœri, ok dýrit fellr niðr dautt, B&o-hook;ðvarr mælti, 'Sjáið nú, herra, hvat hann hefir til unnit.' Konungr segir, 'Víst hefir hann mikit skipazk, en ekki hefir H&o-hook;ttr einn 150 dýrit drepit; heldr hefir þú þat g&o-hook;rt.' B&o-hook;ðvarr segir, 'Vera má at svá sé.' Konungr segir, 'Vissa ek, þá er þú komt hér, at fáir mundu þínir jafningjar vera, en þat þykki mér þó þitt verk frægiligast, at þú hefir g&o-hook;rt hér annan kappa þar er H&o-hook;ttr er, ok óvænligr þótti til mikillar giptu. Ok nú vil ek 155 at hann heiti eigi H&o-hook;ttr lengr ok skal hann heita Hjalti upp frá þessu; skaltu heita eptir sverðinu Gullinhjalta."

34 Ari Þorgilsson 4. 1-21

Íslendingabók gørða ek fyrst biskupum várum Þorláki ok Katli, ok sýnda ek bæði þeim ok Sæmundi presti. En með því at þeim líkaði svá at hafa eða þar viðr auka, þá skrifaða ek þessa of it sama far, fyr útan Ættar-t&o-hook;lu ok Konunga-ævi. 5 Ok jók ek því er mér varð síðan kunnara, ok nú er gørr sagt á þessi en á þeirri. En hvatki er missagt er í frœðum þessum, þá er skylt at hafa þat heldr er sannara reynisk. Frá Íslands bygð. A.D. 870 Ísland bygðisk fyrst ór Norvegi á d&o-hook;gum Haralds ins Hár- fagra, Hálfdanarsonar ins Svarta, í þann tíð -- at ætlun ok 10 t&o-hook;lu þeira Teits fóstra míns, þess manns er ek kunna spakastan, sonar Ísleifs biskups; ok Þorkels f&o-hook;ðurbróður míns, Gellis- sonar, er langt mundi fram; ok Þóríðar Snorradóttur Goða, er bæði var margsp&o-hook;k ok óljúgfróð -- er Ívarr, Ragnarsson Loðbrókar, lét drepa Eadmund inn Helga Englakonung. 15 En þat var dccclxx vetra eptir burð Krists, at því er ritit er í s&o-hook;gu hans. Ingólfr hét maðr Norrœnn, er sannliga er sagt at fœri fyrst þaðan til Íslands, þá er Haraldr inn Hárfagri var xvj vetra gamall, en í annat sinn fám vetrum síðar. Hann bygði suðr 20 í Reykjarvík. Þar er Ingólfsh&o-hook;fði kallaðr, fyr austan Min- þakseyri, sem hann kom fyrst á land; en þar Ingólfsfell fyr

4. 22-52 Libellus Islandorum 35

vestan &O-hook;lfossá, er hann lagði sína eigu á síðan. Í þann tíð var Ísland viði vaxit í miðli fjalls ok fj&o-hook;ru. Þá váru hér menn Kristnir þeir er Norðmenn kalla papa. En þeir fóru síðan á braut, af því at þeir vildu eigi vera hér 25 við heiðna menn, ok létu eptir bokr Írskar ok bj&o-hook;llur ok bagla: af því mátti skilja at þeir váru menn Írskir. En þá varð f&o-hook;r manna mikil mj&o-hook;k út hingat ór Norvegi, til þess unz konungrinn Haraldr bannaði, af því at honum þóttí landauðn nema. Þá sættusk þeir á þat, at hverr maðr skyldi 30 gjalda konungi fimm aura, sá er eigi væri frá því skiliðr, ok þaðan fœri hingat. En svá er sagt at Haraldr væri lxx vetra konungr, ok yrði áttrœðr. Þau hafa upph&o-hook;f verit at gjaldi því er nú er kallat landaurar. En þar galzk stundum meira, en stundum minna, unz Óláfr inn Digri gørði skýrt at hverr 35 maðr skyldi gjalda konungi hálfa m&o-hook;rk, sá er fœri á miðli Norvegs ok Íslands, nema konur eða þeír menn er hann næmi frá. Svá sagði Þorkell oss Gellisson. Frá Grœnlands bygð. A.D. 986 Land þat er kallat er Grœnland fannsk ok bygðisk af Íslandi. Eiríkr inn Rauði hét maðr Breiðfirzkr, er fór út 40 heðan þangat ok nam þar land er síðan er kallaðr Eiríksfj&o-hook;rðr. Hann gaf nafn landinu ok kallaði Grœnland, ok kvað menn þat myndu fýsa þangat farar, at landit ætti nafn gott. Þeir fundu þar mannavistir bæði austr ok vestr á landi, ok keiplabrot ok steinsmíði þat, er af því má skilja at þar hafði 45 þess konar þjóð farit er Vínland hefir byggt, ok Grœn- lendingar kalla Skrælinga. En þat var, er hann tók byggva landit, xiiij vetrum eða xv fyrr en Kristni kvæmi hér á Ísland, at því er sá taldi fyrir Þorkeli Gellissyni á Grœnlandi, er sjálfr fylgði Eiríki inum 50 Rauða út. Frá því er Kristni kom á Ísland. A.D. 1000 Óláfr rex Tryggvason Óláfssonar, Haraldssonar ins

36 Ari Þorgilsson 4.53-85

Hárfagra, kom Kristni í Norveg ok á Ísland. Hann sendi hingat til lands prest þann er hét Þangbrandr, ok hér kendi 55 m&o-hook;nnum Kristni, ok skírði þá alla er við trú tóku. En Hallr á Síðu Þorsteinsson lét skírask snimhendis, ok Hjalti Skeggjason ór Þjórsárdali, ok Gizurr inn Hvíti Teitsson, Ketilbjarnarsonar frá Mosfelli, ok margir h&o-hook;fðingjar aðrir. En þeir váru þó fleiri er í gegn mæltu ok neittu. En þá er 60 hann hafði hér verit einn vetr eða tvá, þá fór hann á braut, ok hafði vegit hér tvá menn eða þrjá, þá er hann h&o-hook;fðu nítt. En hann sagði konunginum Óláfi, er hann kom austr, alt þat er hér hafði yfir hann gengit, ok lét ørvænt at hér myndi Kristni enn takask. En hann varð við þat reiðr mj&o-hook;k, ok 65 ætlaði at láta meiða eða drepa vára landa fyrir, þá er þar váru austr. En þat sumar it sama kvámu útan heðan þeir Gizurr ok Hjalti, ok þágu þá undan við konunginn, ok hétu honum umsýslu sinni til á nýja leik, at hér yrði enn við Kristninni tekit, ok létu sér eigi annars ván en þar myndi 70 hlýða. En it næsta sumar eptir fóru þeir austan, ok prestr sá er Þormóðr hét, ok kvámu þá í Vestmannaeyjar, er x vikur váru af sumri, ok hafði alt farizk vel at. Svá kvað Teitr þann segja er sjálfr var þar. Þá var þat mælt it næsta sumar áðr í l&o-hook;gum, at menn 75 skyldi svá koma til Alþingis, er tíu vikur væri af sumri, en þangat til kvámu viku fyrr. En þeir fóru þegar inn til meginlands, ok síðan til Alþingis; ok gátu at Hjalta at hann var eptir í Laugardali með tólfta mann, af því at hann hafði áðr sekr orðit fj&o-hook;rbaugsmaðr it 80 næsta sumar áðr á Alþingi of goðgá. En þat var til þess haft, at hann kvað at L&o-hook;gbergi kviðling þenna: 'Vilkat goð geyja: grey þykkjumk Freyja.' En þeir Gizurr fóru unz þeir kvámu í stað þann í hjá &O-hook;lfossvatni er kallaðr er Vellankatla, ok gorðu orð þaðan til 85 þings, at á móti þeim skyldi koma allir fulltingsmenn þeira,

4. 86-119 Libellus Islandorum 37

af því at þeir h&o-hook;fðu spurt at andskotar þeira vildi verja þeim vígi þingv&o-hook;llinn. En fyrr en þeir fœri þaðan, þá kom þar ríðandi Hjalti, ok þeir er eptir váru með honum. En síðan riðu þeir á þingit, ok kvámu áðr á mót þeim frændr þeira ok vinir, sem þeir h&o-hook;fðu æst. En inir heiðnu menn hurfu saman 90 með alvæpni, ok hafði svá nær at þeir myndi berjask at eigi of sá á miðli. En annan dag eptir gengu þeir Gizurr ok Hjalti til L&o-hook;g- bergs ok báru þar upp ørindi sín. En svá er sagt, at þat bæri frá, hvé vel þeir mæltu. En þat gørðisk af því, at þar 95 nefndi annarr maðr at &o-hook;ðrum vátta, ok s&o-hook;gðusk hvárir ór l&o-hook;gum við aðra, inir Kristnu menn ok inir heiðnu, ok gengu síðan frá L&o-hook;gbergi. Þá báðu inir Kristnu menn Hall á Síðu at hann skyldi l&o-hook;g þeira upp segja þau er Kristninni skyldi fylgja. En hann 100 leystisk því undan við þá, at hann keypti at Þorgeiri l&o-hook;g- s&o-hook;gumanni at hann skyldi upp segja; en hann var enn þá heiðinn. En síðan er menn kvámu í búðir, þá lagðisk hann niðr Þorgeirr, ok breiddi feld sinn á sik, ok hvíldi þann dag allan, ok nóttina eptir, ok kvað ekki orð. En of morguninn 105 eptir settisk hann upp, ok gørði orð at menn skyldi til L&o-hook;gbergis. En þá hóf hann t&o-hook;lu sína upp, er menn kvámu þar, ok sagði at honum þótti þá komit hag manna í ónýtt efni, ef menn skyldi eigi hafa allir l&o-hook;g ein á landi hér; ok taldi fyrir 110 m&o-hook;nnum á marga vega at þat skyldi eigi láta verða, ok sagði at þat myndi at því ósætti verða, er vísa ván var at þær barsmíðir gørðisk á miðli manna er landit eyddisk af. Hann sagði frá því at konungar ór Norvegi ok ór Danm&o-hook;rku h&o-hook;fðu haft ófrið ok orrustur á miðli sín langa tíð til þess unz 115 landsmenn gørðu frið á miðli þeira, þótt þeir vildi eigi. En þat ráð gørðisk svá, at af stundu sendusk þeir gørsimar á miðli; enda helt friðr sá meðan þeir lifðu. 'En nú þykkir mér þat ráð', kvað hann, 'at vér látim ok eigi þá ráða er mest

38 Ari Þorgilsson 4.120-138

120 vilja í gegn gangask; ok miðlum svá mál á miðli þeira, at hvárirtveggju hafi nakkvat síns máls, ok h&o-hook;fum allir ein l&o-hook;g ok einn sið. Þat mun verða satt, er vér slítum sundr l&o-hook;gin, at vér munum slíta ok friðinn.' En hann lauk svá sínu máli, at hvárirtveggju játtu því, at allir skyldi ein l&o-hook;g hafa, þau sem 125 hann réði upp at segja. Þá var þat mælt í l&o-hook;gum, at allir menn skyldi Kristnir vera, ok skírn taka, þeir er áðr váru óskírðir á landi hér. En of barna útburð skyldu standa in fornu l&o-hook;g, ok of hrossakj&o-hook;ts át: skyldu menn blóta á laun ef vildu, en varða fj&o-hook;rbaugsgarðr 130 ef váttum of kvæmi við. En síðar fám vetrum var sú heiðni af numin sem &o-hook;nnur. Þenna atburð sagði Teitr oss at því er Kristni kom á Ísland. En Óláfr Tryggvason fell it sama sumar, at s&o-hook;gu Sæmundar prests. Þá barðisk hann við Svein Haraldsson Danakonung, 135 ok Óláf inn Sœnska Eiríksson at Upps&o-hook;lum Svíakonungs, ok Eirík er síðan var jarl at Norvegi Hákonarson. Þat var cxxx vetra eptir dráp Eadmundar, en M eptir burð Krists at alþýðu tali.

5. 1-27 Bjarni's Voyage 41

Herjólfr var Bárðarson Herjólfssonar; hann var frændi Ingólfs landnámamanns. Þeim Herjólfi gaf Ingólfr land á milli Vágs ok Reykjaness. Herjólfr bjó fyrst á Drepstokki. Þorgerðr hét kona hans, en Bjarni sonr þeira, ok var hinn efniligsti maðr. Hann fýstisk útan þegar á unga aldri; 5 varð honum gott bæði til fjár ok mannvirðingar, ok var sinn vetr hvárt útanlands eðr með feðr sínum. Brátt átti Bjarni skip í f&o-hook;rum, ok hinn síðasta vetr er hann var í Nóregi, þá brá Herjólfr til Grœnlandsferðar með Eiríki ok brá búi sínu. Með Herjólfi var á skipi Suðreyskr maðr Kristinn, sá er orti 10 Hafgerðingadrápu. Þar er þetta stef í: Mínar biðk at munka reyni meinalausan farar beina; heiðis haldi hárar foldar hallar dróttinn of mér stalli. 15 Herjólfr bjó á Herjólfsnesi; hann var hinn g&o-hook;fgasti maðr. Eiríkr Rauði bjó í Brattahlíð; hann var þar með mestri virðingu ok lutu allir til hans. Þessi váru b&o-hook;rn Eiríks: Leifr, Þorvaldr ok Þorsteinn, en Freydís hét dóttir hans. Hon var gipt þeim manni er Þorvarðr hét, ok bjoggu þau í G&o-hook;rðum, 20 þar sem nú er biskupsstóll. Hon var svarri mikill, en Þorvarðr var lítilmenni; var hon mj&o-hook;k gefin til fjár. Heiðit var fólk á Grœnlandi í þann tíma. Þat sama sumar kom Bjarni skipi sínu á Eyrar er faðir hans hafði braut siglt um várit. Þau tíðindi þóttu Bjarna 25 mikil, ok vildi eigi bera af skipi sínu. Þá spurðu hásetar hans hvat er hann bærisk fyrir, en hann svarar at hann ætlaði at

42 Grœnlendinga Þáttr 5.28-61

halda siðvenju sinni ok þiggja at f&o-hook;ður sínum vetrvist, 'ok vil ek halda skipinu til Grœnlands, ef þér vilið mér fylgð veita.' 30 Allir kváðusk hans ráðum fylgja vilja. Þá mælti Bjarni, 'Óvitrlig mun þykkja vár ferð, þar sem engi vár hefir komit í Grœnlands haf'. En þó halda þeir nú í haf þegar þeir váru búnir, ok sigldu þrjá daga þar til er landit var vatnat; en þá tók af byrina ok lagði á norrœnur ok þokur, ok vissu þeir eigi hvert at 35 þeir fóru; ok skipti þat m&o-hook;rgum dœgrum. Eptir þat sá þeir sól ok máttu þá deila ættir. Vinda nú segl ok sigla þetta dœgr áðr þeir sá land ok roddu um með sér hvat landi þetta mun vera. En Bjarni kvezk hyggja at þat mundi eigi Grœnland. Þeir spyrja hvárt hann vill sigla at þessu landi 40 eðr eigi. Hann svarar, 'Þat er mitt ráð, at sigla í nánd við landit'. Ok svá gøra þeir, ok sá þat brátt at landit var ófj&o-hook;llótt ok skógi vaxit, ok smár hæðir á landinu, ok létu landit á bakborða ok létu skaut horfa á land. Síðan sigla þeir tvau dœgr áðr þeir sá land annat. Þeir spyrja hvárt 45 Bjarni ætlaði þat enn Grœnland. Hann kvazk eigi heldr ætla þetta Grœnland en hit fyrra, 'því at j&o-hook;klar eru mj&o-hook;k miklir sagðir á Grœnlandi'. Þeir nálguðusk brátt þetta land ok sá þat vera slétt land ok viði vaxit. Þá tók af byr fyrir þeim; þá roddu hásetar þat, at þeim þótti þat ráð, at taka 50 þat land, en Bjarni vill þat eigi. Þeir þóttusk bæði þurfa við ok vatn. 'At engu eru þér því óbirgir', segir Bjarni, en þó fekk hann af því n&o-hook;kkut ámæli af hásetum sínum. Hann bað þá vinda segl, ok svá var g&o-hook;rt, ok settu framstafn frá landi ok sigla í haf útsynnings byr þrjú dœgr ok sá þá land 55 it þriðja. En þat land var hátt ok fj&o-hook;llótt ok j&o-hook;kull á. Þeir spyrja þá ef Bjarni vildi at landi láta þar, en hann kvazk eigi þat vilja, 'því at mér lízk þetta land ógagnvænligt'. Nú l&o-hook;gðu þeir eigi segl sitt, halda með landinu fram, ok sá at þat var eyland. Settu enn stafn við því landi ok heldu í haf hinn 60 sama byr, en veðr óx í h&o-hook;nd ok bað Bjarni þá svipta ok eigi sigla meira en bæði dygði vel skipi þeira ok reiða. Sigldu

5.62-91 Bjarni's Voyage 43

nú fjogur dœgr; þá sá þeir land hit fjórða. Þá spurðu þeir Bjarna hvárt hann ætlaði þetta vera Grœnland eðr eigi. Bjarni svarar, 'Þetta er líkast því er mér er sagt frá Grœn- landi, ok hér munu vér at landi halda'. Svá gøra þeir, ok 65 taka land undir einhverju hesi at kveldi dags, ok vár þar bátr á nesinu, en þar bjó Herjólfr faðir Bjarna á því nesi. Ok af því hefir nesit nafn tekit ok er síðan kallat Herjólfsnes. Fór Bjarni nú til f&o-hook;ður síns, ok hættir nú siglingu ok er með f&o-hook;ður sínum meðan Herjólfr lifði, ok síðan bjó hann þar eptir 70 f&o-hook;ður sinn. Eiríkr átti þá konu er Þjóðhildr hét ok við henni tvá sonu. Hét annarr Þorsteinn, en annarr Leifr; þeir váru báðir efnihgir menn, ok var Þorsteinn heima með f&o-hook;ður sínum, ok var eigi sá maðr á Grœnlandi er jafnmannvænn þótti sem 75 hann. Leifr hafði siglt til Nóregs ok var með Óláfi konungi Tryggvasyni. Lagði konungr á hann góða virðing, ok þóttisk sjá at hann mundi vera vel mentr maðr. Eitt sinn kom konungr at máli við Leif ok segir, 'Ætlar þú út til Grœnlands í sumar?' 80 'Þat ætla ek', sagði Leifr, 'ef þat er yðvarr vili.' Konungr svarar, 'Ek get at þat mun vel vera, ok skaltu þangat fara með ørindum mínum, ok boða þar Kristni.' Leifr kvað hann ráða skyldu, en kvazk hyggja at þat ørindi mundi torflutt á Grœnlandi. Konungr kvezk eigi þann mann sjá er 85 betr væri til fallinn en hann, 'ok muntu giptu til bera'. 'Þat mun því at eins', segir Leifr, 'ef ek nýt yðvar við.' Lætr Leifr í haf, ok er lengi úti ok hitti á l&o-hook;nd þau er hann vissi áðr enga ván til. Váru þar hveitiakrar sjálfsánir ok vínviðr vaxinh; þar váru þau tré er m&o-hook;surr heita, ok h&o-hook;fðu þeir af 90 þessu &o-hook;llu n&o-hook;kkur merki, sum tré svá mikil at í hús váru

44 Þorfinns saga 5.92-121

l&o-hook;gð. Leifr fann menn á skipflaki ok flutti heim með sér. Sýndi hann í því hína mesta stórmensku ok drengskap sem m&o-hook;rgu &o-hook;ðru, er hann kom Kristni á landit, ok var jafnan 95 síðan kallaðr Leifr inn Heppni. Leifr tók land í Eiríksfirði ok fór heim síðan í Brattahlíð, ok tóku þar allir menn vel við honum. Hann boðaði brátt Kristni um landit ok almenniliga trú, ok sýndi m&o-hook;nnum orðsending Óláfs konungs Tryggvasonar, ok sagði hversu 100 m&o-hook;rg ágæti ok mikil dýrð fylgði þessum sið. Eiríkr tók því máli seint at láta sið sinn, en Þjóðhildr gekk skjótt undir, ok lét gøra kirkju eigi allnærri húsunum; þat hús var kallat Þjóðhildarkirkja. Hafði hon þar fram bœnir sínar, ok þeir menn sem við Kristni tóku. Þjóðhildr vildi ekki samræði við 105 Eirlk síðan hon tók trú, en honum var þetta mj&o-hook;k móti skapi. Þat er nú þessu næst at Bjarni Herjólfsson kom útan af Grœnlandi á fund Eiríks jarls, ok tók jarl við honum vel. Sagði Bjarni frá ferðum sínum, er hánn hafði l&o-hook;nd sét, ok 110 þótti m&o-hook;nnum hann verit hafa óforvitinn, er hann hafði ekki at segja af þeim l&o-hook;ndum, ok fekk hann af því n&o-hook;kkut ámæli. Bjarni gørðisk hirðmaðr jarls ok fór út til Grœnlands um sumarit eptir. Var nú mikil umrœða um landaleitan. Leifr sonr Eiríks 115 Rauða ór Brattahlíð fór á fund Bjarna Herjólfssonar ok keypti skip at honum, ok réð til háseta svá at þeir váru hálfr fjórði tøgr manna saman. Leifr bað f&o-hook;ður sinn Eirík at hann mundi enn fyrir vera f&o-hook;rinni. Eiríkr taldisk heldr undan, kvezk þá vera hniginn í aldr ok kvezk minna mega við vási 120 &o-hook;llu en var. Leifr kveðr hann enn mundu mestri heill stýra af þeim frændum; ok þetta lét Eiríkr eptir Leifi, ok ríðr

5.122-155 Leif's Voyage 45

heiman þá er þeir eru at því búnir. Ok var þá skamt at fara til skipsins, drepr hestrinn fœti, sá er Eiríkr reið, ok fell hann af baki ok lestisk fótr hans. Þá mælti Eiríkr: 'Ekki mun mér ætlat at finna l&o-hook;nd fleiri en þetta er nú byggjum vér. 125 Munum vér nú ekki lengr fara allir samt.' Fór Eiríkr heim í Brattahlíð, en Leifr rézk til skips ok félagar hans með honum, hálfr fjórði tøgr manna. Þar var suðrmaðr einn í ferð er Tyrkir hét. Nú bjoggu þeir skip sitt ok sigldu í haf, þá er þeir váru 130 búnir, ok fundu þá þat land fyrst er þeir Bjarni fundu síðast. Þar sigla þeir at landi ok k&o-hook;stuðu akkerum ok skutu báti ok fóra á land, ok sá þar eigi gras. J&o-hook;klar miklir váru alt hit efra, en sem ein hella væri alt til j&o-hook;klanna frá sjonum, ok sýndisk þeim þat land vera gœðalaust. Þá mælti Leifr: 135 'Eigi er oss nú þat orðit um þetta land sem Bjarna, at vér hafim eigi komit á landit. Nú mun ek gefa nafn landinu ok kalla Helluland.' Síðan fóru þeir til skips. Eptir þetta sigla þeir í haf ok fundu land annat; sigla enn at landi ok kasta akkerum, skjóta síðan báti ok ganga á 140 landit. Þat land var sléjtt ok skógi vaxit, ok sandar hvítir víða þar sem þeir fóru, ok ósæbratt. Þá mælti Leifr: 'Af kostum skal þessu landi nafn gefa ok kalla Markland.' Fóru síðan ofan aptr til skips sem fljótast. Nú sigla þeir þaðan í haf landnyrðings veðr ok váru úti 145 tvau dœgr áðr þeir sá land; ok sigldu at landi ok kómu at ey einni er lá norðr af landinu, ok gengu þar upp ok sásk um í góðu veðri ok fundu þat, at d&o-hook;gg var á grasinu, ok varð þeim þat fyrir at þeir tóku h&o-hook;ndum sínum í d&o-hook;ggina ok brugðu í munn sér ok þóttusk ekki jafnsœtt kent hafa sem þat var. 150 Síðan fóru þeir til skips síns ok sigldu í sund þat er lá milli eyjarinnar ok ness þess er norðr gekk af landinu; stefndu í vestrætt fyrir nesit. Þar var grunnsævi mikit at fj&o-hook;ru sjávar ok stóð þá uppi skip þeira, ok var þá langt til sjávar at sjá frá skipinu. En þeim var svá mikil forvitni á at fara tíl landsins 155

46 Grœnlendinga Þáttr 5.156-189

at þeir nentu eigi þess at bíða at sjór felli undir skip þeira, ok runnu til lands þar er á ein fell ór vatni einu. En þegar sjór fell undir skip þeira, þá tóku þeir bátinn ok røru til skipsins ok fluttu þat upp í ána, síðan í vatnit, ok k&o-hook;stuðu 160 þar akkerum ok báru af skipi húðf&o-hook;t sín ok gørðu þar búðir; tóku þat ráð síðan, at búask þar um þann vetr, ok gørðu þar hús mikil. Hvárki skorti þar lax í ánni né í vatninu, ok stœrra lax en þeir hefði fyrr sét. Þar var svá góðr landskostr at því er 165 þeim sýndisk at þar mundi engi fénaðr fóðr þurfa á vetrum. Þar kvámu engi frost á vetrum ok lítt rénuðu þar gr&o-hook;s. Meíra var þar jafndœgri en á Grœnlandi eðr Íslandi. Sól hafði þar eyktarstað ok dagmálastað um skammdegi. En er þeir h&o-hook;fðu lokit húsgørð sinni, þá mælti Leifr við 170 f&o-hook;runeyti sitt: 'Nú vil ek skipta láta liði váru í tvá staði, ok vil ek kanna láta landit; ok skal helmingr liðs vera við skála heima, en annarr helmingr skal kanna landit ok fara eigi lengra en þeir komi heim at kveldi, ok skilisk eigi.' Nú gørðu þeir svá um stund. Leifr gørði ýmist at hann fór með þeim eðr 175 var heima at skála. Leifr var mikill maðr ok sterkr, manna sk&o-hook;ruligastr at sjá, vitr maðr ok góðr hófsmaðr um alla hluti. Á einhverju kveldí bar þat til tíðenda at manns var vant af liði þeira, ok var þat Tyrkir suðrmaðr. Leifr kunni því 180 stórilla, því at Tyrkir hafði lengi verit með þeim feðgum ok elskat mj&o-hook;k Leif í barnœsku. Taldi Leifr nú mj&o-hook;k á hendr f&o-hook;runautum sínum ok bjósk til ferðar at leita hans ok tólf menn með honum. En er þeir váru skamt komnir frá skála, þá gekk Tyrkir í mót þeim ok var honum vel fagnat. Leifr 185 fann þat brátt at fóstra hans var skapgott. Hann var brattleitr ok lauseygr, smáskitligr í andliti, lítill vexti ok vesalligr, en íþróttamaðr á alls konar hagleik. Þá mælti Leifr til hans: 'Hví vartu svá seinn, fóstri minn, ok fráskila f&o-hook;runeytínu?' Hann talaði þá fyrst lengi á Þýzku

5.190-220 Leif's Voyage 47

ok skaut marga vega augunum ok gretti sik, en þeir skildu 190 eigi hvat er hann sagði. Hann mælti þá á Norrœnu, er stund leið: 'Ek var genginn eigi miklu lengra, en þó kann ek n&o-hook;kkur nýnæmi at segja: ek fann vínvið ok vínber.' 'Mun þat satt, fóstri minn?' kvað Leifr. 'At vísu er þat satt', kvað hann, 'því at ek var þar fœddr er hvárki skorti vínvið 195 né vínber.' Nú sváfu þeir af þá nótt, en um morguninn mæltí Leifr við háseta sína: 'Nú skal hafa tvennar sýslur fram ok skal sinn dag hvárt lesa vínber eðr h&o-hook;ggva vínvið ok fella m&o-hook;rkina svá at þat verði farmr til skips míns.' Ok þetta var ráðs tekit. 200 Svá er sagt at eptirbátr þeira var fyldr af vínberjum. Nú var h&o-hook;gginn farmr á skipit, ok er várar, þá bjoggusk þeir ok sigldu brott. Ok gaf Leifr nafn landinu eptir landkostum ok kallaði Vínland. Sigla nú síðan í haf ok gaf þeim vel byri þar til þeir sá Grœnland ok fj&o-hook;ll undir j&o-hook;klum. 205 Á því léku miklar umrœður í Brattahlíð at menn skyldu leita Vínlands ins góða, ok var sagt at þangat mundi vera at vitja góðra landskosta. En því lauk svá at þeir Karlsefni ok Snorri bjoggu skip sitt ok ætluðu at leita Vínlands um sumarit. Til þeirar ferðar réðusk þeir Bjarni ok Þórhallr með skip sitt 210 ok þat f&o-hook;runeyti er þeim hafði fylgt. Maðr hét Þorvarðr; hann var mágr Eiríks Rauða. Hann fór ok með þeim ok Þorvaldr sonr Eiríks ok Þórhallr sem kallaðr var Veiðimaðr. Hann hafði lengi verit í veiðif&o-hook;rum með Eiríki um sumrum, ok hafði hann margar varðveizlur. Þórhallr var mikill vexti, 215 svartr ok þursligr; hann var heldr við aldr, ódæll í skapi, hljóðlyndr, fámáligr hversdagliga, undirf&o-hook;rull ok þó atmæla- samr, ok fýstisk jafnan hins verra. Hann hafði lítt við trú blandazk síðan hon kom á Grœnland. Þórhallr var lítt vinsældum horfinn, en þó hafði Eiríkr léngi tal af honum 220

48 Þorfinns saga 5.221-254

haldit. Hann var á skipi með þeim Þorvaldi, því at honum var víða kunnigt í óbygðum. Þeir h&o-hook;fðu þat skip er Þorbj&o-hook;rn hafði út þangat ok réðusk til ferðar með þeim Karlsefni, ok váru þar flestir Grœnlenzkir menn á. Á skipum þeira var 225 fjórir tigir manna annars hundraðs. Sigldu þeir undan landi, síðan til Vestribygðar, ok til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðanveðr. Váru þeir úti tvau dœgr. Þá fundu þeir land ok røru fyrir á bátum ok k&o-hook;nnuðu landit, ok fundu þar hellur margar ok svá 230 stórar at tveir menn máttu vel spyrnask í iljar. Melrakkar váru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu ok k&o-hook;lluðu Helluland. Þá sigldu þeir norðanveðr tvau dœgr, ok var þá land fyrir þeim, ok var á skógr mikill ok dýr m&o-hook;rg. Ey lá í landsuðr undan landinu, ok fundu þeir þar bjarndýr ok k&o-hook;lluðu Bjarney, en 235 landit k&o-hook;lluðu þeir Markland þar er skógrinn var. Þá er liðin váru tvau dœgr, sjá þeir land, ok þeir sigldu undir landit. Þar var nes er þeir kómu at. Þeir beittu með landinu ok létu landit á stjórnborða. Þar var ørœfi ok strandir langar ok sandar. Fara þeir á bátum til lands ok fundu kj&o-hook;l af 240 skipi, ok k&o-hook;lluðu þar Kjalarnes. Þeir gáfu ok nafn str&o-hook;nd- unum ok k&o-hook;lluðu Furðustrandir, því at langt var með at sigla. Þá gørðisk vágskorit landit, ok heldu þeir skipunum at vágunum. Þat var þá er Leifr var með Óláfi konungi Tryggvasyni 245 ok hann bað hann boða Kristni á Grœnlandi, ok þá gaf konungr honum tvá menn Skozka; hét karlmaðrinn Haki en konan Hekja. Konungr bað Leif taka til þessara manna, ef hann þyrfti skjótleiks við, því at þau váru dýrum skjótari. Þessa menn fengu þeir Eiríkr ok Leifr til fylgðar við 250 Karlsefni. En er þeir h&o-hook;fðu siglt fyrir Furðustrandir, þá létu þeir ina Skozku menn á land ok báðu þau hlaupa í suðrætt ok leita landskosta ok koma aptr áðr þrjú dœgr væri liðin. Þau váru svá búin at þau h&o-hook;fðu þat klæði er þau k&o-hook;lluðu kjafal; þat var svá g&o-hook;rt at h&o-hook;ttrinn var á upp, ok opit at

5. 255-288 Þorfinn's Voyage 49

hliðum ok engar ermar á, ok knept á milli fóta. Helt þar 255 saman knappr ok nezla, en ber váru þau annars staðar. Þeir k&o-hook;stuðu akkerum ok lágu þar þessa stund. Ok er þrír dagar váru liðnir, hljópu þau af landi ofan ok hafði annat þeira í hendi vínberja k&o-hook;ngul, en annat hveitiax sjálfsáit. S&o-hook;gðu þau Karlsefni at þau þóttusk fundit hafa landskosti 260 góða. Tóku þeir þau á skip sitt ok fóru leiðar sinnar, þar til er varð fjarðskorit. Þeir l&o-hook;gðu skipunum inn á fj&o-hook;rð einn. Þar var ey ein út fyrir, ok váru þar straumar miklir um eyna; þeir k&o-hook;lluðu hana Straumsey. Fugl var þar svá margr at trautt mátti fœti koma milli eggjanna. Þeir heldu inn með 265 firðinum ok k&o-hook;lluðu hann Straumsfj&o-hook;rð, ok báru farminn af skipunum ok bjoggusk þar um. Þeir h&o-hook;fðu með sér alls konar fé ok leituðu sér þar landsnytja. Fj&o-hook;ll váru þar, ok fagrt var þar um at litask. Þeir gáðu engis nema at kanna landit. Þar váru gr&o-hook;s mikil. Þar váru þeir um vetrinn, ok 270 gørðisk vetr mikill, en ekki fyrir unnit, ok gørðisk ilt til matarins ok tókusk af veiðarnar. Þá fóru þeir út í eyna ok vættu at þar mundi gefa n&o-hook;kkut af veiðum eða rekum. Þar var þó lítt til matfanga, en fé þeira varð þar vel. Síðan hétu þeir á Guð at hann sendi þeim n&o-hook;kkut til matfanga, ok var 275 eigi svá brátt við látit sem þeim var annt til. Þórhallr hvarf á brottu, ok gengu menn at leita hans; stóð þat yfir þrjú dœgr í samt. A hinu fjórða dœgri fundu þeir Karlsefni ok Bjarni hann Þórhall á hamargnípu einni. Hann horfði í lopt upp ok gapði hann bæði augum ok munni ok 280 n&o-hook;sum ok klóraði sér ok klýpði sik ok þuldi n&o-hook;kkut. Þeir spurðu hví hann væri þar kominn. Hann kvað þá þat engu skipta; bað hann þá ekki þat undrask, kvezk svá lengst lifat hafa at þeir þurftu ekki ráð fyrir honum at gøra. Þeir báðu hann fara heim með sér. Hann gørði svá. Lítlu síðar kom 285 þar hvalr, ok drifu menn til ok skáru hann, en þó kendu menn eigi hvat hvala þat var. Karlsefni kunni mikla skyn á hv&o-hook;lum ok kendi hann þó eigi. Þenna hval suðu matsvemar,

50 Þorfinns saga 5. 289-321

ok átu af, ok varð þó &o-hook;llum ilt af. Þá gengr Þórhallr at ok 290 mælti: 'Var eigi svá, at hinn Rauðskeggjaði varð drjúgari en Kristr yðvarr? Þetta hafða ek nú fyrir skáldskap minn, er ek orta um Þór fulltrúann. Sjaldan hefir hann mér brugðizk.' Ok er menn vissu þetta, vildu engir nýta ok k&o-hook;stuðu fyrir bj&o-hook;rg ofan ok snøru sínu máli til Guðs misk- 295 unnar. Gaf þeim þá út at róa, ok skorti þá eigi birgðir um várit. Fara þeir inn í Straumsfj&o-hook;rð ok h&o-hook;fðu f&o-hook;ng af hvárutveggja landinu, veiðar af meginlandinu, eggver ok útróðra af sjónum. Nú rœða þeir um ferð sína ok hafa tilskipan. Vill Þórhallr 300 Veiðimaðr fara norðr um Furðustrandir ok fyrir Kjalarnes ok leita svá Vínlands, en Karlsefni vill fara suðr fyrir land ok fyrir austan, ok þykkir land því betra sem suðr er meir, ok þykkir honum þat ráðligra at kanna hvárttveggja. Nú býsk Þórhallr út undir eyjum ok urðu eigi fleiri í ferð með 305 honum en níu menn, en með Karlsefni fór annat liðit þeira. Ok einn dag er Þórhallr bar vatn á skip sitt, þá drakk hann ok kvað vísu þessa: Hafa kváðu mik meiðar malmþings, es komk hingat, 310 (mér samir land fyr lýðum lasta) drykk inn bazta: Bílds hattar verðr byttu beiði-Týr at stýra; heldr's svát krýpk at keldu - 315 komat vín á gr&o-hook;n mína. Láta þeir út síðan, ok fylgir Karlsefni þeim undir eyna. Aðr þeir drógu seglit upp kvað Þórhallr vísu: F&o-hook;rum aptr, þar es órir eru, sandhimins, landar, 320 l&o-hook;tum kenni-Val kanna knarrar skeið in breiðu,

5.322-354 Þorfinn's Voyage 51

meðan bilstyggvir byggva bellendr ok hval vella Laufa veðrs, þeir's leyfa l&o-hook;nd, á Furðustr&o-hook;ndum. 325 Síðan skildu þeir, ok sigldu norðr fyrir Furðustrandir ok Kjalarnes ok vildu beita þar fyrir vestan. Kom þá veðr á móti þeim ok rak þá upp við Írland, ok váru þar mj&o-hook;k þjáðir ok barðir. Þá lét Þórhallr líf sitt. Karlsefni fór suðr fyrir land ok Snorri ok Bjarni ok annat 330 lið þeira. Þeir fóru lengi ok til þess er þeir kómu at á þeirri er fell af landi ofan ok í vatn ok svá til sjávar. Eyrar váru þar miklar fyrir árósinum, ok mátti eigi komask inn í ána nema at háflœðum. Sigldu þeir Karlsefni þá til áróssins ok k&o-hook;lluðu í Hópi landit. 335 Þar fundu þeir sjálfsána hveitiakra, þar sem lægðir váru, en vínviðr alt þar sem holta kendi. Hverr lœkr var þar fullr af fiskum. Þeir gørðu þar grafir sem landit mœttisk ok flóðit gekk efst, ok er út fell, váru helgir fiskar í gr&o-hook;funum. Þar var mikill fj&o-hook;lði dýra á skógi með &o-hook;llu móti. Þeir váru þar 340 hálfan mánað ok skemtu sér ok urðu við ekki varir. Fé sitt h&o-hook;fðu þeir með sér. Ok einn morgin snemma, er þeir lituðusk um, sá þeir níu húðkeipa, ok var veift trjónum af skipunum, ok lét því líkast í sem í hálmþústum, ok ferr sólarsinnis. Þá mælti Karlsefni: 345 'Hvat mun þetta tákna?' Snorri svarar honum: 'Vera kann at þetta sé friðartákn, ok t&o-hook;kum skj&o-hook;ld hvítan ok berum í mót.' Ok svá gørðu þeir. Þá røru hinir í mót, ok undruðusk þá, ok gengu þeir á land. Þeir váru smáir menn ok illiligir ok ilt h&o-hook;fðu þeir hár á h&o-hook;fði; eygðir váru þeir 350 mj&o-hook;k ok breiðir í kinnunum. Ok dv&o-hook;lðusk þar um stund ok undruðusk. Røru síðan í brott suðr fyrir nesit. Þeir h&o-hook;fðu g&o-hook;rt bygðir sínar upp frá vatninu, ok váru sumir skálarnir nær meginlandinu, en sumir nær vatninu. Nú váru

52 Þorfinns saga 5.355-388

355 þeir þar þann vetr. Þar kom alls engi snjár, ok allr fénaðr gekk þar úti sjálfala. En er vára tók, geta þeir at líta einn morgin snemma at fj&o-hook;lði húðkeipa røri sunnan fyrir nesit, svá margir sem kolum væri sáit, ok var þá ok veift á hverju skipi trjónum. Þeir 360 brugðu þá skj&o-hook;ldum upp ok tóku kaupstefnu sín á millum, ok vildi þat fólk helzt kaupa rautt skrúð; þeir h&o-hook;fðu móti at gefa skinnav&o-hook;ru ok algrá skinn. Þeir vildu ok kaupa sverð ok spjót, en þat b&o-hook;nnuðu þeir Karlsefni ok Snorri. Þeir h&o-hook;fðu óf&o-hook;lvan belg fyrir skrúðit, ok tóku spannarlangt skrúð 365 fyrir belg, ok bundu um h&o-hook;fuð sér. Ok fór svá um stund. En er minka tók skrúðit, þá skáru þeir í sundr, svá at eigi var breiðara en þvers fingrar breitt. Gáfu þeir Skrælingar jafnmikit fyrir eða meira. Þat bar til at griðungr hljóp ór skógi, er þeir Karlsefni 370 áttu, ok gall hátt við. Þeir fælask við, Skrælingar, ok hlaupa út á keipana ok røru suðr fyrir land. Varð þá ekki vart við þá í þrjár vikur samt. En er sjá stund var liðin, sjá þeir sunnan fara mikinn fj&o-hook;lða skipa Skrælinga svá sem straumr stoði. Var þá veift trjónum &o-hook;llum rangsœlis ok ýla allir 375 Skrælingar hátt upp. Þá tóku þeir rauða skj&o-hook;ldu ok báru í mót. Gengu þeir þá saman ok b&o-hook;rðusk. Varð þá skothríð h&o-hook;rð. Þeir h&o-hook;fðu ok valsl&o-hook;ngur, Skrælingar. Þat sjá þeir Karlsefni ok Snorri at þeir fœrðu upp á st&o-hook;ngum, Skræling- arnir, kn&o-hook;tt stundar mikinn því nær til at jafna sem sauðar- 380 v&o-hook;mb ok blán at lit, ok fló upp á land yfir liðit ok lét illiliga við, þar er niðr kom. Við þetta sló ótta miklum yfir Karlsefni ok á lið hans, svá at þá fýsti engis annars en halda undan ok upp með ánni, því at þeim þótti lið Skrælinga drífa at sér &o-hook;llum megin; ok létta eigi fyrr en þeir koma til hamra 385 n&o-hook;kkurra. Veittu þeir þar viðt&o-hook;ku harða. Freydís kom út ok sá er þeir heldu undan. Hon kallaði, 'Hví renni þér undan slíkum auvirðism&o-hook;nnum, svá gildir menn, er mér þœtti líkligt at þér mættið drepa þá svá sem

5.389-422 Þorfinn's Voyage 53

búfé? Ok ef ek hefða vápn, þœtti mér sem ek munda betr berjask en einnhverr yðvar.' Þeir gáfu engan gaum hvat 390 sem hon sagði. Freydís vildi fylgja þeim ok varð hon heldr sein, því at hon var eigi heil; gekk hon þá eptir þeim í skóginn, en Skrælingar sœkja at henni. Hon fann fyrir sér mann dauðan, Þorbrand Snorrason, ok stóð hellusteinn í h&o-hook;fði honum; sverðit lá hjá honum, ok hon tók þat upp ok býsk 395 at verja sik með, Þá koma Skrælingar at henni. Hon tekr brjóstit upp ór serkinum ok slettir á sverðit. Þeir fælask við ok hlaupa undan ok á skip sín ok heldu á brottu. Þeir Karlsefni finna hana ok lofa kapp hennar. Tveir menn fellu af Karlsefni ok fjórir af Skrælingum, en þó urðu þeir ofrliði 400 bornir. Fara þeir nú til búða sinna, ok íhuga hvat fj&o-hook;lmenni þat var er at þeim sótti á landinu; sýnask þeim nú at þat eina mun liðit hafa verit er á skipunum kom, en annat liðit mun hafa verit sjónhverfingar. Þeir Skrælingar fundu ok mann dauðan ok lá øx hjá honum. Einn þeira hjó í stein ok 405 brotnaði øxin. Þótti þeim þá engu nýtt, er eigi stóð við grjótinu, ok k&o-hook;stuðu niðr. Þeir þóttusk nú sjá, þó at þar væri landskostir góðir, at þar myndi jafnan ófriðr ok ótti á liggja, af þeim er fyrir bjoggu. Bjoggusk þeir á brott ok ætluðu til síns lands. 410 Sigldu þeir norðr fýrir ok fundu fimm Skrælinga í skinnhjúpum sofandi ok h&o-hook;fðu með sér skokka ok í dýramerg dreyra blandinn. Virðu þeir svá at þeir mundu g&o-hook;rvir af landinu. Þeir drápu þá. Síðan fundu þeir nes eitt ok fj&o-hook;lða dýra, ok þann veg var nesit at sjá sem mykiskán væri, af því at dýrin 415 lágu þar um vetrna. Nú koma þeir í Straumsfj&o-hook;rð ok er þar alls konar gnóttir. Er þat sumra manna s&o-hook;gn at þau Bjarni ok Freydís hafi þar eptir verit ok tíu tigir manna með þeim ok hafi eigi farit lengra, en þeir Karlsefni ok Snorri h&o-hook;fðu suðr farit ok fjórir 420 tigir manna ok hafði eigi lengr verit í Hópi en vart tvá mánaði, ok hafði it sama sumar aptr komit.

54 Þorfinns saga 5. 423-455

Karlsefni fór á einu skipi at leita Þórhalls, en liðit var eptir, ok fóru þeir norðr fyrir Kjalarnes, ok berr þá fyrir 425 vestan fram ok var landit á. bakborða þeim. Þar váru eyðimerkr einar. Ok er þeir h&o-hook;fðu lengi farit, fellr á af landi ofan ór austri ok í vestr. Þeir l&o-hook;gðu inn í árósinum ok lágu við hinn syðra bakkann. Þat var einn morgin er þeir Karlsefni sjá fyrir ofan rjóðrit flekk n&o-hook;kkurn svá sem glitaði 430 við þeim, ok œptu þeir á. Þat hrœrðisk, ok var þat Einfœtingr, ok skýzk ofan þangat sem þeir lágu. Þorvaldr sonr Eiríks hins Rauða sat við stýri ok skaut Einfœtingr &o-hook;r í smáþarma honum. Hann dró út &o-hook;rina. Þá mælti Þorvaldr: 'Gott land h&o-hook;fum vér fengit, feitt er um ístruna.' Þá hleypr 435 Einfœtingrinn á brott ok norðr aptr. Þeir hljópu eptir Einfœtingi ok sá hann stundum, ok þótti sem hann leitaði undan. Hljóp hann út á vág einn. Þá hurfu þeir aptr. Þá kvað einn maðr kviðling þenna: Eltu seggir, allsatt var þat, 440 einn Einfœting ofan til strandar: en kynligr maðr kostaði rásar hart ofstopi. Heyrðu Karlsefni! Þeir fóru þá í brott ok norðr aptr ok þóttusk sjá Einfœtinga- land. Vildu þeir þá eigi lengr hætta liði sínu. 445 Þeir ætluðu &o-hook;ll ein fj&o-hook;ll þau er í Hópi váru ok þessi er nú fundu þeir, ok þat stœðisk mj&o-hook;k svá á ok væri jafnlangt ór Straumsfirði beggja vegna. Fóru þeir aptr ok váru í Straums- firði hinn þriðja vetr. Gengu menn þá mj&o-hook;k sleitum. Sóttu þeir er kvánlausir 450 váru í hendr þeim er kvángaðir váru. Þar kom til hit fyrsta haust Snorri sonr Karlsefnis, ok var hann þá þrévetr er þeir fóru í brott. Þá er þeir sigldu af Vínlandi h&o-hook;fðu þeir suðrœn veðr ok hittu Markland ok fundu Skrælinga fimm, ok var einn 455 skeggjaðr, tvær konur, b&o-hook;rn tvau. Tóku þeir Karlsefni til

5.456-487 Þorfinn's Voyage 55

sín sveinana, en hinir kómusk undan ok sukku í j&o-hook;rð niðr. En sveinana h&o-hook;fðu þeir með sér ok kendu þeim mál ok váru skírðir. Þeir nefndu móður sína Vætilldi ok f&o-hook;ður Úvægi. Þeir s&o-hook;gðu at konungar stjórnuðu Skrælingalandi; hét annarr Avalldamon, en annarr hét Valldidida. Þeir kváðu þar engi 460 hús, ok lágu menn í hellum eðr holum. Þeir s&o-hook;gðu land þar &o-hook;ðrum megin gagnvart sínu landi ok gengu menn þar í hvítum klæðum ok optu hátt ok báru stangir ok fóru með flíkr. Þat ætla menn Hvítramannaland. Nú kómu þeir til Grœnlands ok eru með Eiríki Rauða um 465 vetrinn. Í þenna tíma var hallæri mikit á Grœnlandi. H&o-hook;fðu menn fengit lítit fang, þeir er í veiðiferðir h&o-hook;fðu farit, en sumir ekki aptr komnir. Sú kona var þar í bygð er Þorbj&o-hook;rg hét; hon var spákona, ok var k&o-hook;lluð lítil v&o-hook;lva. Hon hafði átt sér níu 470 systr, ok váru allar spákonur, en hon ein var þá á lífi. Þat var háttr Þorbjargar um vetrum at hon fór at veizlum, ok buðu þeir menn henni mest heim er forvitni var á at vita forl&o-hook;g sín eða árferð. Ok með því at Þorkell var þar mestr bóndi, þá þótti til hans koma at vita nær létta mundi óárani 475 þessu sem yfir stóð. Býðr Þorkell spákonunni heim, ok er henni þar vel fagnat, sem siðr var til, þá er við þess háttar konum skyldi taka. Var henni búit hásæti, ok lagt undir hana hœgindi; þar skyldi í vera hœnsna fiðri. En er hon kom um kveldit, ok sá maðr er móti henni var sendr, þá var 480 hon svá búin at hon hafði yfir sér tuglam&o-hook;ttul blán ok var settr steinum alt í skaut ofan; hon hafði á hálsi sér glert&o-hook;lur, ok lambskinnskofra svartan á h&o-hook;fði ok við innan kattskinn hvítt, ok hon hafði staf í hendi ok var á knappr: hann var búinn með mersingu ok settr steinum ofan um knappinn; 485 hon hafði um sik hnjóskulinda, ok var þar á skjóðupungr mikill, ok varðveitti hon þar í taufr sín, þau er hon þurfti til

56 Þorfinns saga 5.488-521

fróðleiks at hafa; hon hafði á fótum kálfskinnsskó loðna, ok í þvengi langa, ok á tinknappar miklir á endunum; hon 490 hafði á h&o-hook;ndum sér kattskinnsglófa, ok váru hvítir innan ok loðnir. En er hon kom inn, þótti &o-hook;llum m&o-hook;nnum skylt at velja henni sœmiligar kveðjur; hon tók því sem henni váru menn geðjaðir til. Tók Þorkell bóndi í h&o-hook;nd henni ok leiddi hana 495 til þess sætis sem henni var búit. Þorkell bað hana þá at renna þar augum yfir hjú ok hj&o-hook;rð ok svá hýbýli. Hon var fámálug um alt. Borð kómu fram um kveldit, ok er frá því at segja hvat spákonunni var matbúit. Henni var g&o-hook;rr grautr á kiðjamjólk ok matbúin hj&o-hook;rtu ór &o-hook;llum kykvendum þeim er 500 þar váru til. Hon hafði mersingarspón ok kníf tannskeptan, tvíhólkaðan af eiri, ok var brotinn af oddrinn. En er borð váru upp tekin, þá gengr Þorkell bóndi fyrir Þorbj&o-hook;rgu ok spyrr hversu henni þykki þar um at litask, eða hversu skapfeld henni eru þar hýbýli eða hættir manna, eða hversu fljótliga 505 hon mun vís verða þess er hann hefir spurt hana, ok m&o-hook;nnum er mest forvitni at vita. Hon kallask ekki muni segja fyrr en um morgininn eptir er hon hafði áðr sofit um nóttina. En um morgininn at áliðnum degi var henni veittr sá umbúningr sem hon þurfti at hafa til at fremja seiðinn. Hon 510 bað ok fá sér konur þær er kunnu frœði þat sem til seiðsins þarf ok 'varðlokur' hétu, en þær konur fundusk eigi. Þá var leitat at um bœinn ef n&o-hook;kkur kynni; þá segir Guðríðr, 'Hvárki em ek fj&o-hook;lkunnig né vísindakona, en þó kendi Halldís, fóstra mín, mér á Íslandi þat kvæði er hon kallaði 515 varðlokur.' Þorbj&o-hook;rg segir, 'Þá ertu happfróð.' Hon segir, 'Þetta er þat eitt atferli er ek ætla í engum beina at vera, því at ek em Kristin kona'. Þorbj&o-hook;rg segir, 'Svá mætti verða, at þú yrðir m&o-hook;nnum at liði hér um, en þú værír þá kona ekki verri en áðr; en við Þorkel mun ek meta at fá þá hluti til, er 520 hafa þarf.' Þorkell herðir nú á Guðríði, en hon kvezk gøra mundu sem hann vildi.

5. 523-545 The Greenland Prophetess 57

Slógu þá konur hring um hjallinn, en Þorbj&o-hook;rg sat á uppi. Kvað Guðríðr þá kvæðit svá fagrt ok vel at engi þóttisk heyrt hafa með fegri r&o-hook;dd kvæði kveðit, sá er þar var hjá. Spákonan þakkar henni kvæðit, ok kvað margar þær náttúrur 525 nú til hafa sótt ok þykkja fagrt at heyra, er kvæðit var svá vel flutt, 'er áðr vildu við oss skiljask ok enga hlýðni oss veita; en mér eru nú margir þeir hlutir auðsýnir er áðr var ek dulin, ok margir aðrir. En ek kann þér þat at segja, Þorkell, at hallæri þetta mun ekki haldask lengr en í vetr, ok mun batna 530 árangr sem várar. Sóttarfar þat sem á hefir legit mun ok batna vánu bráðara. En þér, Guðríðr, skal ek launa í h&o-hook;nd liðsinni þat er oss hefir af þér staðit, því at þín forl&o-hook;g eru mér nú allgløggsæ: þú munt gjaforð fá hér á Grœnlandi þat er sœmiligast er, þó at þér verði þat eigi til langæðar, því at vegar 535 þínir liggja út til Íslands, ok mun þar koma frá þér bæði mikil ætt ok góð, ok yfir þínum kynkvíslum skína bjartari geislar en ek hafa megin til at geta slíkt vandliga sét; enda far þú nú heil ok vel, dóttir.' Síðan gengu menn at vísindakonunni ok frétti þá hverr þess 540 er mest forvitni var á at vita. Hon var ok góð af frás&o-hook;gnum; gekk þat ok lítt í tauma er hon sagði. Þessu næst var komit eptir henni af &o-hook;ðrum bœ; fór hon þá þangat. Þá var sent eptir Þorbirni, því at hann vildi eigi heima vera, meðan slík hindrvitni var framið. 545

6. 1-20 Hrafnkels saga 59

Þat var á d&o-hook;gum Haralds konungs ins hárfagra, Hálfdanar sonar ins svarta, Guðrøðar sonar veiðikonungs, Hálfdanar sonar ins milda ok ins matarilla, Eysteins sonar freys, Óláfs sonar trételgju Svíakonungs, at sá maðr kom skipi sínu til Íslands í Breiðdal, er Hallfreðr hét. Þat er fyrir neðan 5 Fljótsdalsherað. Þar var á skipi kona hans ok sonr, er Hrafnkell hét. Hann var fimmtán vetra gamall, mannvænn ok gørviligr. Hallfreðr setti bú saman. Um vetrinn andaðisk útlend ambátt, er Arnþrúðr hét, ok því heitir þat síðan á Arnþrúðarst&o-hook;ðum. En um várit fœrði Hallfreðr bú sitt norðr yfir heiði ok gerði 10 bú þar, sem heitir í Geitdal. Ok eina nótt dreymði hann, at maðr kom at honum ok mælti: 'Þar liggr þú, Hallfreðr, ok heldr óvarliga. Fœr þú á brott bú þitt ok vestr yfir Lagarfljót. Þar er heill þín &o-hook;ll.' Eptir þat vaknar hann ok fœrir bú sitt út yfir Rangá í Tungu, þar sem síðan heitir á Hallfreðarst&o-hook;ðum, 15 ok bjó þar til elli. En honum varð þar eptir geit ok hafr. Ok inn sama dag, sem Hallfreðr var í brott, hljóp skriða á húsin, ok týndusk þar þessir gripir, ok því heitir þat síðan í Geitdal. Hrafnkell lagði þat í vanða sinn at ríða yfir á heiðar á sumarit. Þá var J&o-hook;kulsdalr albyggðr upp at brúm. Hrafnkell reið upp 20

60 Hrafnkels saga 6. 31-52

eptir Fljótsdalsheiði ok sá, hvar eyðidalr gekk af J&o-hook;kulsdal. Sá dalr sýndisk Hrafnkatli byggiligri en aðrir dalir, þeir sem hann hafði áðr sét. En er Hrafnkell kom heim, beiddi hann f&o-hook;ður sinn fjárskiptis, ok sagðisk hann bústað vilja reisa sér. Þetta 25 veitir faðir hans honum, ok hann gerir sér bœ í dal þeim ok kallar á Aðalbóli. Hrafnkell fekk Oddbjargar Skj&o-hook;ldólfsdóttur ór Laxárdal. Þau áttu tvá sonu. Hét inn ellri Þórir, en inn yngri Asbj&o-hook;rn. En þá er Hrafnkell hafði land numit á Aðalbóli, þá efldi hann 30 blót mikil. Hrafnkell lét gera hof mikit. Hrafnkell elskaði eigi annat goð meir en Frey, ok honum gaf hann alla ina beztu gripi sína hálfa við sik. Hrafnkell byggði allan dalinn ok gaf m&o-hook;nnum land, en vildi þó vera yfirmaðr þeira ok tók goðorð yfir þeim. Við þetta var lengt nafn hans ok kallaðr Freysgoði, ok var 35 ójafnaðarmaðr mikill, en menntr vel. Hann þrøngði undir sik J&o-hook;kulsdalsm&o-hook;nnum til þingmanna hans, var linr ok blíðr við sína menn, en stríðr ok stirðlyndr við J&o-hook;kulsdalsmenn, ok fengu af honum engan jafnað. Hrafnkell stóð mj&o-hook;k í einvígjum ok bœtti engan mann fé, því at engi fekk af honum neinar bœtr, 40 hvat sem hann gerði. Fljótsdalsheiðr er yfirferðarill, grýtt mj&o-hook;k ok blaut, en þó riðu þeir feðgar jafnan hvárír til annarra, því at gott var í frændsemi þeira. Hallfreði þótti sú leið torsótt ok leitaði sér leiðar fyrir ofan fell þau, er standa í Fljótsdalsheiði. Fekk hann 45 þar þurrari leið ok lengri, ok heitir þar Hallfreðargata. Þessa leið fara þeir einir, er kunnugastir eru um Fljótsdalsheiði. Bjarni hét maðr, er bjó at þeim bœ, er at Laugarhúsum heitir. Þat er í Hrafnkelsdal. Hann var kvángaðr ok átti tvá sonu við konu sinni, ok hét annarr Sámr, en annarr Eyvindr, vænir menn 50 ok efniligir. Eyvindr var heima með feðr sínum, en Sámr var kvángaðr ok bjó í norðanverðum dalnum á þeim bœ, er heitir á Leikskálum, ok átti hann margt fé. Sámr var uppiv&o-hook;zlumaðr

6. 53-86 Hrafnkels saga 61

mikill ok l&o-hook;gkœnn, en Eyvindr gerðisk farmaðr ok fór útan til Nóregs ok var þar um vetrinn. Þaðan fór hann ok út í l&o-hook;nd ok nam staðar í Miklagarði ok fekk þar góðar virðingar af 55 Grikkjakonungi ok var þar um hríð. Hrafnkell átti þann grip í eigu sinni, er honum þótti betri en annarr. Þat var hestr brúnmóálóttr at lit, er hann kallaði Freyfaxa sinn. Hann gaf Frey, vin sínum, þann hest hálfan. Á þessum hesti hafði hann svá mikla elsku, at hann strengði 60 þess heit, at hann skyldi þeim manni at bana verða, sem honum riði án hans vilja. Þorbj&o-hook;rn hét maðr. Hann var bróðir Bjarna ok bjó á þeim bœ í Hrafnkelsdal, er á Hóli hét, gegnt Aðalbóli fyrir austan. Þorbj&o-hook;rn átti fé lítit, en ómegð mikla. Sonr hans hét Einarr, 65 inn elzti. Hann var mikill ok vel mannaðr. Þat var á einu vári, at Þorbj&o-hook;rn mælti til Einars, at hann mundi leita sér vistar n&o-hook;kkurar, -- 'því at ek þarf eigi meira forvirki en þetta lið orkar, er hér er, en þér mun verða gott til vista, því at þú ert mannaðr vel. Eigi veldr ástleysi þessari brottkvaðning við 70 þik, því at þú ert mér þarfastr barna minna. Meira veldr því efnaleysi mitt ok fátœkð. En &o-hook;nnur b&o-hook;rn mín gerask verkmenn. Mun þér þó verða betra til vista en þeim.' Einarr svarar: 'Of síð hefir þú sagt mér til þessa, því at nú hafa allir ráðit sér vistir, þær er beztar eru, en mér þykkir þó 75 illt at hafa órval af.' Einn dag tók Einarr hest sinn ok reið á Aðalból. Hrafnkell sat í stofu. Hann heilsar honum vel ok glaðliga. Einarr leitar til vistar við Hrafnkel. Hann svaraði: 'Hví leitaðir þú þessa svá síð, því at ek 80 munda við þér fyrstum tekit hafa? En nú hefi ek ráðit &o-hook;llum hjónum nema til þeirar einnar iðju, er þú munt ekki hafa vilja.' Einarr spurði, hver sú væri. Hrafnkell kvazk eigi mann hafa ráðit til smalaferðar, en 85 lézk mikils við þurfa.

62 Hrafnkels saga 6.87-120

Einarr kvazk eigi hirða, hvat hann ynni, hvárt sem þat væri þetta eða annat, en lézk tveggja missera bj&o-hook;rg hafa vilja. 'Ek geri þér skjótan kost', sagði Hrafnkell. 'Þú skalt reka 90 heim fimm tigu ásauðar í seli ok viða heim &o-hook;llum sumarviði. Þetta skaltu vinna til tveggja missera vistar. En þó vil ek skilja á við þik einn hlut sem aðra smalamenn mína. Freyfaxi gengr í dalnum fram með liði sínu. Honum skaltu umsjá veita vetr ok sumar. En varnað býð ek þér á einum hlut: Ek vil, at þú 95 komir aldri á bak honum, hversu mikil nauðsyn sem þér er á, því ek hefi hér allmikit um mælt, at þeim manni skylda ek at bana verða, sem honum riði. Honum fylgja tólf hross. Hvert, sem þú vilt af þeim hafa á nótt eða degi, skulu þér til reiðu. Ger nú sem ek mæli, því at þat er forn orðskviðr, at eigi veldr 100 sá, er varar annan. Nú veiztu, hvat ek hefi um mælt.' Einarr kvað sér eigi mundu svá meingefit at ríða þeim hesti, er honum var bannat, ef þó væri m&o-hook;rg &o-hook;nnur til. Einarr ferr nú heim eptir klæðum sínum ok flytr heim á Aðalból. Síðan var fœrt í sel fram í Hrafnkelsdal, þar sem 105 heitir á Grjótteigsseli. Einari ferr allvel at um sumarit, svá at aldri verðr sauðvant fram allt til miðsumars, en þá var vant nær þremr tigum ásauðar eina nótt. Leitar Einarr um alla haga ok finnr eigi. Honum var vant nær viku. Þat var einn morgin, at Einarr gekk út snimma, ok er þá 110 létt af allri sunnanþokunni ok úrinu. Hann tekr staf í h&o-hook;nd sér, beizl ok þófa. Gengr hann þá fram yfir ána Grjótteigsá. Hon fell fyrir framan selit. En þar á eyrunum lá fé þat, er heima hafði verit um kveldit. Hann støkkði því heim at selinu, en ferr at leita hins, er vant var áðr. Hann sér nú stóðhrossin 115 fram á eyrunum ok hugsar at h&o-hook;ndla sér hross n&o-hook;kkurt til reiðar ok þóttisk vita, at hann mundi fljótara yfir bera, ef hann riði heldr en gengi. Ok er hann kom til hrossanna, þá elti hann þau, ok váru þau nú skj&o-hook;rr, er aldri váru v&o-hook;n at ganga undan manni, nema Freyfaxi einn. Hann var svá kyrr sem hann væri 120 grafinn niðr.

63 121-154 Hrafnkels saga

Einarr veit, at líðr morgunninn, ok hyggr, at Hrafnkell mundi eigi vita, þótt hann riði hestinum. Nú tekr hann hestinn ok slær við beizli, lætr þófa á bak hestinum undir sik ok ríðr upp hjá Grjótárgili, svá upp til j&o-hook;kla ok vestr með j&o-hook;klunum, þar sem J&o-hook;kulsá fellr undir þeim, svá ofan með ánni til Reykjasels. 125 Hann spurði alla sauðarmenn at seljum, ef n&o-hook;kkurr hefði sét þetta fé, ok kvazk engi sét hafa. Einarr reið Freyfaxa allt frá eldingu ok til miðs aptans. Hestrinn bar hann skjótt yfir ok víða, því at hestrinn var góðr af sér. Einari kom þat í hug, at honum mundi mál heim ok reka þat fyrst heim, sem heima var, 130 þótt hann fyndi hitt eigi. Reið hann þá austr yfir hálsa í Hrafnkelsdal. En er hann kemr ofan at Grjótteigi, heyrir hann sauðarjarm fram með gilinu, þangat sem hann hafði fram riðit áðr. Snýr hann þangat til ok sér renna í móti sér þrjá tigu ásauðar, þat sama sem hann vantat hafði áðr viku, ok støkkði 135 hann því heim með fénu. Hestrinn var vátr allr af sveita, svá at draup ór hverju hári hans, var mj&o-hook;k leirstokkinn ok móðr mj&o-hook;k ákafliga. Hann veltisk n&o-hook;kkurum tólf sinnum, ok eptir þat setr hann upp hnegg mikit. Síðan tekr hann á mikilli rás ofan eptir g&o-hook;tunurn. Einarr 140 snýr eptir honum ok vill komask fyrir hestinn ok vildi h&o-hook;ndla hann ok fœra hann aptr til hrossa, en hann var svá styggr, at Einarr komsk hvergi í nándir honum. Hestrinn hleypr ofan eptir dalnum ok nemr eigi stað, fyrr en hann kemr á Aðalból. Þá sat Hrafnkell yfir borðum. Ok er hestrinn kemr fyrir dyrr, 145 hneggjaði hann þá hátt. Hrafnkell mælti við eina konu, þá sem þjónaði fyrir borðinu, at hon skyldi fara til duranna, því at hross hneggjaði, -- 'ok þótti mér líkt vera gnegg Freyfaxa.' Hon gengr fram í dyrrnar ok sér Freyfaxa mj&o-hook;k ókræsiligan. Hon sagði Hrafnkeli, at Freyfaxi var fyrir durum úti, mj&o-hook;k 150 óþokkuligr. 'Hvat mun garprinn vilja, er hann er heim kominn?' segir Hrafnkell. 'Eigi mun þat góðu gegna.' Síðan gekk hann út ok sér Freyfaxa ok mælti við hann: 'Illa

64 Hrafnkels saga 6.155-188

155 þykkir mér, at þú ert þann veg til g&o-hook;rr, fóstri minn, en heima hafðir þú vit þitt, er þú sagðir mér til, ok skal þessa hefnt verða. Far þú til liðs þíns.' En hann gekk þegar upp eptir dalnum til stóðs síns. Hrafnkell ferr í rekkju sína um kveldit ok svaf af um nóttina. 160 En um morguninn lét hann taka sér hest ok leggja á s&o-hook;ðul ok ríðr upp til sels. Hann ríðr í blám klæðum. Øxi hafði hann í hendi, en ekki fleira vápna. Þá hafði Einarr nýrekit fé í kvíar. Hann lá á kvíagarðinum ok talði fé, en konur váru at mjólka. Þau heilsuðu honum. 165 Hann spurði, hversu þeim fœri at. Einarr svarar: 'Illa hefir mér at farit, því at vant varð þriggja tiga ásauðar nær viku, en nú er fundinn.' Hann kvazk ekki at slíku telja. 'Eða hefir ekki verr at farit? Hefir þat ok ekki svá opt til borit sem ván hefir at verit, at 170 fjárins hafi vant verit. En hefir þú ekki n&o-hook;kkut riðit Freyfaxa mínum hinn fyrra dag?" Hann kvezk eigi þræta þess mega. Hrafnkell svarar: 'Fyrir hví reiztu þessu hrossi, er þér var bannat, þar er hin váru nóg til, er þér var lofat? Þar munda ek 175 hafa gefit þér upp eina s&o-hook;k, ef ek hefða eigi svá mikit um mælt, en þó hefir þú vel við gengit.' En við þann átrúnað, at ekki verði at þeim m&o-hook;nnum, er heitstrengingar fella á sik, þá hljóp hann af baki til hans ok hjó hann banah&o-hook;gg. 180 Eptir þat ríðr hann heim við svá búit á Aðalból ok segir þessi tíðendi. Síðan lét hann fara annan mann til smala í selit. En hann lét fœra Einar vestr á hallinn frá selinu ok reisti v&o-hook;rðu hjá dysinni. Þetta er k&o-hook;lluð Einarsvarða, ok er þaðan haldinn miðr aptann frá selinu. 185 Þorbj&o-hook;rn spyrr yfir á Hól víg Einars, sonar síns. Hann kunni illa tíðendum þessum. Nú tekr hann hest sinn ok ríðr yfir á Aðalból ok beiðir Hrafnkel bóta fyrir víg sonar síns. Hann kvazk fleiri menn hafa drepit en þenna einn. 'Er þér

6.189-222 Hrafnkels saga 65

þat eigi ókunnigt, at ek vil engan mann fé bœta, ok verða menn þat þó svá g&o-hook;rt at hafa. En þó læt ek svá sem mér þykki þetta 190 verk mitt í verra lagi víga þeira, er ek hefi unnit. Hefir þú verit nábúi minn langa stund, ok hefir mér líkat vel til þín ok hvárum okkar til annars. Mundi okkr Einari ekki hafa annat smátt til orðit, ef hann hefði eigi riðit hestinum. En vit munum opt þess iðrask, er vit erum of málgir, ok sjaldnar mundum vit 195 þessa iðrask, þó at vit mæltim færa en fleira. Mun ek þat nú sýna, at mér þykkir þetta verk mitt verra en &o-hook;nnur þau, er ek hefi unnit. Ek vil birgja bú þitt með málnytu í sumar, en slátrum í haust. Svá vil ek gera við þik hvert misseri, meðan þú vilt búa. Sonu þína ok dœtr skulum vit í brott leysa með 200 minni forsjá ok efla þau svá, at þau mætti fá góða kosti af því. Ok allt, er þú veizt í mínum hirzlum vera ok þú þarft at hafa heðan af, þá skaltu mér til segja ok eigi fyrir skart sitja heðan af um þá hluti, sem þú þarft at hafa. Skaltu búa, meðan þér þykkir gaman at, en fara þá hingat, er þér leiðisk. Mun ek þá 205 annask þik til dauðadags. Skulum vit þá vera sáttir. Vil ek þess vænta, at þat mæli fleiri, at sjá maðr sé vel dýrr.' 'Ek vil eigi þennan kost', segir Þorbj&o-hook;rn. 'Hvern viltu þá?' segir Hrafnkell. Þá segir Þorbj&o-hook;rn: 'Ek vil, at vit takim menn til gørðar með 210 okkr.' Hrafnkell svarar: 'Þá þykkisk þú jafnmenntr mér, ok munum vit ekki at því sættask.' Þá reið Þorbj&o-hook;rn í brott ok ofan eptir Hrafnkelsdal. Hann kom til Laugarhúsa ok hittir Bjarna, bróður sinn, ok segir 215 honum þessi tíðendi, biðr, at hann muni n&o-hook;kkurn hlut í eiga um þessi mál. Bjarni kvað eigi sitt jafnmenni við at eiga, þar er Hrafnkell er. 'En þó at vér stýrim penningum miklum, þá megum vér ekki deila af kappi við Hrafnkel, ok er þat satt, at sá er svinnr, 220 er sik kann. Hefir hann þá marga málaferlum vafit, er meira bein hafa í hendi haft en vér. Sýnisk mér þú vitlítill við hafa

66 Hrafnkels saga 6. 233-256

orðit, er þú hefir svá góðum kostum neitat. Vil ek mér hér engu af skipta.' 225 Þorbj&o-hook;rn mælti þá m&o-hook;rg herfilig orð til bróður síns ok segir því síðr dáð í honum sem meira lægi við. Hann ríðr nú í brott, ok skiljask þeir með lítilli blíðu. Hann léttir eigi, fyrr en hann kemr ofan til Leikskála, drepr þar á dyrr. Var þar til dura gengit. Þorbj&o-hook;rn biðr Sám út 230 ganga. Sámr heilsaðí vel frænda sínum ok bauð honum þar at vera. Þorbj&o-hook;rn tók því &o-hook;llu seint. Sámr sér ógleði á Þorbirni ok spyrr tíðenda, en hann sagði víg Einars, sonar síns. 'Þat eru eigi mikil tíðendi', segir Sámr, 'þótt Hrafnkell drepi menn.' 235 Þorbj&o-hook;rn spyrr, ef Sámr vildi n&o-hook;kkura liðveizlu veita sér. 'Er þetta mál þann veg, þótt mér sé nánastr maðrinn, at þó er yðr eigi fjarri h&o-hook;ggvit.' 'Hefir þú n&o-hook;kkut eptir sœmðum leitat við Hrafnkel?' Þorbj&o-hook;rn sagði allt it sanna, hversu farit hafði með þeim 240 Hrafnkeli. 'Eigi hefi ek varr orðit fyrr', segir Sámr, 'at Hrafnkell hafi svá boðit n&o-hook;kkurum sem þér. Nú vil ek ríða með þér upp á Aðalból, ok f&o-hook;rum vit lítillátliga at við Hrafnkel, ok vita, ef hann vill halda in s&o-hook;mu boð. Mun honum n&o-hook;kkurn veg vel fara.' 245 'Þat er bæði', segir Þorbj&o-hook;rn, 'at Hrafnkell mun nú eigi vilja, enda er mér þat nú eigi heldr í hug en þá, er ek reið þaðan.' Sámr segir: 'Þungt get ek at deila kappi við Hrafnkel um málaferli.' 250 Þorbj&o-hook;rn svarar: 'Því verðr engi uppreist yðar ungra manna, at yðr vex allt í augu. Hygg ek, at engi maðr muni eiga jafnmikil auvirði at frændum sem ek. Sýnisk mér slíkum m&o-hook;nnum illa farit sem þér, er bykkisk l&o-hook;gkœnn vera ok ert gjarn á smásakar, en vilt eigi taka við þessu máli, er svá er 255 brýnt. Mun þér verða ámælissamt, sem makligt er, fyrir því at þú ert hávaðamestr ór ætt várri. Sé ek nú, hvat s&o-hook;k horfir.'

6.257-389 Hrafnkels saga 67

Sámr svarar: 'Hverju góðu ertu þá nær en áðr, þótt ek taka við þessu máli ok sém vit þá báðir hrakðir?' Þorbj&o-hook;rn svarar: 'Þó er mér þat mikil hugarbót, at þú takir við málinu. Verðr at því, sem má.' 260 Sámr svarar: 'Ófúss geng ek at þessu. Meir geri ek þat fyrir frændsemi sakar við þik. En vita skaltu, at mér þykkir þar heimskum manni at duga, sem þú ert.' Þá rétti Sámr fram h&o-hook;ndina ok tók við málinu af Þorbirni. Sámr lætr taka sér hest ok ríðr upp eptir dal ok ríðr á bœ einn 265 ok lýsir víginu -- fær sér menn -- á hendr Hrafnkeli. Hrafnkell spyrr þetta ok þótti hlœgiligt, er Sámr hefir tekit mál á hendr honum. Leið nú á vetrinn. En at vári, þá er komit var at stefnud&o-hook;gum, ríðr Sámr heiman upp á Aðalból ok stefnir Hrafnkeli um víg 270 Einars. Eptir þat ríðr Sámr ofan eptir dalnum ok kvaddi búa til þingreiðar, ok sitr hann um kyrrt, þar til er menn búask til þingreiðar. Hrafnkell sendi þá menn ofan eptir dalnum ok kvaddi upp menn. Hann fær ór þinghá sinni sjau tigu manna. Með þenna flokk ríðr hann austr yfir Fljótsdalsheiði ok svá fyrir 275 vatnsbotninn ok um þveran háls til Skriðudals ok upp eptir Skriðudal ok suðr á Øxarheiði til Berufjarðar ok rétta þingmannaleið á Síðu. Suðr ór Fljótsdal eru sjautján dagleiðir á Þingv&o-hook;ll. En eptir þat er hann var á brott riðinn ór heraði, þá safnar 280 Sámr at sér m&o-hook;nnum. Fær hann mest til reiðar með sér einhleypinga ok þá, er hann hafði saman kvatt. Ferr Sámr ok fær þessum m&o-hook;nnum vápn ok klæði ok vistir. Sámr snýr aðra leið ór dalnum. Hann ferr norðr til brúa ok svá yfir brú ok þaðan yfir M&o-hook;ðrudalsheiði, ok váru í M&o-hook;ðrudal um nótt. 385 Þaðan riðu þeir til Herðibreiðstungu ok svá fyrir ofan Bláfj&o-hook;ll ok þaðan í Króksdal ok svá suðr á Sand ok kómu ofan í Sandafell ok þaðan á Þingv&o-hook;ll, ok var þar Hrafnkell eigi kominn. Ok fórsk honum því seinna, at hann átti lengri leið.

68 Hrafnkels saga 6.290-321

290 Sámr tjaldar búð yfir sínum m&o-hook;nnum hvergi nær því, sem Austfirðingar eru vanir at tjalda, en n&o-hook;kkuru síðar kom Hrafnkell á þing. Hann tjaldar búð sína, svá sem hann var vanr, ok spurði, at Sámr var á þinginu. Honum þótti þat hlœgiligt. 395 Þetta þing var harðla fj&o-hook;lmennt. Váru þar flestir h&o-hook;fðingjar, þeir er váru á Íslandi. Sámr finnr alla h&o-hook;fðingja ok bað sér trausts ok liðsinnis, en einn veg sv&o-hook;ruðu allir, at engi kvazk eiga svá gott Sámi upp at gjalda, at ganga vildi í deild við Hrafnkel goða ok hætta svá sinni virðingu, segja ok þat einn 300 veg flestum farit hafa, þeim er þingdeilur við Hrafnkel hafa haft, at hann hafi alla menn hrakit af málaferlum þeim, er við hann hafa haft. Sámr gengr heim til búðar sinnar, ok var þeim frændum þungt í skapi ok uggðu, at þeira mál mundi svá niðr falla, at 305 þeir mundi ekki fyrir hafa nema sk&o-hook;mm ok svívirðing. Ok svá mikla áhyggju hafa þeir frændr, at þeir njóta hvárki svefns né matar, því at allir h&o-hook;fðingjar skárusk undan liðsinni við þá frændr, jafnvel þeir, sem þeir væntu, at þeim mundi lið veita. Þat var einn morgin snimma, at Þorbj&o-hook;rn karl vaknar. Hann 310 vekr Sám ok bað hann upp standa. 'Má ek ekki sofa.' Sámr stendr upp ok ferr í klæði sín. Þeir ganga út ok ofan at Øxará, fyrir neðan brúna. Þar þvá þeir sér. Þorbj&o-hook;rn mælti við Sám: 'Þat er ráð mitt, at þú látir reka at hesta vára, ok búumsk heim. Er nú sét, at oss vill ekki annat 315 en svívirðing.' Sámr svarar: 'Þat er vel, af því at þú vildir ekki annat en deila við Hrafnkel ok vildir eigi þá kosti þiggja, er margr mundi gjarna þegit hafa, sá er eptir sinn náunga átti at sjá. Frýðir þú oss mj&o-hook;k hugar ok &o-hook;llum þeim, er í þetta mál vildu eigi ganga 320 með þér. Skal ek nú ok aldri fyrr af láta en mér þykkir fyrir ván komit, at ek geta n&o-hook;kkut at gert."

6. 322-355 Hrafnkels saga 69

Þá fær Þorbirni svá mj&o-hook;k, at hann grætr. Þá sjá þeir vestan at ánni, hóti neðar en þeir sátu, hvar fimm menn gengu saman frá einni búð. Sá var hár maðr ok ekki þrekligr, er fyrstr gekk, í laufgronum kyrtli ok hafði búit 325 sverð í hendi, réttleitr maðr ok rauðlitaðr ok vel í yfirbragði, ljósjarpr á hár ok mj&o-hook;k hærðr. Sjá maðr var auðkenniligr, því at hann hafði Ijósan lepp í hári sínu inum vinstra megin. Sámr mælti: 'St&o-hook;ndum upp ok g&o-hook;ngum vestr yfir ána til móts við þessa menn.' 330 Þeir ganga nú ofan með ánni, ok sá maðr, sem fyrir gekk, heilsar þeim fyrri ok spyrr, hverir þeir væri. Þeir s&o-hook;gðu til sín. Sámr spurði þenna mann at nafni, en hann nefndisk Þorkell ok kvazk vera Þjóstarsson. 335 Sámr spurði, hvar hann væri ættaðr eða hvar hann ætti heima. Hann kvazk vera vestfirzkr at kyni ok uppruna, en eiga heima í Þorskafirði. Sámr mælti: 'Hvárt ertu goðorðsmaðr?' 340 Hann kvað þat fjarri fara. 'Ertu þá bóndi?' sagði Sámr. Hann kvazk eigi þat vera. Sámr mælti: 'Hvat manna ertu þá?' Hann svarar: 'Ek em einn einhleypingr. Kom ek út í fyrra 345 vetr. Hefi ek verit útan sjau vetr ok farit út í Miklagarð, en em handgenginn Garðskonunginum. En nú em ek á vist með bróður mínum, þeim er Þorgeirr heitir.' 'Er hann goðorðsmaðr?' segir Sámr. Þorkell svarar: 'Goðorðsmaðr er hann víst um Þorskafj&o-hook;rð 350 ok víðara um Vestfj&o-hook;rðu.' 'Er hann hér á þinginu?' segir Sámr. 'Hér er hann víst.' 'Hversu margmennr er hann?' 'Hann er við sjau tigu manna', segir Þorkell. 355

70 Hrafnkels saga 6.356-389

'Eru þér fleiri brœðrnir?' segir Sámr. 'lnn þriði', segir Þorkell. Hverr er sá?' segir Sámr. 'Hann heitir Þormóðr', segir Þorkell, 'ok býr í G&o-hook;rðum á 360 Alptanesi. Hann á Þórdísi, dóttur Þórólfs Skalla-Grímssonar frá Borg.' 'Viltu n&o-hook;kkut liðsinni okkr veita?' segir Sámr. 'Hvers þurfu þit við?' segir Þorkell. 'Liðsinnis ok afla h&o-hook;fðingja', segir Sámr, 'því at vit eigum 365 málum at skipta við Hrafnkel goða um víg Einars Þorbjarnar- sonar, en vit megum vel hlíta okkrum flutningi með þínu fulltingi.' Þorkell svarar: 'Svá er sem ek sagða, at ek em engi goðorðsmaðr.' 'Hví ertu svá afskipta g&o-hook;rr, þar sem þú ert h&o-hook;fðingjasonr 370 sem aðrir brœðr þínir?" Þorkell sagði: 'Eigi sagða ek þér þat, at ek ætta þat eigi, en ek selda þat í hendr Þorgeiri, bróður mínum, mannaforráð mitt, áðr en ek fór útan. Síðan hefi ek eigi við tekit, fyrir því at mér þykkir vel komit, meðan hann varðveitir. Gangi þit á 375 fund hans. Biðið hann ásjá. Hann er sk&o-hook;rungr í skapi ok drengr góðr ok í alla staði vel menntr, ungr maðr ok metnaðar- gjarn. Eru slíkir menn vænstir til at veita ykkr liðsinni.' Sámr segir: 'Af honum munum vit ekki fá, nema þú sér í flutningi með okkr.' 380 Þorkell segir: 'Því mun ek heita at vera heldr með ykkr en mótí, með því at mér þykkir œrin nauðsyn til at mæla eptir náskyldan mann. Fari þit nú fyrir til búðarinnar ok gangið inn í búðina. Er mannfólk í svefni. Þit munuð sjá, hvar standa innar um þvera búðina tvau húðf&o-hook;t, ok reis ek upp ór &o-hook;ðru, 385 en í &o-hook;ðru hvílir Þorgeirr, bróðir minn. Hann hefir haft kveisu mikla í fœtinum, síðan hann kom á þingit, ok því hefir hann lítit sofit um nœtr. En nú sprakk fótrinn í nótt, ok er ór kveisunaglinn. En nú hefir hann sofnat síðan ok hefir réttan fótinn út undan f&o-hook;tunum fram á fótafj&o-hook;lina sakar ofrhita, er á

6.390-423 Hrafnkels saga 71

er fœtinum. Gangi sá inn gamli maðr fyrir ok svá innar eptir 390 búðinni. Mér sýnisk hann mj&o-hook;k hrymðr bæði at sýn ok elli. Þá er þú, maðr', segir Þorkell, 'kemr at húðfatinu, skaltu rasa mj&o-hook;k ok fall á fótafj&o-hook;lina ok tak í tána þá, er um er bundit, ok hnykk at þér ok vit, hversu hann verðr við." Sámr mælti: 'Heilráðr muntu okkr vera, en eigi sýnisk mér 395 þetta ráðligt.' Þorkell svarar: 'Annat hvárt verði þit at gera, at hafa þat, sem ek legg til, eða leita ekki ráða til mín.' Sámr mælti ok segir: 'Svá skal gera sem hann gefr ráð til.' Þorkell kvazk mundu ganga síðar, -- 'því at ek bíð manna 400 minna.' Ok nú gengu þeir Sámr ok Þorbj&o-hook;rn ok koma í búðina. Sváfu þar menn allir. Þeir sjá brátt, hvar Þorgeirr lá. Þorbj&o-hook;rn karl gekk fyrir ok fór mj&o-hook;k rasandi. En er hann kom at húðfatinu, þá fell hann á fótafj&o-hook;lina ok þrífr í tána, þá er 405 vanmátta var, ok hnykkir at sér. En Þorgeirr vaknar við ok hljóp upp í húðfatinu ok spurði, hverr þar fœri svá hrapalliga, at hlypi á fœtr m&o-hook;nnum, er áðr váru vanmátta. En þeim Sámi varð ekki at orði. Þá snaraði Þorkell inn í búðina ok mælti til Þorgeirs, bróður 410 síns: 'Ver eigi svá bráðr né óðr, frændi, um þetta, því at þik mun ekki saka. En m&o-hook;rgum teksk verr en vill, ok verðr þat m&o-hook;rgum, at þá fá eigi alls gætt jafnvel, er honum er mikit í skapi. En þat er várkunn, frændi, at þér sé sárr fótr þinn, er mikit mein hefir í verit. Muntu þess mest á þér kenna. Nú má 415 ok þat vera, at g&o-hook;mlum manni sé eigi ósárari sonardauði sinn, en fá engar bœtr, ok skorti hvetvetna sjálfr. Mun hann þess gørst kenna á sér, ok er þat at vánum, at sá maðr gæti eigi alls vel, er mikit býr í skapi.' Þorgeirr segir: 'Ekki hugða ek, at hann mætti mik þessa 420 kunna, því at eigi drap ek son hans, ok má hann af því eigi á mér þessu hefna.' 'Eigi vildi hann á þér þessu hefna', segir Þorkell, 'en fór

72 Hrafnkels saga 6.424-457

hann at þér harðara en hann vildi, ok galt hann óskygnleika 425 síns, en vænti sér af þér n&o-hook;kkurs trausts. Er þat nú drengskapr at veita g&o-hook;mlum manni ok þurftigum. Er honum þetta nauðsyn, en eigi seiling, þó at hann mæli eptir son sinn, en nú ganga allir h&o-hook;fðingjar undan liðveizlu við þessa menn ok sýna í því mikinn ódrengskap.' 430 Þorgeirr mælti: 'Við hvern eigu þessir menn at kæra?' Þorkell svaraði: 'Hrafnkell goði hefir vegit son hans Þorbjarnar saklausan. Vinnr hann hvert óverk at &o-hook;ðru, en vill engum manni sóma vinna fyrir.' Þorgeirr mælti: 'Svá mun mér fara sem &o-hook;ðrum, at ek veit 435 eigi mik þessum m&o-hook;nnum svá gott upp at inna, at ek vilja ganga í deilur við Hrafnkel. Þykki mér hann einn veg fara hvert sumar við þá menn, sem málum eigu at skipta við hann, at flestir menn fá litla virðing eða enga, áðr lúki, ok sé ek þar fara einn veg &o-hook;llum. Get ek af því flesta menn ófúsa til, þá 440 sem engi nauðsyn dregr til.' Þorkell segir: 'Þat má vera, at svá fœri mér at, ef ek væri h&o-hook;fðingi, at mér þœtti illt at deila við Hrafnkel, en eigi sýnisk mér svá, fyrir því at mér þœtti við þann bezt at eiga, er allir hrekjask fyrir áðr. Ok þœtti mér mikit vaxa mín virðing eða 445 þess h&o-hook;fðingja, er á Hrafnkel gæti n&o-hook;kkura vík róit, en minnkask ekki, þó at mér fœri sem &o-hook;ðrum, fyrir því at má mér þat, sem yfir margan gengr. Hefir sá ok jafnan, er hættir.' 'Sé ek', segir Þorgeirr, 'hversu þér er gefit, at þú vilt veita þessum m&o-hook;nnum. Nú mun ek selja þér í hendr goðorð mitt 450 ok mannaforráð, ok haf þú þat, sem ek hefi haft áðr, en þaðan af h&o-hook;fum vit j&o-hook;fnuð af báðir, ok veittu þá þeim, er þú vilt.' 'Svá sýnisk mér', segir Þorkell, 'sem þá muni goðorð várt bezt komit, er þú hafir sem lengst. Ann ek engum svá vel sem þér at hafa, því at þú hefir marga hluti til menntar um fram 455 alla oss brœðr, en ek óráðinn, hvat er ek vil af mér gera at bragði. En þú veizt, frændi, at ek hefi til fás hlutazk, síðan ek kom til Íslands. Má ek nú sjá, hvat mín ráð eru. Nú hefi ek

6.458-491 Hrafnkels saga 73

flutt sem ek mun at sinni. Kann vera, at Þorkell leppr komi þar, at hans orð verði meir metin.' Þorgeirr segir: 'Sé ek nú, hversu horfir, frændi, at þér 460 mislíkar, en ek má þat eigi vita, ok munum vit fylgja þessum m&o-hook;nnum, hversu sem ferr, ef þú vilt.' Þorkell mælti: 'Þessa eins bið ek, at mér bykkir betr, at veitt sé.' 'Til hvers þykkjask þessir menn fœrir', segir Þorgeirr, 'svá 465 at framkvæmð verði at þeira máli?' 'Svá er sem ek sagða í dag, at styrk þurfum vit af h&o-hook;fðingjum, en málaflutning á ek undir mér.' Þorgeirr kvað honum þá gott at duga, -- 'ok er nú þat til, at búa mál til sem réttligast. En mér þykkir sem Þorkell vili, at 470 þit vitið hans, áðr dómar fara út. Munu þit þá hafa annat hvárt fyrir ykkart þrá, n&o-hook;kkura huggan eða læging enn meir en áðr ok hrelling ok skapraun. Gangið nú heim ok verið kátir, af því at þess munu þit við þurfa, ef þit skuluð deila við Hrafnkel, at þit berið ykkr vel upp um hríð, en segi þit engum 475 manni, at vit h&o-hook;fum liðveizlu heitit ykkr.' Þá gengu þeir heim til búðar sinnar, váru þá &o-hook;lteitir. Menn undruðusk þetta allir, hví þeir hefði svá skjótt skapskipti tekit, þar sem þeir váru óglaðir, er þeir fóru heiman. Nú sitja þeir, þar til er dómar fara út. Þá kveðr Sámr upp 480 menn sína ok gengr til l&o-hook;gbergs. Var þar þá dómr settr. Sámr gekk djarfliga at dóminum. Hann hefr þegar upp váttnefnu ok sótti mál sitt at réttum landsl&o-hook;gum á hendr Hrafnkeli goða, miskviðalaust með sk&o-hook;ruligum flutningi. Þessu næst koma þeir Þjóstarssynir með mikla sveit manna. Allir menn vestan 485 af landi veittu þeim lið, ok sýndisk þat, at Þjóstarssynir váru menn vinsælir. Sámr sótti málit í dóm, þangat til er Hrafnkeli var boðit til varnar, nema sá maðr væri þar við staddr, er l&o-hook;gv&o-hook;rn vildi frammi hafa fyrir hann at réttu l&o-hook;gmáli. Rómr varð mikill at máli Sáms. Kvazk engi vilja l&o-hook;gv&o-hook;rn fram bera 490 fyrir Hrafnkel.

74 Hrafnkels saga 6.492-525

Menn hlupu til búðar Hrafnkels ok s&o-hook;gðu honum, hvat um var at vera. Hann veiksk við skjótt ok kvaddi upp menn sína ok gekk til 495 dóma, hugði, at þar myndi lítil v&o-hook;rn fyrir landi. Hafði hann þat í hug sér at leiða smám&o-hook;nnum at sœkja mál á hendr honum. Ætlaði hann at hleypa upp dóminum fyrir Sámi ok hrekja hann af málinu. En þess var nú eigi kostr. Þar var fyrir sá mannfj&o-hook;lði, at Hrafnkell komsk hvergi nær. Var honum þrøngt 500 frá í brottu með miklu ofríki, svá at hann náði eigi at heyra mál þeira, er hann sóttu. Var honum því óhægt at fœra l&o-hook;gv&o-hook;rn fram fyrir sik. En Sámr sótti málit til fullra laga, til þess er Hrafnkell var alsekr á þessu þingi. Hrafnkell gengr þegar til búðar ok lætr taka hesta sína ok 505 ríðr á brott af þingi ok unði illa við sínar málalykðir, því at hann átti aldri fyrr slíkar. Ríðr hann þá austr Lyngdalsheiði ok svá austr á Síðu, ok eigi léttir hann fyrr en heima í Hrafnkelsdal ok sezk á Aðalból ok lét sem ekki hefði í orðit. En Sámr var á þingi ok gekk mj&o-hook;k uppstertr. 510 M&o-hook;rgum m&o-hook;nnum þykkir vel, þó at þann veg hafi at borizk, at Hrafnkell hafi hneykju farit, ok minnask nú, at hann hefir m&o-hook;rgum ójafnað sýnt. Sámr bíðr til þess, at slitit er þinginu. Búask menn þá heim. Þakkar hann þeim brœðrum sína liðveizlu, en Þorgeirr spurði 515 Sám hlæjandi, hversu honum þœtti at fara. Hann lét vel yfir því. Þorgeirr mælti: 'Þykkisk þú nú n&o-hook;kkuru nær en áðr?' Sámr mælti: 'Beðit þykki mér Hrafnkell hafa sneypu, er lengi mun uppi vera, þessi hans sneypa, ok er þetta við mikla 520 fémuni.' 'Eigi er maðrinn alsekr, meðan eigi er háðr féránsdómr, ok hlýtr þat at hans heimili at gera. Þat skal vera fjórtán nóttum eptir vápnatak." En þat heitir vápnatak er alþýða ríðr af þingi. 525 'En ek get', segir Þorgeirr, 'at Hrafnkell mun heim kominn

6.526-557 Hrafnkels saga 75

ok ætli at sitja á Aðalbóli. Get ek, at hann mun halda manna- forráð fyrir yðr. En þú munt ætla at ríða heim ok setjask í bú þitt, ef þú náir, at bezta kosti. Get ek, at þú hafir þat svá þinna mála, at þú kallar hann skógarmann. En slíkan œgishjálm, get ek, at hann beri yfir flestum sem áðr, nema þú hljótir at 530 fara n&o-hook;kkuru lægra." 'Aldri hirði ek þat', segir Sámr. 'Hraustr maðr ertu', segir Þorgeirr, 'ok þykki mér sem Þorkell frændi vili eigi gera endamjótt við þik. Hann vill nú fylgja þér, þar til er ór slítr með ykkr Hrafnkeli, ok megir þú þá sitja 535 um kyrrt. Mun yðr þykkja nú vit skyldastir at fylgja þér um sinnsakar í Austfj&o-hook;rðu. Eða kanntu n&o-hook;kkura þá leið til Austfjarða, at eigi sé almannavegr?' Sámr svaraði: 'Fara mun ek ina s&o-hook;mu leið, sem ek fór austan.' 540 Sámr varð þessu feginn. Þorgeirr valði lið sitt ok lét sér fylgja fjóra tigu manna. Sámr hafði ok fjóra tigu manna. Var þat lið vel búit at vápnum ok hestum. Eptir þat ríða þeir alla ina s&o-hook;mu leið, þar til er þeir koma í nætrelding í J&o-hook;kulsdal, fara yfir brú á ánni, ok var 545 þetta þann morgin, er féránsdóm átti at heyja. Þá spyrr Þorgeirr, hversu mætti helzt á óvart koma. Sámr kvazk mundu kunna ráð til þess. Hann snýr þegar af leiðinni ok upp á múlann ok svá eptir hálsinum milli Hrafnkelsdals ok J&o-hook;kulsdals, þar til er þeir koma útan undir fjallit, er bœrinn stendr undir 550 niðri á Aðalbóli. Þar gengu grasgeilar í heiðina upp, en þar var brekka br&o-hook;tt ofan í dalinn, ok stóð þar bœrinn undir niðri. Þar stígr Sámr af baki ok mælti: 'Látum lausa hesta vára, ok geymi tuttugu menn, en vér sex tigir saman hlaupum at bœnum, ok get ek, at fátt muni manna á fótum.' 555 Þeir gerðu nú svá, ok heita þar síðan Hrossageilar. Þá bar skjótt at bœnum. Váru þá liðin rismál. Eigi var fólk upp

76 Hrafnkels saga 6.558-591

staðit. Þeir skutu stokki á hurð ok hlupu inn. Hrafnkell hvíldi í rekkju sinni. Taka þeir hann þaðan ok alla hans 560 heimamenn, þá er vápnfœrir váru. Konur ok b&o-hook;rn var rekit í eitt hús. Í túninu stóð útibúr. Af því ok heim á skálavegginn var skotit váðási einum. Þeir leiða Hrafnkel þar til ok hans menn. Hann bauð m&o-hook;rg boð fyrir sik ok sína menn. En er þat tjáði eigi, þá bað hann m&o-hook;nnum sínum lífs, -- 'því at þeir 565 hafa ekki til sakar g&o-hook;rt við yðr, en þat er mér engi ósœmð, þótt þér drepið mik. Mun ek ekki undan því mælask. Undan hrakningum mælumk ek. Er yðr engi sœmð í því.' Þorkell mælti: 'Þat h&o-hook;fum vér heyrt, at þú hafir lítt verit leiðitamr þínum óvinum, ok er vel nú, at þú kennir þess í dag 570 á þér.' Þá taka þeir Hrafnkel ok hans menn ok bundu hendr þeira á bak aptr. Eptir þat brutu þeir upp útibúrit ok tóku reip ofan ór krókum, taka síðan knífa sína ok stinga raufar á hásinum þeira ok draga þar í reipin ok kasta þeim svá upp yfir ásinn ok 575 binda þá svá átta saman. Þá mælti Þorgeirr: 'Svá er komit nú kosti yðrum, Hrafnkell, sem makligt er, ok mundi þér þykkja þetta ólíkligt, at þú mundir slíka sk&o-hook;mm fá af n&o-hook;kkurum manni, sem nú er orðit. Eða hvárt viltu, Þorkell, nú gera: at sitja hér hjá Hrafnkeli ok 580 gæta þeira, eða viltu fara með Sámi ór garði á brott í &o-hook;rskotshelgi við bœinn ok heyja féránsdóm á grjóthól n&o-hook;kkurum, þar sem hvárki er akr né eng?' Þetta skyldi í þann tíma gera, er sól væri í fullu suðri. Þorkell sagði: 'Ek vil hér sitja hjá Hrafnkeli. Sýnisk mér 585 þetta starfaminna.' Þeir Þorgeirr ok Sámr fóru þá ok háðu féránsdóm, ganga heim eptir þat ok tóku Hrafnkel ofan ok hans menn ok settu þá niðr í túninu, ok var sigit blóð fyrir augu þeim. Þá mælti Þorgeirr til Sáms, at hann skyldi gera við Hrafnkel 590 slíkt, sem hann vildi, -- 'því at mér sýnisk nú óvandleikit við hann.'

6.592-625 Hrafnkels saga 77

Sámr svarar: 'Tvá kosti geri ek þér, Hrafnkell. Sá annarr, at þik skal leiða ór garði brott ok þá menn, sem mér líkar, ok vera drepinn. En með því at þú átt ómegð mikla fyrir at sjá, þá vil ek þess unna þér, at þú sjáir þar fyrir. Ok ef þú vilt líf þiggja, 595 þá far þú af Aðalbóli með allt lið þitt ok haf þá eina fémuni, er ek skef þér, ok mun þat harðla lítit, en ek skal taka staðfestu þína ok mannaforráð allt. Skaltu aldri tilkall veita né þínir erfingjar. Hvergi skaltu nær vera en fyrir austan Fljótsdalsheiði, ok máttu nú eiga hands&o-hook;l við mik, ef þú vilt þenna upp taka.' 600 Hrafnkell mælti: 'M&o-hook;rgum mundi betr þykkja skjótr dauði en slíkar hrakningar, en mér mun fara sem m&o-hook;rgum &o-hook;ðrum, at lífit mun ek kjósa, ef kostr er. Geri ek þat mest s&o-hook;kum sona minna, því at lítil mun vera uppreist þeira, ef ek dey frá." Þá er Hrafnkell leystr, ok seldi hann Sámi sjálfdœmi. 605 Sámr skipti Hrafnkeli af fé slíkt, er hann vildi, ok var þat raunarlítit. Spjót sitt hafði Hrafnkell með sér, en ekki fleira vápna. Þenna dag forði Hrafnkell sik brott af Aðalbóli ok allt sitt fólk. Þorgeirr mælti þá við Sám: 'Eigi veit ek, hví þú gerir þetta. 610 Muntu þessa mest iðrask sjálfr, er þú gefr honum líf.' Sámr kvað þá svá vera verða. Hrafnkell fœrði nú bú sitt austr yfir Fljótsdalsheiði ok um þveran Fljótsdal fyrir austan Lagarfljót. Við vatnsbotninn stóð einn lítill bœr, sem hét at Lokhillu. Þetta land keyptí 615 Hrafnkell í skuld, því at eigi var kostrinn meiri en þurfti til búshluta at hafa. Á þetta l&o-hook;gðu menn mikla umrœðu, hversu hans ofsi hafði niðr fallit, ok minnisk nú margr á fornan orðskvið, at sk&o-hook;mm er óhófs ævi. Þetta var skógland mikit ok mikit merkjum, vánt at húsum, ok fyrir þat efni keypti hann 620 landit litlu verði. En Hrafnkell sá ekki mj&o-hook;k í kostnað ok felldi m&o-hook;rkina, því at hon var stór, ok reisti þar reisiligan bœ, þann er síðan hét á Hrafnkelsst&o-hook;ðum. Hefir þat síðan verit kallaðr jafnan góðr bor. Bjó Hrafnkell þar við mikil óhœgindi in fyrstu misseri. Hann hafði mikinn atdrátt af fiskinum. 635

78 Hrafnkels saga 6.626-657

Hrafnkell gekk mj&o-hook;k at verknaði, meðan bœr var í smíði. Hrafnkell dró á vetr kálf ok kið in fyrstu misseri, ok hann helt vel, svá at nær lifði hvatvetna þat, er til ábyrgðar var. Mátti svá at kveða, at náliga væri tvau h&o-hook;fuð á hverju kvikindi. Á 630 því sama sumri lagðisk veiðr mikil í Lagarfljót. Af slíku gerðisk m&o-hook;nnum búshœgindi í heraðinu, ok þat helzk vel hvert sumar. Sámr setti bú á Aðalbóli eptir Hrafnkel, ok síðan efnir hann veizlu virðuliga ok býðr til &o-hook;llum þeim, sem verit h&o-hook;fðu 635 þingmenn hans. Sámr býzk til at vera yfirmaðr þeira í stað Hrafnkels, Menn játuðusk undir þat ok hugðu þó enn misjafnt til. Þjóstarssynir réðu honum þat, at hann skyldi vera blíðr ok góðr fjárins ok gagnsamr sínum m&o-hook;nnum, styrktarmaðr hvers, 640 sem hans þurfu við. 'Þá eru þeir eigi menn, ef þeir fylgja þér eigi vel, hvers sem þú þarft við. En því ráðum vit þér þetta, at vit vildim, at þér tœkisk allt vel, því at þú virðisk okkr vaskr maðr. Gættu nú vel til, ok vertu varr um þik, af því at vant er við vándum at sjá.' 645 Þjóstarssynir létu senda eptir Freyfaxa ok liði hans ok kváðusk vilja sjá gripi þessa, er svá gengu miklar s&o-hook;gur af. Þá váru hrossin heim leídd. Þeir brœðr líta á hrossin. Þorgeirr mælti: 'Þessi hross lítask mér þ&o-hook;rf búinu. Er þat mitt ráð, at þau vinni slíkt, er þau megu, til gagnsmuna, 650 þangat til er þau megu eigi lifa fyrir aldrs s&o-hook;kum. En hestr þessi sýnisk mér eigi betri en aðrir hestar, heldr því verri, at margt illt hefir af honum hlotizk. Vil ek eigi, at fleiri víg hljótisk af honum en áðr hafa af honum orðit. Mun þat nú makligt, at sá taki við honum, er hann á.' 655 Þeir leiða nú hestinn ofan eptir vellinum. Einn hamarr stendr niðr við ána, en fyrir framan hylr djúpr. Þar leiða þeir nú hestinn fram á hamarinn. Þjóstarssynir drógu fat eitt á

6.658-688 Hrafnkels saga 79

h&o-hook;fuð hestinum, taka síðan hávar stengr ok hrinda hestinum af fram, binda stein.við hálsinn ok týndu honum svá. Heitir þar síðan Freyfaxahamarr. Þar ofan frá standa goðahús þau, 660 er Hrafnkell hafði átt. Þorkell vildi koma þar. Lét hann fletta goðin &o-hook;ll. Eptir þat lætr hann leggja eld í goðahúsit ok brenna allt saman. Síðan búask boðsmenn í brottu. Velr Sámr þeim ágæta gripi báðum brœðrum, ok mæla til fullkominnar vináttu með sér ok 665 skiljask allgóðir vinir. Ríða nú rétta leið vestr í fj&o-hook;rðu ok koma heim í Þorskafj&o-hook;rð með virðingu. En Sámr setti Þorbj&o-hook;rn niðr at Leikskálum. Skyldi hann þar búa. En kona Sáms fór til bús með honum á Aðalból ok býr Sámr þar um hríð. Hrafnkell spurði austr í Fljótsdal, at Þjóstarssynir h&o-hook;fðu 670 týnt Freyfaxa ok brennt hofit. Þá svarar Hrafnkell: 'Ek hygg þat hégóma at trúa á goð', -- ok sagðisk hann þaðan af aldri skyldu á goð trúa, ok þat efndi hann síðan, at hann blótaði aldri. Hrafnkell sat á Hrafnkelsst&o-hook;ðum ok rakaði fé saman. Hann 675 fekk brátt miklar virðingar í heraðinu. Vildi svá hverr sitja ok standa sem hann vildi. Í þenna tíma kómu sem mest skip af Noregi til Íslands. Námu menn þá sem mest land í heraðinu um Hramkels daga. Engi náði með frjálsu at sitja, nema Hrafnkel bæði orlofs. Þá 680 urðu ok allir honum at heita sínu liðsinni. Hann hét ok sínu trausti. Lagði hann land undir sik allt fyrir austan Lagarfljót. Þessi þinghá varð brátt miklu meiri ok fj&o-hook;lmennari en sú, er hann hafði áðr haft. Hon gekk upp um Skriðudal ok upp allt með Lagarfljóti. Var nú skipan á komin á lund hans. 685 Maðrinn var miklu vinsælli en áðr. Hafði hann ina s&o-hook;mu skapsmuni um gagnsemð ok risnu, en miklu var maðrinn nú vinsælli ok gæfari ok hœgri en fýrr at &o-hook;llu.

80 Hrafnkels saga 6.689-720

Opt fundusk þeir Sámr ok Hrafnkell á mannamótum, ok 690 minntusk þeir aldri á sín viðskipti. Leið svá fram sex vetr. Sámr var vinsæll af sínum þingm&o-hook;nnum, því at hann var hœgr ok kyrr ok góðr órlausna ok minntisk á þat, er þeir brœðr h&o-hook;fðu ráðit honum. Sámr var skartsmaðr mikill. Þess er getit, at skip kom af hafi í Reyðarfj&o-hook;rð, ok var 695 stýrimaðr Eyvindr Bjarnason. Hann hafði útan verit sjau vetr. Eyvindr hafði míkit við gengizk um menntir ok var orðinn inn vaskasti maðr. Eru honum s&o-hook;gð brátt þau tíðendi, er g&o-hook;rzk h&o-hook;fðu, ok lét hann sér um þat fátt finnask. Hann var fáskiptinn maðr. 700 Ok þegar Sámr spyrr þetta, þá ríðr hann til skips. Verðr nú mikill fagnafundr með þeim brœðrum. Sámr býðr honum vestr þangat. En Eyvindr tekr því vel ok biðr Sám ríða heim fyrir, en senda hesta á móti varningi hans. Hann setr upp skip sitt ok býr um. Sámr gerir svá, ferr heim ok lætr reka 705 hesta á móti Eyvindi. Ok er hann hefir búit um varnað sinn, býr hann ferð sína til Hrafnkelsdals, ferr upp eptir Reyðarfirði. Þeir váru fimm saman. Inn sétti var skósveinn Eyvindar. Sá var íslenzkr at kyni, skyldr honum. Þenna svein hafði Eyvindr tekit af válaði ok flutt útan með sér ok haldit sem sjálfan sik. 710 Þetta bragð Eyvindar var uppi haft, ok var þat alþýðu rómr, at færi væri hans líkar. Þeir ríða upp Þórisdalsheiði ok ráku fyrir sér sextán klyfjaða hesta. Váru þar húskarlar Sáms tveir, en þrír farmenn. Váru þeir ok allir í litklæðum ok riðu við fagra skj&o-hook;ldu. Þeír riðu um 715 þveran Skriðudal œk yfir háls yfir til Fljótsdals, þar sem heita Bulungarvellir, ok ofan á Gilsáreyri. Hon gengr austr at fljótinu milli Hallormsstaða ok Hrafnkelsstaða. Ríða þeir upp með Lagarfljóti fyrir neðan v&o-hook;ll á Hrafnkelsst&o-hook;ðum ok svá fyrir vatnsbotninn ok yfir J&o-hook;kulsá at Skálavaði. Þá var jafnnær 720 rismálum ok dagmálum.

6.721-754 Hrafnkels saga 81

Kona ein var við vatnit ok þó lérept sín. Hon sér ferð manna. Griðkona sjá sópar saman léreptunum ok hleypr heim. Hon kastar þeim niðr úti hjá viðarkesti, en hleypr inn. Hrafnkell var þá eigi upp staðinn, ok n&o-hook;kkurir vilðarmenn lágu í skálanum, en verkmenn váru til iðnar farnir. Þetta var 725 um heyjaannir. Konan tók til orða, er hon kom inn: 'Satt er flest þat, er fornkveðit er, at svá ergisk hverr sem eldisk. Verðr sú lítil virðing, sem snimma leggsk á, ef maðr lætr síðan sjálfr af með ósóma ok hefir eigi traust til at reka þess réttar n&o-hook;kkurt sinni, 730 ok eru slík mikil undr um þann mann, sem hraustr hefir verit. Nú er annan veg þeira lífi, er upp vaxa með f&o-hook;ður sínum, ok þykkja yðr einskis háttar hjá yðr, en þá er þeir eru frumvaxta, fara land af landi ok þykkja þar mestháttar, sem þá koma þeir, koma við þat út ok þykkjask þá h&o-hook;fðingjum meiri. Eyvindr 735 Bjarnason reið hér yfir á á Skálavaði með svá fagran skj&o-hook;ld, at ljómaði af. Er hann svá menntr, at hefnd væri í honum.' Lætr griðkonan ganga af kappi. Hrafnkell ríss upp ok svarar henni, 'Kann vera, at þú hjalir helzti margt satt -- eigi fyrir því, at þér gangi gott til. Er nú 740 vel, at þér aukisk erfiði. Far þú hart suðr á Víðiv&o-hook;llu eptir Hallsteinssonum, Sighvati ok Snorra. Bið þá skjótt til mín koma með þá menn, sem þar eru vápnfœrir.' Aðra griðkonu sendir hann út á Hrólfsstaði eptir þeim Hrólfssonum, Þórði ok Halla, ok þeim, sem þar váru vápnfœrir. 745 Þessir hvárirtveggju váru gildir menn ok allvel menntir. Hrafnkell sendi ok eptir húsk&o-hook;rlum sínum. Þeir urðu alls átján saman. Þeir vápnuðust harðfengiliga, ríða þar yfir á, sem hinir fyrri. Þá váru þeir Eyvindr komnir upp á heiðina. Þar heita 750 Bersag&o-hook;tur. Þar er svarðlaus mýrr, ok er sem ríði í efju eina fram, ok tók jafnan í kné eða í miðjan legg, stundum í kvið, þá er undir svá hart sem h&o-hook;lkn. Þá er hraun stórt fyrir vestan, ok er þeir koma á hraunit, þá lítr sveinninn aptr ok mælti til

82 Hrafnkels saga 6. 755-788

755 Eyvindar: 'Menn ríða þar eptir oss', segir hann, 'eigi færi en átján. Er þar mikill maðr á baki í blám klæðum, ok sýnisk mér líkt Hrafnkeli goða. Þó hefi ek nú lengi eigi sét hann.' Eyvindr svarar: 'Hvat mun oss skipta? Veit ek mér einskis ótta vánir af reið Hrafnkels. Ek hefi honum eigi í mótí g&o-hook;rt. 760 Mun hann eiga ørendi vestr til dals at hitta vini sína.' Sveinninn svarar: 'Þat býðr mér í hug, at hann muni þik hitta vilja.' 'Ekki veit ek', segír Eyvindr, 'til hafa orðit með þeim Sámi, bróður mínum, síðan þeir sættusk.' 765 Sveinninn svarar: 'Þat vilda ek, at þú riðir undan vestr til dals. Muntu þá geymðr. Ek kann skapi Hrafnkels, at hann mun ekki gera oss, ef hann náir þér eigi. Er þá alls gætt, ef þín er, en þá er eigi dýr í festi, ok er vel, hvat sem af oss verðr.' Eyvindr sagðisk eigi mundu brátt undan ríða, -- 'því at ek 770 veit eigi, hverir þessir eru. Mundi þat m&o-hook;rgum manni hlœgiligt þykkja, ef ek renn at &o-hook;llu óreyndu.' Þeir ríða nú vestr af hrauninu. Þá er fyrir þeim &o-hook;nnur mýrr, er heitir Oxamýrr. Hon er gr&o-hook;sug mj&o-hook;k. Þar eru bleytur, svá at náliga er ófœrt yfir. Af því lagði Hallfreðr karl inar efri 775 g&o-hook;tur, þó at þær væri lengri. Eyvindr ríðr vestr á mýrina. Lá þá drjúgum í fyrir þeim. Dvalðisk þá mj&o-hook;k fyrir þeim. Hina bar skjótt eptir, er lausir riðu. Ríða þeir Hrafnkell nú leið sína á mýrina. Þeir Eyvindr eru þá komnir af mýrinni. Sjá þeir þá Hrafnkel ok sonu hans 780 báða. Þeir báðu Eyvind þá undan at ríða. 'Eru nú af allar torfœrur. Muntu ná til Aðalbóls, meðan mýrrin er á millum.' Eyvindr svarar: 'Eigi mun ek flýja undan þeim m&o-hook;nnum, er ek hefi ekki til miska g&o-hook;rt.' Þeir ríða þá upp á hálsinn. Þar standa fj&o-hook;ll lítil á hálsinum. 785 Útan í fjallinu er meltorfa ein, blásin mj&o-hook;k. Bakkar hávir váru umhverfis. Eyvindr ríðr at torfunni. Þar stígr hann af baki ok bíðr þeira. Eyvindr segir: 'Nú munum vér skjótt vita þeira ørendi.'

6. 789-822 Hrafnkels saga 83

Eptir þat gengu þeir upp á torfuna ok brjóta þar upp grjót n&o-hook;kkurt. 790 Hrafnkell snýr þá af g&o-hook;tunni ok suðr at torfunni. Hann hafði engi orð við Eyvind ok veitti þegar atg&o-hook;ngu. Eyvindr varðisk vel ok drengiliga. Skósveinn Eyvindar þóttisk ekki kr&o-hook;ptugr til orrostu ok tók hest sinn ok ríðr vestr yfir háls til Aðalbóls ok segir Sámi, hvat leika er. 795 Sámr brá skjótt við ok sendi eptir m&o-hook;nnum. Urðu þeir saman tuttugu. Var þetta lið vel búit. Ríðr Sámr austr á heiðina ok at þar, er vættfangit hafði verit. Þá er umskipti á orðit með þeim. Reið Hrafnkell þá austr frá verkunum. 800 Eyvindr var þá fallinn ok allir hans menn. Sámr gerði þat fyrst, at hann leitaði lífs með bróður sínum, Var þat trúliga g&o-hook;rt: þeir váru allir líflátnir, fimm saman. Þar váru ok fallnir af Hrafnkeli tólf menn, en sex riðu brott. Sámr átti þar litla dv&o-hook;l, bað menn ríða þegar eptir. Ríða 805 þeir nú eptir þeim ok hafa þó mœdda hesta. Þá mælti Sámr: 'Ná megum vér þeim, því at þeir hafa mœdda hesta, en vér h&o-hook;fum alla hraða, ok mun nálægt verða, hvárt vér nám þeim eða eigi, áðr en þeir komask af heiðinni.' 810 Þá var Hrafnkell kominn austr yfir Oxamýri. Ríða nú hvárirtveggju allt til þess, at Sámr kemr á heiðar- brúnina. Sá hann þá, at Hrafnkell var kominn lengra ofan í brekkurnar. Sér Sámr, at hann mun undan taka ofan í heraðit. 815 Hann mælti þá: 'Hér munum vér aptr snúa, því at Hrafnkeli mun gott til manna verða.' Snýr Sámr þá aptr við svá búit, kemr þar til, er Eyvindr lá, tekr til ok verpr haug eptir hann ok félaga hans. Er þar ok k&o-hook;lluð Eyvindartorfa ok Eyvindarfj&o-hook;ll ok Eyvindardalr. 820 Sámr ferr þá með allan varnaðinn heim á Aðalból. Ok er hann kemr heim, sendir Sámr eptir þingm&o-hook;nnum sínum, at

84 Hrafnkels saga 6.823-853

þeir skyldi koma þar um morguninn fyrir dagmál. Ætlar hann þá austr yfir heiði. 'Verðr ferð vár slík, sem má.' 825 Um kveldit ferr Sámr í hvílu, ok var þar drjúgt komit manna. Hrafnkell reið heim ok sagði tíðendi þessi. Hann etr mat, ok eptir þat safnar hann m&o-hook;nnum at sér, svá at hann fær sjau tigu manna, ok ríðr við þetta vestr yfir heiði ok kemr á óvart til Aðalbóls, tekr Sám í rekkju ok leiðir hann út. 830 Hrafnkell mælti þá: 'Nú er svá komit kosti þínum, Sámr, at þér mundi ólíkligt þykkja fyrir stundu, at ek á nú vald á lífi þínu. Skal ek nú eigi vera þér verri drengr en þú vart mér. Mun ek bjóða þér tvá kosti: at vera drepinn-hinn er annarr, at ek skal einn skera ok skapa okkar í milli.' 835 Sámr kvazk heldr kjósa at lifa, en kvazk þó hyggja, at hvárrtveggi mundi harðr. Hrafnkell kvað hann þat ætla mega, -- 'því at vér eigum þér þat at launa, ok skylda ek hálfu betr við þik gera, ef þess væri vert. Þú skalt fara brott af Aðalbóli ofan til Leikskála, ok sezk 840 þar í bú þitt. Skaltu hafa með þér auðœfi þau, sem Eyvindr hafði átt. Þú skalt ekki heðan fleira hafa í fémunum útan þat, er þú hefir hingat haft. Þat skaltu allt í brottu hafa. Ek vil taka við goðorði mínu, svá ok við búi ok staðfestu. Sé ek, at mikill áv&o-hook;xtr hefir á orðit á gózi mínu, ok skaltu ekki þess njóta. 845 Fyrir Eyvind, bróður þinn, skulu engar bœtr koma, fyrir því at þú mæltir herfiliga eptir inn fyrra frænda þinn, ok hafi þér œrnar bœtr þó eptir Einar, frænda yðvarn, þar er þú hefir haft ríki ok fé sex vetr. En eigi þykki mér meira vert dráp Eyvindar ok manna hans en meizl við mik ok minna manna. Þú gerðir 850 mik sveitarrækan, en ek læt mér líka, at þú sitir á Leikskálum, ok mun þat duga, ef þú ofsar þér eigi til vansa. Minn undirmaðr skaltu vera, meðan vit lifum báðir. Máttu ok til þess ætla, at þú munt því verr fara, sem vit eigumsk fleira illt við.'

6.854-885 Hrafnkels saga 85

Sámr ferr nú brott með lið sitt ofan til Leikskála ok sezk þar í bú sitt. 855 Nú skipár Hrafnkell á Aðalbóli búi sínum m&o-hook;nnum. Þóri, son sinn, setr hann á Hrafnkelsstaði. Hefir nú goðorð yfir &o-hook;llum sveitum. Ásbj&o-hook;rn var með f&o-hook;ður sínum, því at hann var yngri. Sámr sat á Leikskálum þenna vetr. Hann var hljóðr ok 860 fáskiptinn. Fundu margir þat, at hann unði lítt við sinn hlut. En um vetrinn, er daga lengði, fór Sámr við annan mann -- ok hafði þrjá hesta -- yfir brú ok þaðan yfir M&o-hook;ðrudalsheiði ok svá yfir J&o-hook;kulsá uppi á fjalli, svá til Mývatns, þaðan yfir Fljótsheiði ok Ljósavatnsskarð ok létti eigi fyrr en hann kom 865 vestr í Þorskafj&o-hook;rð. Er þar tekit vel við honum. Þá var Þorkell nýkominn út ór f&o-hook;r. Hann hafði verit útan fjóra vetr. Sámr var þar viku ok hvíldi sik. Síðan segir hann þeim viðskipti þeira Hrafnkels ok beiðir þá brœðr ásjá ok liðsinnis enn sem fyrr. 870 Þorgeirr hafði meir sv&o-hook;r fyrir þeim brœðrum í þat sinni, kvazk fjarri sitja, -- 'er langt á milli vár. Þóttumsk vér allvel í hendr þér búa, áðr vér gengum frá, svá at þér hefði hœgt verit at halda. Hefir þat farit eptir því, sem ek ætlaða, þá er þú gaft Hrafnkeli líf, at þess mundir þú mest iðrask. Fýstum vit þik, 875 at þú skyldir Hrafnkel af lífi taka, en þú vildir ráða. Er þat nú auðsét, hverr vizkumunr ykkarr hefir orðit, er hann lét þik sitja í friði ok leitaði þar fyrst á, er hann gat þann af ráðit, er honum þótti þér vera meiri maðr. Megum vit ekki hafa at þessu gæfuleysi þitt. Er okkr ok ekki svá mikil fýst at deila við 880 Hrafnkel, at vit nennim at leggja þar við virðing okkra optar. En bjóða viljum vit þér hingat með skuldalið þitt allt undir okkarn áraburð, ef þér þykkir hér skapraunarminna en í nánd Hrafnkeli.' Sámr kvezk ekki því nenna, segisk vilja heim aptr ok bað 885

86 Hrafnkels saga 6. 886-898

þá skipta hestum við sik. Var þat þegar til reiðu. Þeir brœðr vildu gefa Sámi góðar gjafar, en hann vildi engar þiggja ok sagði þá vera litla í skapi. Reið Sámr heim við svá búit ok bjó þar til elli. Fekk hann 890 aldri uppreist móti Hrafnkeli, meðan hann lifði. En Hrafnkell sat í búi sínu ok helt virðingu sinni. Hann varð sóttdauðr, ok er haugr hans í Hrafnkelsdal út frá Aðalbóli. Var lagit í haug hjá honum mikit fé, herklæði hans &o-hook;ll ok spjót hans it góða. 895 Synir hans tóku við mannaforráði. Þórir bjó á Hrafnkels- st&o-hook;ðum, en Ásbj&o-hook;rn á Aðalbóli. Báðir áttu þeir goðorðit saman ok þóttu miklir menn fyrir sér. Ok lýkr þar frá Hrafnkeli at segja.

Um haustit sendi M&o-hook;rðr Valgarðsson orð at Gunnarr myndi vera einn heima, en lið alt myndi vera niðri í eyjum at lúka

88 Brennu-Njáls saga 7.3-36

heyverkum. Riðu þeir Gizurr Hvíti ok Geirr Goði austr yfir ár, þegar þeir spurðu þat, ok austr yfir sanda til Hofs. Þá 5 sendu þeir orð Starkaði undir Þríhyrningi; ok fundusk þeir þar allir er at Gunnari skyldu fara, ok réðu hversu at skyldi fara. M&o-hook;rðr sagði at þeir myndi eigi koma á óvart Gunnari, nema þeir tœki bónda af næsta bœ, er Þorkell hét, ok léti hann fara nauðgan með sér at taka hundinn Sám, ok fœri 10 hann einn heim á bœinn. Fóru þeir síðan austr til Hlíðar- enda, en sendu eptir Þorkatli. Þeir tóku hann h&o-hook;ndum ok gørðu honum tvá kosti, at þeir myndi drepa hann, ella skyldi hann taka hundinn, en hann køri heldr at leysa líf sitt ok fór með þeim. Traðir váru fyrir ofan garðinn at Hlíðarenda, ok 15 námu þeir þar staðar með flokkinn. Þorkell bóndi gekk heim á bœinn, ok lá rakkinn á húsum uppi, ok teygir hann rakkann á braut með sér í geilarnar. Í því sér hundrinn at þar eru menn fyrir ok hleypr á hann Þorkel upp ok grípr nárann. &O-hook;nundr ór Tr&o-hook;llaskógi hjó með øxi í h&o-hook;fuð 20 hundinum, svá at alt kom í heilann. Hundrinn kvað við hátt, svá at þótti þeim með ódœmum miklum vera. Gunnarr vaknaði í skálanum ok mælti, 'Sárt ert þú leikinn, Sámr fóstri, ok búit svá sé til ætlat at skamt skyli okkar í meðal'. 25 Skáli Gunnars var g&o-hook;rr af viði einum ok súðþakiðr útan, ok gluggar hjá brúnásunum ok snúin þar fyrir speld. Gunnarr svaf í lopti einu í skálanum ok Hallgerðr ok móðir hans. Þá er þeir kómu at, vissu þeir eigi hvárt Gunnarr myndi heima vera, ok báðu at einnhverr myndi fara heim fyrir 30 ok vita hvers víss yrði, en þeir settusk niðr á v&o-hook;llinn. Þorgrímr austmaðr gekk upp á skálann; Gunnarr sér at rauðan kyrtil bar við glugginum, ok leggr út með atgeirinum á hann miðjan. Þorgrími skruppu fœtrnir ok varð lauss skj&o-hook;ldrinn, ok hrataði hann ofan af þekjunni. Gengr hann 35 síðan at þeim Gizuri, þar er þeir sátu á vellinum. Gizurr leit við honum ok mælti, 'Hvárt er Gunnarr heima?'

7.37-70 The Death of Gunnar 89

Þorgrímr svarar, 'Viti þér þat, en hitt vissa ek, at atgeirr hans var heima.' Síðan fell hann niðr dauðr. Þeir sóttu þá at húsunum. Gunnarr skaut út &o-hook;rum at þeim ok varðisk vel, ok gátu þeir ekki at g&o-hook;rt. Þá hljópu sumir á 40 húsin ok ætluðu þaðan at at sœkja. Gunnarr kom þangat at þeim &o-hook;runum, ok gátu þeir ekki at g&o-hook;rt, ok fór svá fram um hríð. Þeir tóku hvílð ok sóttu at í annat sinn. Gunnarr skaut enn út, ok gátu þeir ekki at g&o-hook;rt ok hrukku frá í annat sinn, Þá mælti Gizurr Hvíti, 'Sœkjum at betr, ekki verðr af oss'. 45 Gørðu þeir þá hríð ina þriðju ok váru við lengi; eptir þat hrukku þeir frá. Gunnarr mælti, '&O-hook;r liggr þar úti á vegginum, ok er sú af þeira &o-hook;rum, ok skal ek þeiri skjóta til þeira, ok er þeim þat sk&o-hook;mm, ef þeir fá geig af vápnum sínum.' 50 Móðir hans mælti, 'Gør þú eigi þat, at þú vekir þá, er þeir hafa áðr frá horfit.' Gunnarr þreif &o-hook;rina ok skaut til þeira, ok kom á Eilíf &O-hook;nundarson, ok fekk hann af sár mikit. Hann hafði staðit einn saman, ok vissu þeir eigi at hann var særðr. 55 'H&o-hook;nd kom þar út', segir Gizurr, 'ok var á gullhringr, ok tók &o-hook;r er lá á þekjunni, ok myndi eigi út leitat viðfanga, ef gnógt væri inni, ok skulu vér nú sœkja at.' M&o-hook;rðr mælti, 'Brennu vér hann inni.' 'Þat skal verða aldri', segir Gizurr, 'þó at ek vita at líf 60 mitt liggi við. Er þér sjálfrátt at leggja til ráð þau er dugi, svá slœgr maðr sem þú ert kallaðr.' Strengir lágu á vellinum ok váru hafðir til at festa með hús jafnan. M&o-hook;rðr mælti, 'T&o-hook;ku vér strengina ok berum um ássendana, en festum aðra endana um steina ok snúum í 65 vindása ok vindum af ræfrit af skálanum.' Þeir tóku strengina ok veittu þessa umbúð alla, ok fann Gunnarr eigi fyrr en þeir h&o-hook;fðu undit alt þakit af skálanum. Gunnarr skýtr þá af boganum, svá at þeir komask aldri at honum. Þá mælti M&o-hook;rðr í annat sinn at þeir myndi brenna 70

7. 71-103 The Death of Gunnar 91

Gunnar inni. Gizurr mælti, 'Eigi veit ek hví þú vill þat mæla, er engi vill annarra, ok skal þat aldri verða.' Í þessu bili hleypr upp á þekjuna Þorbrandr Þorleiksson ok høggr í sundr bogastrenginn Gunnars. Gunnarr þrífr atgeirinn báðum h&o-hook;ndum ok snýsk at honum skjótt ok rekr í 75 gegnum hann ok kastar honum á v&o-hook;llinn. Þá hljóp upp Ásbrandr bróðir hans. Gunnarr leggr til hans atgeirinum, ok kom hann skildi fyrir sik; atgeirrinn rendi í gegnum skj&o-hook;ldinn ok meðal handleggjanna. Snaraði Gunnarr þá atgeirinn svá fast at klofnaði skj&o-hook;ldrinn, en brotnuðu hand- 80 leggirnir, ok fell hann út af vegginum. Aðr hafði Gunnarr sært átta menn, en vegit þá tvá. Þá fekk Gunnarr sár tvau; ok s&o-hook;gðu þat allir menn at hann brygði sér hvártki við sár né við bana. Hann mælti til Hallgerðar, 'Fá mér leppa tvá ór hári þínu ok snúið þit móðir mín saman til bogastrengs mér.' 85 'Liggr þér n&o-hook;kkut við?' segir hon. 'Líf mitt Hggr við', segir hann, 'því at þeir munu mik aldri fá sótt meðan ek kom boganum við.' 'Þá skal ek nú', segir hon, 'muna þér kinnhestinn, ok hirði ek aldri hvárt þú verr þik lengr eða skemmr.' 90 'Hefir hverr til síns ágætis n&o-hook;kkut', segir Gunnarr, 'ok skal þik þessa eigi íengi biðja.' Rannveig mælti, 'Illa ferr þér, ok mun þín sk&o-hook;mm lengi uppi.' Gunnarr varði sik vel ok frœknliga ok særir nú aðra átta 95 menn svá stórum sárum at m&o-hook;rgum lá við bana. Gunnarr verr sik þar til er hann fell af mœði. Þeir særðu hann m&o-hook;rgum stórum sárum, en þó komsk hann ór h&o-hook;ndum þeim ok varði sik þá enn lengi; en þó kom þar at þeir drápu hann. 100 Gizurr mælti, 'Mikinn &o-hook;ldung h&o-hook;fu vér nú at velli lagit, ok hefir oss erfitt veitt, ok mun hans v&o-hook;rn uppi meðan landit er byggt.' Síðan gekk hann til fundar við Rannveigu ok mælti,

92 Brennu-Njáls saga 7.104-135

'Vill þú veita m&o-hook;nnum várum tveim j&o-hook;rð, er dauðir eru, ok 105 sé hér heygðir?' 'At heldr tveim, at ek mynda veita yðr &o-hook;llum', segir hon. 'Várkunn er þér til þess er þú mælir', segir hann, 'því at þú hefir mikils mist'; ok kvað á at þar skyldi engu ræna ok engu spilla. Fóru á braut síðan. 110 Nú er þar til máls at taka at Bergþórshváli at þeir Grímr ok Helgi fóru til Hóla -- þar váru þeim fóstruð b&o-hook;rn -- ok s&o-hook;gðu f&o-hook;ður sínum at þeir mundu ekki heim um kveldit. Þeir váru í Hólum allan daginn. Þar kómu konur fátœkar ok kváðusk komnar at langt. Þeir spurðu þær tíðinda. Þær 115 kváðusk engi tíðindi segja -- 'en segja kunnu vér nýlundu n&o-hook;kkura.' Þeir spurðu hverja nýlundu þær segði ok báðu þær eigi leyna. Þær s&o-hook;gðu svá vera skyldu: 'Vér kómum at ofan ór Fljótshlíð, ok sá vér Sigfússsonu alla ríða með alvæpni, ok 120 stefndu þeir upp á Þríhyrningshálsa ok váru fimtán í flokki. Vér sám ok Grana Gunnarsson ok Gunnar Lambason ok váru þeir fimm saman ok stefndu allir eina leið. Ok kalla má at nú sé alt á f&o-hook;r ok flaugun.' Helgi Njálsson mælti: 'Þá mun Flosi kominn austan, ok 125 munu þeir allir koma til móts við hann, ok skulu vit Grímr vera þar sem Skarpheðinn er.' Grímr kvað svá vera skyldu, ok fóru þeir heim. Þenna aptan inn sama mælti Bergþóra til hjóna sinna: 'Nú skulu þér kjósa yðr mat í kveld, at hverr hafi þat er mest 130 fýsir til, því at þenna aptan mun ek bera síðast mat fyrir hjón mín.' 'Þat skyldi eigi vera', s&o-hook;gðu þeir er hjá váru. 'Þat mun þó vera', segir hon, 'ok má ek miklu fleira af segja, ef ek vil, ok mun þat til marka, at þeir Grímr ok Helgi 135 munu heim koma áðr menn eru mettir í kveld. Ok ef þetta

7.136-168 The Burning of Njál 93

gengr eptir, þá mun svá fara fleira sem ek segi.' Síðan bar hon mat á borð. Njáll mælti: 'Undarliga sýnisk mér nú: ek þykkjumk sjá um alla stofuna ok þykki mér sem undan sé gaflveggirnir báðir, en blóðugt alt, borðit ok matrinn.' 140 &O-hook;llum fannsk þá mikit um nema Skarpheðni; hann bað menn ekki syrgja né láta &o-hook;ðrum herfiligum látum, svá at menn mætti orð á því gøra -- 'ok mun oss vandara g&o-hook;rt en &o-hook;ðrum at vér berim oss vel, ok er þat at vánum.' Þeir Grímr ok Helgi kómu heim, áðr borð váru ofan 145 tekin, ok brá m&o-hook;nnum mj&o-hook;k við þat. Njáll spurði hví þeir fœri svá hverft, en þeir s&o-hook;gðu slíkt sem þeir h&o-hook;fðu frétt. Njáll bað engan mann niðr leggjask ok vera vara um sik. Nú talar Flosi við sína menn: 'Nú munu vér ríða til Bergþórshváls ok koma þar fyrir náttmál.' 150 Þeir gøra nú svá. Dalr var í hválinum, ok riðu þeir þangat ok bundu þar hesta sína ok dv&o-hook;lðusk þar til þess er mj&o-hook;k leið á kveldit. Flosi mælti: 'Nú skulu vér ganga heim at bœnum ok ganga þr&o-hook;ngt ok fara seint ok sjá hvat þeir taka til ráðs.' 155 Njáll stóð úti ok synir hans ok Kári ok allir heimamenn ok skipuðusk fyrir á hlaðinu, ok var þat nær þrír tigir manna. Flosi nam staðar ok mælti: 'Nú skulu vér at hyggja hvat þeir taka til ráðs, því at mér lízk svá, ef þeir standa úti fyrir, sem vér munim þá aldri sótta geta.' 160 'Þá er vár f&o-hook;r ill', segir Grani Gunnarsson, 'ef vér skulum eigi þora at at sœkja.' 'Þat skal ok eigi vera', segir Flosi, 'ok munum vér at ganga, þó at þeir standi úti. En þat afroð munu vér gjalda, at margir munu eigi kunna frá at segja hvárir sigrask.' 165 Njáll mælti til sinna manna: 'Hvat segi þér frá, hversu mikit lið þeir hafa?' 'Þeir hafa bæði mikit lið ok harðsnúit', segir Skarpheðinn,

94 Brennu-Njáls saga 7. 169-202

'en því nema þeir þó nú stað, at þeir ætla at þeim muni illa 170 sœkjask at vinna oss.' 'Þat mun ekki vera', segir Njáll, 'ok vil ek at menn gangi inn, því at illa sóttisk þeim Gunnarr at Hlíðarenda ok var hann einn fyrir, en hér eru hús rammlig, sem þar váru, ok munu þeir eigi sótt geta.' 175 'Þetta er ekki þann veg at skilja', segir Skarpheðinn. 'Gunnar sóttu heim þeir h&o-hook;fðingjar er svá váru vel at sér at heldr vildu frá hverfa en brenna hann inni, en þessir munu þegar sœkja oss með eldi, ef þeir megu eigi annan veg, því at þeir munu alt til vinna at yfir taki við oss. Munu þeir þat 180 ætla, sem eigi er ólíkligt, at þat sé þeira bani, ef oss dregr undan. Em ek ok þess ófúss at láta svæla mik inni sem melrakka í greni.' Njáll mælti: 'Nú mun sem optar, at þér munuð bera mik ráðum, synir mínir, ok virða mik engis, en þá er þér váruð 185 yngri, gørðu þér þat eigi, ok fór yðr þá betr.' Helgi mælti: 'Gøru vér sem faðir várr vill; þat mun oss bezt gegna.' 'Eigi veit ek þat víst', segir Skarpheðinn, 'því at hann er nú feigr. En vel má ek gøra þat til skaps f&o-hook;ður míns at 190 brenna inni með honum, því at ek hræðumk ekki dauða minn.' Hann mælti þá við Kára: 'Fylgjumk vér vel, mágr, svá at engi várr skili við annan.' 'Þat hefi ek ætlat', segir Kári, 'en ef annars verðr auðit, þá mun þat verða fram at koma, ok mun ekki mega við því gøra." 195 'Hefn þú vár, en vér skulum þín', segir Skarpheðinn, 'ef vér lifum eptir.' Kári kvað svá vera skyldu. Gengu þeir þá inn allir ok skipuðusk í dyrrin. Flosi mælti: 'Nú eru þeir feigir, er þeir hafa inn gengit. 200 Skulu vér nú heim ganga sem skjótast ok skipask sem þykkvast fyrir dyrrin ok geyma þess at engi komisk í braut, hvártki Kári né Njálssynir, ella er þat várr bani."

7.203-236 The Burning of Njál 95

Þeir Flosi kómu nú heim ok skipuðusk umhverfis húsin, ef n&o-hook;kkurar væri laundyrr á. Flosi gekk framan at húsunum ok hans menn. Hróaldr &O-hook;zurarson hljóp þar at sem Skarpheð- 205 inn var fyrir ok lagði til hans. Skarpheðinn hjó spjótit af skapti fyrir honum ok hjó til hans, ok kom øxin í skj&o-hook;ldinn, ok bar at Hróaldi þegar allan skj&o-hook;ldinn, en hyrnan sú in fremri tók andlitit, ok fell hann á bak aptr ok þegar dauðr. Kári mælti: 'Lítt dró enn undan við þik, Skarpheðinn, ok 210 ertu vár frœknastr.' 'Eigi veit ek þat', segir Skarpheðinn, ok brá við gr&o-hook;num ok glotti at. Þeir Kári ok Grímr ok Helgi l&o-hook;gðu út m&o-hook;rgum spjótum ok særðu marga menn, en þeir Flosi gátu ekki at g&o-hook;rt. 215 Flosi mælti: 'Vér h&o-hook;fum fengit mikinn skaða á m&o-hook;nnum várum: eru margir sárir, en sá veginn er vér myndim sízt til kjósa. Nú er þat sét at vér getum þá eigi með vápnum sótta. Er nú sá margr er eigi gengr jafnsk&o-hook;ruliga at sem létu, en þó munu vér nú verða at gøra annat ráð fyrir oss. 220 Eru nú tveir kostir til, ok er hvárgi góðr, sá annarr, at hverfa frá -- ok er þat várr bani; hinn annarr, at bera at eld ok brenna þá inni, ok er þat stórr ábyrgðarhlutr fyrir Guði, er vér erum Kristnir sjálfir; ok munu vér láta taka eld sem skjótast.' 225 Þeir tóku nú eld ok gørðu bál mikit fyrir durunum. Þá mælti Skarpheðinn, 'Eld kveykvi þér nú, sveinar! hvárt skal nú búa til seyðis?' Grani Gunnarsson svaraði: 'Svá skal þat vera, ok skalt þú eigi þurfa heitara at baka.' 230 Skarpheðinn mælti: 'Því launar þú mér, sem þú ert maðr til, er ek hefnda f&o-hook;ður þíns, ok virðir þat meira er þér er óskyldara." Þá báru konur sýru í eldinn ok sløkðu fyrir þeim. Kolr Þorsteinsson mælti til Flosa: 'Ráð kømr mér í hug. 235 Ek hefi sét lopt í skálanum á þvertrjám, ok skulu vér þar inn

96 Brennu-Njáls saga 7. 237-270

bera eldinn ok kveykva við arfasátu þá er hér stendr fyrir ofan húsin.' Síðan tóku þeir arfasátuna ok báru þar í eld. Fundu þeir 240 eigi fyrr, er inni váru, en logaði ofan allr skálinn. Gørðu þeir Flosi þá stór bál fyrir &o-hook;llum durum. Tók þá kvenna- liðit illa at þola, þat er inni var. Njáll mælti til þeira: 'Verðið vel við ok mælið eigi æðru, því at él eitt mun vera, ok skyldi langt til annars slíks. Trúi 245 þér ok því, at Guð er miskunnsamr, ok mun hann oss eigi láta brenna bæsði þessa heims ok annars.' Slíkar fort&o-hook;lur hafði hann fyrir þeim ok aðrar hraustligri. Nú taka &o-hook;ll húsin at loga. Þá gekk Njáll til dura ok mælti: 'Er Flosi svá nær at hann megi heyra mál mitt?' 250 Flosi kvazk heyra mega. Njáll mælti: 'Vill þú n&o-hook;kkut taka sættum við sonu mína eða leyfa n&o-hook;kkurum m&o-hook;nnum útg&o-hook;ngu?' Flosi svarar: 'Eigi vil ek taka sættum við sonu þína, ok skal nú yfir lúka með oss ok eigi frá ganga fyrr en þeir eru 255 allir dauðir, en lofa vil ek útg&o-hook;ngu konum ok b&o-hook;rnum ok húsk&o-hook;rlum." Njáll gekk þá inn ok mælti við fólkit: 'Nú er þeim út at ganga &o-hook;llum er leyft er. Ok gakk þú út, Þórhalla Ásgríms- dóttir, ok allr lýðr með þér, sá er lofat er.' 260 Þórhalla mælti: 'Annarr verðr nú skilnaðr okkarr Helga en ek ætlaða um hríð, en þó skal ek eggja f&o-hook;ður minn ok brœðr at þeir hefni þessa mannskaða er hér er g&o-hook;rr.' Njáll mælti: 'Vel mun þér fara, því at þú ert góð kona.' Síðan gekk hon út ok mart lið með henni. Ástriðr af 265 Djúpárbakka mælti við Helga Njálsson: 'Gakk þú út með mér, ok mun ek kasta yfir þik kvenskikkju ok falda þik með h&o-hook;fuðdúki.' Hann talðisk undan fyrst, en þó gerði hann þetta fyrir bœn þeira. Ástríðr vafði h&o-hook;fuðdúki at h&o-hook;fði honum, en Þórhildr 270 lagði yfir hann skikkjuna, ok gekk hann út á meðal þeira.

7.271-304 The Burning of Njál 97

Þá gekk út Þorgerðr Njálsdóttir ok Helga, systir hennar, ok mart annat fólk. En er Helgi kom út, þá mælti Flosi: 'Sú er há kona ok mikil um herðar er þar fór. Takið hana ok haldið henni.' En er Helgi heyrði þetta, kastaði hann skikkjunni; hann 275 hafði haft sverð undir hendi sér ok hjó til manns ok kom í skj&o-hook;ldinn ok af sporðinn ok fótinn af manninum. Þá kom Flosi at ok hjó á háls Helga, svá at þegar tók af h&o-hook;fuðit. Flosi gekk þá at durum ok mælti at Njáll skyldi ganga til tals við hann ok Bergþóra. Njáll gorði svá. Flosi mælti: 280 'Útg&o-hook;ngu vil ek þér bjóða, því at þú brennr ómakligr inni.' Njáll mælti: 'Eigi vil ek út ganga, því at ek em maðr gamall ok em ek lítt til búinn at hefna sona minna, en ek vil eigi lifa með sk&o-hook;mm.' Flosi mælti til Bergþóru: 'Gakk þú út, húsfreyja, því at 285 ek vil þik fyrir engan mun inni brenna.' Bergþóra mælti: 'Ek var ung gefin Njáli; hefi ek því heitit honum at eitt skyldi ganga yfir okkr bæði.' Síðan gengu þau inn bæði. Bergþóra mælti: 'Hvat skulu vit nú til ráða taka?' 290 'Ganga munu vit til hvílu okkarrar', segir Njáll, 'ok leggj- ask niðr'. Hon mælti þá við sveininn Þórð Kárason: 'Þik skal út bera, ok skalt þú eigi inni brenna.' 'Hinu hefir þú mér heitit, amma', segir sveinninn, 'at vit 295 skyldim aldri skilja, ok svá skal vera. En mér þykkir miklu betra at deyja með ykkr en lifa eptir.' Síðan bar hon sveininn til hvílunnar. Njáll mælti við brytja sinn: 'Nú skalt þú sjá hvar vit leggj- umk niðr ok hversu ek bý um okkr, því at ek ætla heðan 300 hvergi at hrœrask, hvárt sem mér angrar reykr eða bruni. Mátt þú nú nær geta hvar beina okkarra er at leita.' Hann sagði at svá skyldi vera. Uxa einum hafði slátrat verit ok lá þar húðin. Njáll mælti við brytjann at hann

98 Brennu-Njáls saga 7.305-338

305 skyldi breiða yfir þau húðina, ok hann hét því. Þau leggjask nú niðr bæði í rúmit ok leggja sveininn í millum sín; þá signdu þau sik ok sveininn ok fálu &o-hook;nd sína Guði á hendi ok mæltu þat síðast svá at menn heyrði. Þá tók brytinn húðina ok breiddi yfir þau ok gekk út síðan. Ketill ór M&o-hook;rk tók í 310 mót honum ok kipði honum út; hann spurði vandliga at Njáli mági sínum, en hann sagði alt it sanna. Ketill mælti: 'Mikill harmr er at oss kveðinn, er vér skulum svá mikla ógæfu saman eiga.' Skarpheðinn hafði sét, er faðir hans hafði niðr lagizk ok 315 hversu hann hafði um sik búit. Hann mælti þá: 'Snimma ferr faðir várr í rekkju, ok er þat sem ván er: hann er maðr gamall.' Þá tóku þeir Skarpheðinn ok Kári ok Grímr brandana jafnskjótt sem ofan duttu ok skutu út á þá ok gekk því um hríð. Þá skutu þeir spjótum inn at þeim, en þeir tóku &o-hook;ll á 320 lopti ok sendu út aptr. Flosi bað þá hætta at skjóta, 'því at oss munu &o-hook;ll vápnaskipti þungt ganga við þá. Megu þér vel bíða þess er eldrinn vinnr þá.' Þeir gøra nú svá. Þá fellu ofan stórviðirnir ór ræfrinu. Skarpheðinn mælti: 'Nú mun faðir minn dauðr vera, ok 325 hefir hvártki heyrt til hans styn né hósta.' Síðan gengu þeir í skálaendann; þar var fallit ofan þvertréit ok brunnit mj&o-hook;k í miðju. Kári mælti til Skarpheð- ins: 'Hlaup þú hér út, ok mun ek beina at með þér, en ek mun hlaupa þegar eptir, ok munu vit báðir í braut komask ef 330 vit breytum svá, því at hingat leggr allan reykinn.' Skarpheðinn mælti: 'Þú skalt hlaupa fyrri, en ek mun þegar á hæla þér.' 'Ekki er þat ráð', segir Kári, 'því at ek má vel komask annars staðar út, þó at hér gangi eigi.' 335 'Eigí vil ek þat', segir Skarpheðinn, 'hlaup þú út fyrri, en ek mun þegar eptir.' Kári mælti: 'Þat er hverjum manni boðit at leita sér lífs meðan kostr er, ok skal ok svá gøra. En þó mun nú sá

7. 339-357 The Burning of Njál 99

skilnaðr með okkr verða at vit munum aldri sjásk síðan, því at ef ek hleyp út ór eldinum, þá mun ek eigi hafa skap til at 340 hlaupa inn aptr í eldinn til þín, ok mun þá sína leið fara hvárr okkarr.' 'Þat hlœgir mik', segir Skarpheðinn, 'ef þú kømsk í braut, mágr, at þú munt hefna vár.' Þá tók Kári einn stokk loganda í h&o-hook;nd sér ok hleypr út 345 eptir þvertrénu; sløngvir hann þá stokkinum út af þekjunni, ok fell hann ofan at þeim er úti váru fyrir. Þeir hljópu þá undan. Þá loguðu klæðin &o-hook;ll á Kára ok svá hárit. Hann steypir sér þá út af þekjunni ok stiklar svá með reykinum. Þá mælti einn maðr er þar var næstr: 'Hvárt hljóp þar maðr 350 út af þekjunni? 'Fjarri fór þat', sagði annarr, 'ok kastaði Skarpheðinn þar eldistokki at oss.' Síðan grunuðu þeir þat ekki. Kári hljóp til þess er hann kom at lœk einum ok kastaði sér í ofan ok sløkði á sér eldinn. 355 Þaðan hljóp hann með reykinum í gróf n&o-hook;kkura ok hvíldi sik, ok er þat síðan k&o-hook;lluð Káragróf.

Grettir reið á Þórhallsstaði, ok fagnaði bóndi honum vel. Hann spurði hvert Grettir ætlaði at fara; en hann segisk þar vilja vera um nóttina, ef bónda líkaði at svá væri. Þórhallr kvazk þ&o-hook;kk fyrir kunna at hann væri þar, 'en fám þykkir 5 slœgr til at gista hér um tíma. Muntu hafa heyrt getit um hvat hér er at væla. En ek vilda gjarna at þú hlytir engi vandræði af mér. En þó at þú komisk heill á brott, þá veit

8.8-41 The Fight with Glám 101

ek fyrir víst at þú missir hests þins, því engi heldr hér heilum sínum fararskjóta, sá er kømr." Grettir kvað gott til hesta, hvat sem af þessum yrði. 10 Þórhallr varð glaðr við, er Grettir vildi þar vera, ok tók við honum báðum h&o-hook;ndum. Var hestr Grettis læstr í húsi sterkliga. Þeir fóru til svefns, ok leið svá af nóttin, at ekki kom Glámr heim. Þá mælti Þórhallr: 'Vel hefir brugðit við þína kvámu, því 15 at hverja nótt er Glámr vanr at ríða húsum eða brjóta upp hurðir, sem þú mátt merki sjá.' Grettir mælti: 'Þá mun vera annathvárt, at hann mun ekki lengi á sér sitja, eða mun af venjask meirr en eina nótt. Skal ek vera hér nótt aðra ok sjá hversu ferr.' 20 Síðan gengu þeir til hests Grettis ok var ekki við hann glezk. Alt þótti bónda at einu fara. Nú er Grettir þar aðra nótt, ok kom ekki þrællinn heim. Þá þótti bónda mj&o-hook;k vænk- ask. Fór hann þá at sjá hest Grettis. Þá var upp brotit húsit, er bóndi kom til, en hestrinn dreginn til dyra útar ok 25 lamit í sundr í honum hvert bein. Þórhallr sagði Gretti hvar þá var komit ok bað hann forða sér, 'Því at víss er dauðinn ef þú bíðr Gláms.' Grettir svarar: 'Eigi má ek minna hafa fyrir hest minn en at sjá þrælinn.' 30 Bóndi sagði at þat var eigi bati at sjá hann, 'því at hann er ólíkr n&o-hook;kkurri mannligri mynd; en góð þykki mér hver sú stund, er þú vill hér vera.' Nú líðr dagrinn, ok er menn skyldu fara til svefns, vildi Grettir eigi fara af klæðum, ok lagðisk niðr í setit gegnt 35 lokrekkju bónda. Hann hafði r&o-hook;ggvarfeld yfir sér ok knepti annat skautit niðr undir fœtr sér, en annat snaraði hann undir h&o-hook;fuð sér, ok sá út um h&o-hook;fuðsmáttina. Setstokkr var fyrir framan setit, mj&o-hook;k sterkr, ok spyrndi hann þar í. Dyraum- búningrinn allr var frá brotinn útidurunum, en nú var þar fyrir 40 bundinn hurðarflaki, ok óvendiliga um búit. Þverþilit var alt

8. 42-75 The Fight with Glám 103

brotit frá skálanum, þat sem þar fyrir framan hafði verit, bæði fyrir ofan þvertréit ok neðan. Sængr allar váru ór stað fœrðar. Heldr var þar óvistuligt. Ljós brann í skálanum um nóttina. Ok er af mundi 45 þriðjungr af nótt, heyrði Grettir út dunur miklar. Var þá farit upp á húsin ok riðit skálanum ok barit hælunum, svá at brakaði í hverju tré. Því gekk lengi; þá var farit ofan af húsunum ok til dura gengit. Ok er upp var lokit hurðunni, sá Grettir at þrællinn rétti inn h&o-hook;fuðit, ok sýndisk honum 50 afskræmiliga mikit ok undarliga stórskorit. Glámr fór seint ok réttisk upp, er hann kom inn í dyrnar. Hann gnæfði ofarliga við ræfrinu. Snýr at skálanum ok lagði handleggina upp á þvertréit ok gægðisk inn yfir skálann. Ekki lét bóndi heyra til sín, því at honum þótti œrit um, er hann heyrði hvat 55 um var úti. Grettir lá kyrr ok hrœrði sik hvergi. Glámr sá at hrúga n&o-hook;kkur lá í setinu, ok rézk nú innar eptir skálanum ok þreif í feldinn stundar fast. Grettir spyrndi í stokkinn ok gekk því hvergi. Glámr hnykti í annat sinn miklu fastara, ok bifaðisk hvergi feldrinn. Í þriðja sinn þreif hann í með 60 báðum h&o-hook;ndum svá fast at hann rétti Gretti upp ór setinu; kiptu nú í sundr feldinum í millum sín. Glámr leit á slitrit er hann helt á, ok undraðisk mj&o-hook;k hverr svá fast mundi togask við hann. Ok í því hljóp Grettir undir hendr honum ok þreif um hann miðjan ok spenti á honum 65 hrygginn sem fastast gat hann, ok ætlaði hann at Glámr skyldi kikna við. En þrællinn lagði at handleggjum Grettis svá fast at hann h&o-hook;rfaði allr fyrir orku sakir. Fór Grettir þá undan í ýmis setin. Gengu þá frá stokkarnir, ok alt brotnaði þat sem fyrir varð. Vildi Glámr leita út, en Grettir fœrði við fœtr 70 hvar sem hann mátti. En þó gat Glámr dregit hann fram ór skálanum. Áttu þeir þá allharða sókn, því at þrællinn ætlaði at koma honum út ór bœnum; en svá ilt sem at eiga var við Glám inni, þá sá Grettir at þó var verra at fásk við hann úti, ok því brauzk hann í móti af &o-hook;llu afli at fara út. Glámr 75

104 Grettis saga 8.76-109

fœrðisk í aukana ok knepti hann at sér, er þeir kómu í and- dyrit. Ok er Grettir sér at hann fekk eigi við spornat, hefir hann alt eitt atriðit at hann hleypr sem harðast í fang þræln- um ok spyrnir báðum fótum í jarðfastan stein, er stóð í 80 durunum. Við þessu bjósk þrællinn eigi; hann hafði þá togazk við at draga Gretti at sér, ok því kiknaði Glámr á bak aptr ok rauk &o-hook;fugr út á dyrnar, svá at herðarnar námu upp- dyrit ok ræfrit gekk í sundr, bæði viðirnir ok þekjan frerin; fell hann svá opinn ok &o-hook;fugr út ór húsinu, en Grettir á hann 85 ofan. Tunglskin var mikit úti ok gluggaþykkn; hratt stundum fyrir, en stundum dró frá. Nú í því er Glámr fell, rak skýit frá tunglinu, en Glámr hvesti augun upp í móti. Ok svá hefir Grettir sagt sjálfr, at þá eina sýn hafi hann sét svá at honum 90 brygði við. Þá sigaði svá at honum af &o-hook;llu saman, mœði ok því, er hann sá at Glámr gaut sínum sjónum harðliga, at hann gat eigi brugðit saxinu, ok lá náliga í milli heims ok heljar. En því var meiri ófagnaðarkraptr með Glámi en flestum &o-hook;ðrum aptrg&o-hook;ngum&o-hook;nnum, at hann mælti þá á þessa leið: 95 'Mikit kapp hefir þú á lagit, Grettir', segir hann, 'at finna mik. En þat mun eigi undarligt þykkja, þó at þú hljótir ekki mikit happ af mér. En þat má ek segja þér, at þú hefir nú fengit helming afls þess ok þroska er þér var ætlaðr, ef þú hefðir mik ekki fundit. Nú fæ ek þat afl eigi af þér 100 tekit er þú hefir áðr hrept, en því má ek ráða, at þú verðr aldri sterkari en nú ertu, ok ertu þó nógu sterkr, ok at því mun m&o-hook;rgum verða. Þú hefir frægr orðit hér til af verkum þínum; en heðan af munu falla til þín sektir ok vígaferli, en flest &o-hook;ll verk þín snúask þér til ógæfu ok hamingjuleysis. 105 Þú munt verða útlægr g&o-hook;rr ok hljóta jafnan úti at búa einn samt. Þá legg ek þat á við þik, at þessi augu sé þér jafnan fyrir sjónum sem ek ber eptir, ok mun þér erfitt þykkja einum at vera; ok þat mun þér til dauða draga.' Ok sem þrællinn hafði þetta mælt, þá rann af Gretti ómegin,

8. 110-142 The Fight with Glám 105

þat sem á honum hafði verit. Brá hann þá saxinu ok hjó 110 h&o-hook;fuð af Glámi ok setti þat við þjó honum. Bóndi kom þá út, ok hafði klæzk á meðan Glámr lét ganga t&o-hook;luna; en hvergi þorði hann nær at koma fyrr en Glámr var fallinn. Þórhallr lofaði Guð fyrir ok þakkaði vel Gretti, er hann hafði unnit þenna óhreina anda. 115 Fóru þeir þá til ok brendu Glám at k&o-hook;ldum kolum. Eptir þat báru þeir &o-hook;sku hans í eina hít ok grófu þar niðr, sem sízt váru fjárhagar eða mannavegir; gengu heim eptir þat ok var þá mj&o-hook;k komit at degi. Lagðisk Grettir niðr, því at hann var stirðr mj&o-hook;k. Þórhallr sendi menn á næstu bœi eptir 120 m&o-hook;nnum, sýndi ok sagði hversu farit hafði. &O-hook;llum þótti mikils um vert um þetta verk, þeim er heyrðu. Var þat þá almælt at engi væri þvílíkr maðr á &o-hook;llu landinu fyrir afls sakir ok hreysti ok allrar atgørvi sem Grettir Ásmundarson. Þórhallr leysti Gretti vel af garði ok gaf honum góðan hest 125 ok klæði sœmilig, því þau váru &o-hook;ll sundr leyst er hann hafði áðr borit. Skildu þeir með vináttu. Reið Grettir þaðan í Ás í Vatnsdal, ok tók Þorvaldr við honum vel ok spurði inniliga at sameign þeira Gláms, en Grettir segir honum viðskipti þeira ok kvazk aldri í þvílíka aflraun komit hafa, 130 svá langa viðreign sem þeir h&o-hook;fðu saman átt. Þorvaldr bað hann hafa sik spakan, 'ok mun þá vel duga, en ella mun þér slysgjarnt verða'. Grettir kvað ekki batnat hafa um lyndisbragðit ok sagðisk nú miklu verr stiltr en áðr, ok allar mótgørðir verri þykkja. 135 Á því fann hann mikla muni, at hann var orðinn maðr svá myrkfælinn at hann þorði hvergi at fara einn saman, þegar myrkva tók. Sýndisk honum þá hvers kyns skrípi. Ok þat er haft síðan fyrir orðtœki at þeim ljái Glámr augna eðr gefi Glámsýni, er mj&o-hook;k sýnisk annan veg en er. Grettir reið 140 heim til Bjargs, er hann hafði g&o-hook;rt ørendi sín ok sat heima um vetrinn.

9. 1-19 Egil at York 107

Kom hann þar at kveldi dags ok reið hann þegar í borgina. Hann hafði síðan hátt yfir hjálmi ok alvæpni hafði hann. Egill spurði hvar garðr sá væri í borginni er Arinbj&o-hook;rn átti. Honum var þat sagt. Hann reið þangat í garðinn. En er hann kom at stofunni, steig hann af hesti sínum ok hitti mann 5 at máli. Var honum þá sagt at Arinbj&o-hook;rn sat yfir matborði. Egill mælti: 'Ek vilda, góðr drengr, at þú gengir inn í stofuna, ok spyr Arinbj&o-hook;rn hvárt hann vill heldr úti eða inni tala við Egil Skallagrímsson." Sá maðr segir, 'Þat er mér lítit starf at reka þetta ørendi'. 10 Hann gekk inn í stofuna ok mælti stundar hátt: 'Maðr er hér kominn úti fyrir durum', segir hann, 'mikill sem tr&o-hook;ll, en sá bað mik ganga inn ok spyrja hvárt þú vildir úti eða inni tala við Egil Skallagrímsson'. Arinbj&o-hook;rn segir, 'Gakk ok bið hann bíða úti, ok mun hann 15 eigi lengi þurfa.' Hann gørði sem Arinbj&o-hook;rn mælti, gekk út ok sagði sem mælt var við hann. Arinbj&o-hook;rn bað taka upp borðin; síðan gekk hann út ok allir húskarlar hans með honum. Ok er Arinbj&o-hook;rn

108 Egils saga 9.20-53

20 hitti Egil, heilsaði hann honum ok spurði hví hann var þar kominn. Egill segir í fám orðum it Ijósasta af um ferð sína -- 'en nú skaltu fyrir sjá hvert ráð ek skal taka, ef þú vilt n&o-hook;kkut lið veita mér.' 'Hefir þú n&o-hook;kkura menn hitt í borginni', segir Arinbj&o-hook;rn, 25 'þá er þik muni kent hafa, áðr þú komt hér í garðinn?' 'Engi', segir Egill. 'Taki menn þá vápn sín', segir Arinbj&o-hook;rn, Þeir gørðu svá, ok er þeir váru vápnaðir ok allir húskarlar Arinbjarnar, þá gekk hann í konungsgarð. En er þeir kómu 30 til hallar, þá klappaði Arinbj&o-hook;rn á durum ok bað upp láta ok segir hverr þar var. Dyrverðir létu þegar upp hurðina. Konungr sat yfir borðum. Arinbj&o-hook;rn bað þá ganga inn tólf menn, nefndi til þess Egil ok tíu men aðra -- 'nú skaltu, Egill, fœra Eiríki konungi h&o-hook;fuð þitt ok taka um fót honum, 35 en ek mun túlka mál þitt.' Síðan ganga þeir inn. Gekk Arinbj&o-hook;rn fyrir konung ok kvaddi hann. Konungr fagnaði honum ok spurði hvat er hann vildi. Arinbj&o-hook;rn mælti: 'Ek fylgi hingat þeim manni er kominn er um langan veg at sœkja yðr heim ok sættask 40 við yðr; er yðr þat vegr mikill, herra, er óvinir yðrir fara sjálfviljandi af &o-hook;ðrum l&o-hook;ndum ok þykkjask eigi mega bera reiði yðra, þó at þér séð hvergi nær. Láttu þér nú verða h&o-hook;fðingliga við þenna mann; lát hann fá af þér sætt góða fyrir þat er hann hefir g&o-hook;rt veg þinn svá mikinn sem nú má 45 sjá, farit yfir m&o-hook;rg h&o-hook;f ok torleiði heiman frá búum sínum. Bar honum enga nauðsyn til þessar farar, nema góðvili við yðr.' Þá litaðisk konungr um ok sá hann fyrir ofan h&o-hook;fuð m&o-hook;nnum hvar Egill stóð ok hvesti augun á hann ok mælti: 50 'Hví ertu svá djarfr, Egill, at þú þorðir at fara á fund minn? Leystisk þú svá heðan næstum at þér var engi ván lífs af mér.' Þá gekk Egill at borðinu ok tók um fót konungi. Eiríkr

9.54-87 Egil at York 109

konungr sagði, 'Ekki þarf ek at telja upp sakar á hendr þér, en þó era þær svá margar ok stórar at ein hver má vel endask 55 til, at þú komir aldri heðan lífs. Áttu engis annars af ván en þú munt hér deyja skulu. Máttir þú þat vita áðr, at þú mundir enga sætt af mér fá.' Gunnhildr mælti: 'Hví skal eigi þegar drepa Egil, eða mantu eigi nú, konungr, hvat Egill hefir g&o-hook;rt? -- drepit vini 60 þína ok frændr ok þar á ofan son þinn, en nítt sjálfan þik, eða hvar viti menn slíku belt við konungmann?' Arinbj&o-hook;rn segir, 'Ef Egill hefir mælt illa til konungs, þá má hann þat bœta í lofsorðum þeim er allan aldr megi uppi vera.' 65 Gunnhildr mælti: 'Vér viljum ekki lof hans heyra. Láttu, konungr, leiða Egil út ok h&o-hook;ggva hann. Vil ek eigi heyra orð hans ok eigi sjá hann.' Þá mælti Arinbj&o-hook;rn: 'Eigi mun konungr láta at eggjask um &o-hook;ll níðingsverk þín. Eigi mun hann láta Egil drepa í 70 nótt, því at náttvíg eru morðvíg.' Konungr segir, 'Svá skal vera, Arinbj&o-hook;rn, sem þú biðr, at Egill skal lifa í nótt; hafðu hann heim með þér ok fœr mér hann á morgin.' Arinbj&o-hook;rn þakkaði konungi orð sín -- 'væntu vér, herra, at 75 heðan af muni skipask mál Egils á betri leið. En þó at Egill hafi stórt til saka g&o-hook;rt við yðr, þá líti þér á þat, at hann hefir mikils mist fyrir yðrum frændum. Haraldr konungr, faðir þinn, tók af lífi ágætan mann, Þórólf, f&o-hook;ðurbróður hans, af rógi vándra manna, en af engum s&o-hook;kum; en þér, konungr, 80 brutuð l&o-hook;g á Agli sakar Berg-&O-hook;nundar; en þar á ofan vildu þér hafa Egil at dauðamanni ok drápuð menn af honum, en ræntuð hann fé &o-hook;llu, ok þar á ofan gørðu þér hann útlaga ok rákuð hann af landi; en Egill er engi ertingamaðr. En hvert mál er maðr skal dœma, verðr at lita á tilgørðir. Ek mun 85 nú', segir Arinbj&o-hook;rn, 'hafa Egil með mér í nótt heim í garð minn."

110 Egils saga 9.88-121

Var nú svá; ok er þeir kómu í garðinn, þá ganga þeir tveir í lopt n&o-hook;kkut lítit ok rœða um þetta mál. Segir Arin- 90 bj&o-hook;rn svá: 'Allreiðr var konungr nú, en heldr þótti mér mýkjask skaplyndi hans n&o-hook;kkut, áðr létti, ok mun nú hamingja skipta hvat upp kømr. Veit ek at Gunnhildr mun allan hug á leggja at spilla þínu máli. Nú vil ek þat ráð gefa, at þú vakir í nótt ok yrkir lofkvæði um Eirík konung; 95 þœtti mér þá vel, ef þat yrði drápa tvítug ok mættir þú kveða á morgin, er vit komum fyrir konung. Svá gørði Bragi, frændi minn, þá er hann varð fyrir reiði Bjarnar Svíakonungs, at hann orti drápu tvítuga um hann eina nótt, ok þá þar fyrir h&o-hook;fuð sitt. Nú mætti vera at vér bærim 100 gæfu til við konung svá at þér kœmi þat í frið við konung.' Egill segir, 'Freista skal ek þessa ráðs, er þú vill, en ekki hefi ek við því búizk, at yrkja lof um Eirík konung.' Arinbj&o-hook;rn bað hann freista. Síðan gekk hann brott til manna sinna; sátu þeir at drykkju til miðrar nætr. Þá gekk 105 Arinbj&o-hook;rn til svefnhúss ok sveit hans, ok áðr hann afklæddisk, gekk hann upp í loptit til Egils ok spurði hvat þá liði um kvæðit. Egill segir at ekki var ort-'hefir hér setit svala ein við glugginn ok klakat í alla nótt, svá at ek hefi aldregi beðit ró fyrir.' 110 Síðan gekk Arinbj&o-hook;rn á brott ok út um dyrr þær er ganga mátti upp á húsit, ok settisk við glugg þann á loptinu, er fuglinn hafði áðr við setit. Hann sá hvar hamhleypa n&o-hook;kkur fór annan veg af húsinu. Arinbj&o-hook;rn sat þar við glugginn alla nóttina, til þess er lýsti. En síðan er Arinbj&o-hook;rn hafði 115 þar komit, þá orti Egill alla drápuna, ok hafði fest svá at hann mátti kveða um morgininn, þá er hann hitti Arinbj&o-hook;rn. Þeir heldu v&o-hook;rð á, nær tími mundi vera at hitta konung. Eiríkr konungr gekk til borða at vanda sínum, ok var þá fj&o-hook;lmenni mikit með honum. Ok er Arinbj&o-hook;rn varð þess 120 varr, þá gekk hann með alla sveit sína alvápnaða í konungs- garð, þá er konungr sat yfir borðum. Arinbj&o-hook;rn krafði sér

111 9.122-155 Egil at York

inng&o-hook;ngu í h&o-hook;llina; honum var þat ok heimult g&o-hook;rt. Ganga þeir Egill inn með helming sveitarinnar; annarr helmingr stóð úti fyrir durum. Arinbj&o-hook;rn kvaddi konung, en konungr fagnaði honum vel. Arinbj&o-hook;rn mælti, 'Nú er hér kominn 125 Egill; hefir hann ekki leitat til brotthlaups í nótt. Nú viljum vér vita, herra, hverr hans hluti skal verða. Vænti ek góðs af yðr; hefi ek þat g&o-hook;rt, sem vert var, at ek hefi engan hlut til þess sparat, at gøra ok mæla svá at yðvarr vegr væri þá meiri en áðr. Hefi ek ok látit allar mínar eigur ok frændr ok vini 130 er ek átta í Nóregi, ok fylgt yðr, en allir lendir menn yðrir skildusk við yðr; ok er þat makligt, því at þú hefir marga hluti til mín stórvel g&o-hook;rt.' Þá mælti Gunnhildr: 'Hættu, Arinbj&o-hook;rn, ok tala ekki svá langt um þetta. Mart hefir þú vel g&o-hook;rt við Eirík konung, ok 135 hefir hann þat fullu launat; er þér miklu meiri vandi á við Eirík konung en Egil. Er þér þess ekki biðjanda, at Egill fari refsingalaust heðan af fundi Eiríks konungs, slíkt sem hann hefir til saka g&o-hook;rt." Þá segir Arinbj&o-hook;rn, 'Ef þú, konungr, ok þit Gunnhildr hafið 140 þat einráðit, at Egill skal hér enga sætt fá, þá er þat dreng- skapr, at gefa honum frest ok fararleyfi um viku sakar, at hann forði sér, þó hefir hann at sjálfvilja sínum farit hingat á fund yðvarn, ok vænti sér af því friðar. Fara þá enn skipti yður, sem verða má þaðan frá.' 145 Gunnhildr mælti: 'Sjá kann ek á þessu, Arinbj&o-hook;rn, at þú ert hollari Agli en Eiríki konungi. Ef Egill skal ríða heðan viku í brott í friði, þá mun hann kominn til Aðalsteins konungs á þessi stundu. En Eiríkr konungr þarf nú ekki at dyljask í því, at honum verða nú allir konungar ofreflismenn, 150 en fyrir sk&o-hook;mmu mundi þat ekki glíkligt, at Eiríkr konungr mundi eigi hafa til þess vilja ok atferð, at hefna harma sinna á hverjum manni slíkum sem Egill er.' Arinbj&o-hook;rn segir, 'Engi maðr mun Eirík kalla at meira mann, þó at hann drepi einn bóndason útlendan, þann er 155

112 Egils saga 9. 156-186

gengit hefir á vald hans. En ef hann vill miklask af þessu, þá skal ek þat veita honum, at þessi tíðindi skulu heldr þykkja frásagnarverð, því at vit Egill munum nú veitask at, svá at jafnsnimma skal okkr mœta báðum. Muntu, konungr, 160 þá dýrt kaupa líf Egils, um þat er vér erum allir at velli lagðir, ek ok sveitungar mínir; mundi mik annars vara af yðr, en þú mundir mik vilja leggja heldr at j&o-hook;rðu en láta mik þiggja líf eins manns er ek bið.' Þá segir konungr, 'Allmikit kapp leggr þú á þetta, Arin- 165 bj&o-hook;rn, at veita Agli lið. Trauðr mun ek til vera, at gøra þér skaða, ef því er at skipta, ef þú vill heldr leggja fram líf þitt en hann sé drepinn. En œrnar eru sakar til við Egil, hvat sem ek læt gøra við hann.' Ok er konungr hafði þetta mælt, þá gekk Egill fyrir hann 170 ok hóf upp kvæðit ok kvað hátt ok fekk þegar hljóð: Vestr fórk of ver, en ek Viðris ber munstrandar mar, svá's mitt of far; drók eik á flot við ísabrot, hlóðk mærðar hlut munknarrar skut. 175 Buðumk hilmi l&o-hook;ð ák hróðrs of kv&o-hook;ð, berk Óðins mj&o-hook;ð á Engla bj&o-hook;ð. Lofat vísa vann, víst mærik þann, hljóðs biðjum hann, þvít hróðr of fann. Hygg vísi at, vel sómir þat, 180 hvé þylja fet, ef þ&o-hook;gn of get. Flestr maðr of frá hvat fylkir vá, en Viðrir sá hvar valr of lá. Óx hj&o-hook;rva hl&o-hook;m við hlífar þr&o-hook;m, guðr óx of gram, gramr sótti fram: 185 þar heyrðisk þá, þaut mækis á, malmhríðar spá, sú's mest of lá.

9.187-216 Egil at York 113

Vasa villr staðar vefr darraðar fyr grams gl&o-hook;ðum geirvangs r&o-hook;ðum, þar's í blóði í brimils móði v&o-hook;llr of þrumði und véum glumði. 190 Hné folk á fit við fleina hnit. Orðstir ofgat Eiríkr at þat. Fremr munk segja, ef firar þegja; frágum fleira til frama þeira. Œxtu undir j&o-hook;fra fundir, 195 brustu brandar við bláar randar. Hlam heins&o-hook;ðul við hjalmr&o-hook;ðul, beit bengrefill -- þat vas blóðrefill. Frák at felli fyr fetils svelli Óðins eiki í járnleiki. 200 Vas odda at ok eggja gnat. Orðstir ofgat Eirikr at þat. Rauð hilmir hj&o-hook;r, þar vas hrafna gj&o-hook;r, fleinn sótti fj&o-hook;r, flugu dreyrug spj&o-hook;r. Ól flagðs gota fárbjóðr Skota, 205 trað nipt Nara náttverð ara. Flugu hjaldrtranar á hræs lanar, várut blóðs vanar benmás granar, sleit und freki, en oddbreki gnúði hrafni á h&o-hook;fuðstafni. 210 Kom gráðar læ at Gjalpar skæ. Bauð ulfum hræ Eiríkr of sæ. Lætr snót saka sverð-Freyr vaka, en skers Haka skíðgarð braka; brustu broddar, en bitu oddar, 215 báru h&o-hook;rvar af bogum &o-hook;rvar.

114 Egils saga 9.217-246

Beit fleinn floginn, vas friðr loginn, þá vas almr dreginn, varð ulfr feginn. Stózk folkhagi við fj&o-hook;rlagi, 820 gall ýbogi at eggtogi. J&o-hook;furr sveigði ý, flugu unda bý. Bauð ulfum hræ Eiríkr of sæ. Enn munk vilja fyr verum skilja skapleik skata, skal mærð hvata. 225 Verpr ábr&o-hook;ndum, en j&o-hook;furr l&o-hook;ndum heldr hornklofi, hann's næstr lofi. Brýtr bógvita bjóðr hrammþvita, munat hodd-dofa hringbrjótr lofa. Mj&o-hook;k's hilmi f&o-hook;l haukstrandar m&o-hook;l, 230 glaðar flotna fj&o-hook;l við Fróða mj&o-hook;l. Verpr broddfleti með baugseti hj&o-hook;rleiks hvati, hann's baugskati; þróask hér sem hvar, hugat mælik þar, frétt's austr of mar Eiríks of far. 235 J&o-hook;furr hyggi at, hvé ek yrkja fat, gótt þykkjumk þat, es ek þ&o-hook;gn of gat. Hrœrðak munni af munar grunni Óðins ægi of j&o-hook;ru fægi. Bark þengils lof á þagnar rof. 240 Kannk mála mj&o-hook;t of manna sj&o-hook;t. Ór hlátra ham hróðr bark fyr gram, svá fór þat fram, at flestr of nam. Eiríkr konungr sat uppréttr meðan Egill kvað kvæðit, ok hvesti augun á hann, Ok er lokit var drápunni, þá mælti 245 konungr: 'Bezta er kvæðit fram flutt. En nú hefi ek hugsat, Arinbj&o-hook;rn, um mál várt Egils, hvar koma skal. Þú hefir flutt

9.247-256 Egil at York 115

mál Egils með ákafa miklum, er þú býðr at etja vandræðum við mik; nú skal þat gøra fyrir þínar sakar, sem þú hefir beðit, at Egill skal fara frá mínum fundi heill ok ósakaðr. En þú, Egill, hátta svá ferðum þínum at síðan, er þú kømr 250 frá mínum fundi af þessi stofu, þá kom þú aldregi í augsýn mér ok sonum mínum, ok verð aldri fyrir mér né mínu liði; en ek gef þér nú h&o-hook;fuð þitt at sinni. Fyrir þá s&o-hook;k, er þú gekt á mitt vald, þá vil ek eigi gøra níðingsverk á þér, en vita skaltu þat til sanns, at þetta er engi sætt við mik né sonu 255 mína ok enga frændr vára, þá sem réttar vilja reka.'

118 Heimskringla 10. 1-31

Sveinn konungr gørði mannboð ríkt ok stefndi til sín &o-hook;llum h&o-hook;fðingjum þeim er váru í ríki hans; hann skyldi erfa Harald, f&o-hook;ður sinn. Þá hafði ok andazk lítlu áðr Strút-Haraldr á Skáni ok Véseti í Borgundarhólmi, faðir þeira Búa Digra. 5 Sendi konungr þá orð þeim Jómsvíkingum at Sigvaldi jarl ok Búi ok brœðr þeira skyldu þar koma ok erfa feðr sína at þeiri veizlu er konungr gørði. Jómsvíkingar fóru til veizlunnar með &o-hook;llu liði sínu, því er frœknast var. Þeir h&o-hook;fðu fjóra tigu skipa af Vindlandi, en 10 tuttugu skip af Skáni; þar kom saman allmikit fj&o-hook;lmenni. Fyrsta dag at veizlunni, áðr Sveinn konungr stigi í hásæti f&o-hook;ður síns, þá drakk hann minni hans ok strengði heit, áðr þrír vetr væri liðnir at hann skyldi kominn með her sinn til Englands ok drepa Aðalráð konung eða reka hann ór landi. 15 Þat minní skyldu allir drekka, þeir er at erfinu váru. Þá var skenkt h&o-hook;fðingjum Jómsvíkinga in stœrstu horn af inum sterkasta drykk er þar var. En er þat minni var af drukkit, þá skyldi drekka Krists minni allir menn, ok var Jómsvíkingum borit æ fullast ok sterkastr drykkr. It þriðja var Mikjáls 20 minni, ok drukku þat allir. Ok eptir þat drakk Sigvaldi jarl minni f&o-hook;ður síns ok strengði heit síðan at áðr þrír vetr væri liðnir skyldi hann vera kominn í Nóreg ok drepa Hákon jarl eða reka hann ór landi. Síðan strengði heit Þorkell Hávi, bróðir hans, at hann skyldi fylgja Sigvalda til Nóregs ok flýja 25 eígi ór orrostu, svá at Sigvaldi berðisk þá eptir. Þá strengði heit Búi Digri at hann myndi fara til Nóregs með þeim ok flýja eigi ór orrostu fyrir Hákoni jarli. Þá strengði heit Sigurðr, bróðir hans, at hann myndi fara til Nóregs ok flýja eigi meðan meiri hlutr Jómsvíkinga berðisk. Þá strengði 30 heit Vagn Ákason at hann skyldi fara með þeim til Nóregs ok koma eigi aptr fyrr en hann hefði drepit Þorkel Leiru ok

10.32-65 The Vows of the Jómsvikings 119

gengit í rekkju hjá Ingibj&o-hook;rgu, dóttur hans. Margir h&o-hook;fðingj- ar aðrir strengðu heit ýmissa hluta. Drukku menn þann dag erfit; en eptir um morguninn, þá er Jómsvíkingar váru ódrukkn- ir, þóttusk þeir hafa fullmælt ok hafa málstefnur sínar ok 35 ráða ráðum hvernig þeir skulu til stilla um ferðina; ráða þat af, at búask þá sem skyndiligast. Búa þá skip sín ok herlið; varð þat allfrægt víða um l&o-hook;nd. Eiríkr jarl Hákonarson spyrr þessi tíðendi. Hann var þá á Raumaríki ; dró hann þegar lið at sér ok ferr til Upplanda 40 ok svá norðr um fjall til Þrándheims á fund Hákonar jarls f&o-hook;ður síns. Hákon jarl ok Eiríkr jarl láta skera upp her&o-hook;r um &o-hook;ll Þrondal&o-hook;g, senda boð á Mœri hváratveggju ok í Raumsdal, svá norðr í Naumudal ok á Hálogaland, stefna síðan út &o-hook;llum 45 almenningi at liði ok skipum. Sigvaldi jarl helt liði sínu norðr um Stað; lagði fyrst til Hereyja. Landsmenn, þótt víkingar fyndi, þá s&o-hook;gðu þeir aldri satt til, hvat jarlar h&o-hook;fðusk at. Víkingar herjuðu hvar sem þeir fóru. Þeir l&o-hook;gðu útan at H&o-hook;ð, runnu þar upp ok 50 herjuðu, fœrðu til skipa bæði man ok bú, en drápu karla þá er vígt var at. En er þeir fóru ofan til skipa, þá kom til þeira gamall bóndi einn, en þar fór nær sveit Búa. Bóndinn mælti: 'Þér farið óhermannliga, rekið til strandar kýr ok kálfa; væri yðr meiri veiðr at taka bj&o-hook;rninn er nú er nær kominn á bjarn- 55 básinn.' 'Hvat segir karl'? segja þeir; 'kantu n&o-hook;kkut segja oss til Hákonar jarls'? Bóndi segir: 'Hann fór í gær inn í Hj&o-hook;rundarfj&o-hook;rð; hafði jarl eitt skip eða tvau, eigi váru fleiri en þrjú, ok hafði ekki til yðvar spurt.' Þeir Búi taka þegar á hlaup til skipanna ok láta laust alt herfang. Búi mælti: 60 'Njótum vér nú, er vér h&o-hook;fum fengit njósn, ok verum næstir sigrinum'. En er þeir koma á skipin, róa þeir þegar út. Kallaði Sigvaldi jarl á þá ok spurði tíðenda. Þeir segja at Hákon jarl var þar inn í fj&o-hook;rðinn. Síðan leysir jarl flotann, ok róa fyrir norðan eyna H&o-hook;ð ok svá inn um eyna. 65

120 Heimskringla 10.66-99

Hákon jarl ok Eiríkr jarl, sonr hans, lágu í Hallkelsvík. Var þar saman kominn herr þeira allr; h&o-hook;fðu þeir hálft annat hundrað skipa ok h&o-hook;fðu þá spurt at Jómsvíkingar h&o-hook;fðu lagt útan at H&o-hook;ð. Røru þá jarlar sunnan at leita þeira, en er 70 þeir koma þar sem heitir Hj&o-hook;rungavágr, þá finnask þeir. Skipa þá hvárirtveggju sínu liði til atl&o-hook;gu. Var í miðju liði merki Sigvalda jarls. Þar skipaði Hákon jarl til atl&o-hook;gu; hafði Sigvaldi jarl tuttugu skip, en Hákon sex tigu. Í annan fylkingararm var Búi Digri ok Sigurðr bróðir hans með tuttugu 75 skipum; þar lagði í móti Eiríkr jarl Hákonarson sex tigu skipa. Í annan fylkingararm lagði fram Vagn Ákason með tuttugu skipum en þar í móti Sveinn Hákonarson með sex tigum skipa. Síðan l&o-hook;gðu þeir saman flotann; teksk þar in grimmasta 80 orrosta ok fell mart af hvárumtveggjum ok miklu fleira af Hákonar liði, því at Jómsvíkingar b&o-hook;rðusk bæði hraustliga ok djarfliga ok snarpliga ok skutu alt í gegnum skj&o-hook;lduna, ok svá míkill vápnburðr var at Hákoni jarli at brynja hans var slitin til ónýts, svá at hann kastaði af sér. 85 Jómsvíkingar h&o-hook;fðu skip stœrri ok borðmeiri, en hvárir- tveggju sóttu it djarfasta. Vagn Ákason lagði svá hart fram at skipi Sveins Hákonarsonar at Sveinn lét á h&o-hook;mlu síga, ok helt við flótta. Þá lagði þannig til Eiríkr jarl ok fram í fylk- ing móti Vagni. Þá lét Vagn undan síga, ok lágu skipin sem 90 í fyrstu h&o-hook;fðu legit. Þá réð Eiríkr aptr til liðs síns, ok h&o-hook;fðu þá hans menn undan hamlat, en Búi hafði þá h&o-hook;ggvit tengslin ok ætlaði at reka flóttann. Þá lagði Eiríkr jarl síbyrt við skip Búa, ok varð þá h&o-hook;ggorrosta in snarpasta, ok l&o-hook;gðu þá tvau eða þrjú 95 Eiríks skip at Búa skipi einu. Þá gørði íllviðri ok él svá mikit at haglkornit eitt vá eyri. Þá hjó Sigvaldi tengslin ok snøri undan skipi sínu ok vildi flýja. Vagn Ákason kallaði á hann, bað hann eigi flýja. Sigvaldi jarl gaf ekki gaum at hvat hann sagði; þá skaut Vagn spjóti at honum ok laust

121 10.100-133 The Vows of the Jómsvikings

þann er við stýrit sat. Sigvaldi jarl røri í brott með hálfan 100 fjórða tøg skipa, en eptir lá hálfr þriði tøgr. Þá lagði Hákon jarl sitt skip á annat borð Búa. Var þá Búa m&o-hook;nnum skamt h&o-hook;ggva í millum. Vígfuss Víga- Glúmsson tók upp nefsteðja, er lá á þiljunum, er maðr hafði áðr hnoðit við hugró á sverði sínu. Vígfúss var allsterkr 105 maðr; hann kastaði steðjanum tveim h&o-hook;ndum ok fœrði í h&o-hook;fuð Ásláki Hólmskalla svá at geirrinn stóð í heila niðri. Áslák h&o-hook;fðu ekki áðr vápn bitit, en hann hafði h&o-hook;ggvit til beggja handa; hann var fóstri Búa ok stafnbúi. En annarr var Hávarðr H&o-hook;ggvandi; hann var inn sterkasti maðr ok all- 110 frœkn. Í þessari atsókn gengu upp Eiríks menn á skip Búa ok aptr at lyptingunni at Búa. Þá hjó Þorsteinn Miðlangr til Búa um þvert nefit ok í sundr nefbj&o-hook;rgina; varð þat allmikit sár. Búi hjó til Þorsteins útan á síðuna svá at í sundr tók manninn 115 í miðju. Þá tók Búi upp kistur tvær, fullar gulls, ok kallar hátt: 'Fyrir borð allir Búa liðar'. Steypðisk Búi þá útan borðs með kisturnar, ok margir hans menn hljópu þá fyrir borð, en sumir fellu á skipinu, því at eigi var gott griða at biðja. Var þá hroðit alt skip Búa með st&o-hook;fnum, en síðan 120 hvert at &o-hook;ðru. Síðan lagði Eiríkr jarl at skipi Vagns, ok var þar allh&o-hook;rð viðrtaka; en at lykðum var hroðit skip þeira, en Vagn hand- tekinn ok þeir þrír tigir ok fluttir á land upp bundnir. Þá gekk til Þorkell Leira ok segir svá: 'Þess strengðir þú heit, 125 Vagn, at drepa mik, en mér þykkir hitt nú líkara at ek drepa þik.' Þeir Vagn sátu á einni lág allir saman. Þorkell hafði mikla øxi; hann hjó þann er útarst sat á láginni. Þeir Vagn váru svá bundnir at einn strengr var snúinn at fótum allra þeira, en lausar váru hendr þeira; þá mælti einn þeira: 'Dálk 130 hefi ek í hendi, ok mun ek stinga í j&o-hook;rðina, ef ek veit n&o-hook;kkut, þá er h&o-hook;fuðit er af mér.' H&o-hook;fuð var af þeim h&o-hook;ggvit, ok fell niðr dálkr ór hendi honum. Þá sat maðr fríðr ok hærðr vel;

122 Heimskringla 10.134-166

hann sveipði hárinu fram yfir h&o-hook;fuð sér ok rétti fram hálsinn 135 ok mælti: 'Gørið eigi hárit í blóði.' Einn maðr tók hárit í h&o-hook;nd sér ok helt fast. Þorkell reiddi at øxina; víkingrinn kipði h&o-hook;fðinu fast, lét sá eptir, er hárinu helt, reið øxin ofan á báðar hendr honum ok tók af, svá at øxin nam í j&o-hook;rðu stað. Þá kom at Eiríkr jarl ok spurði: 'Hverr er þessi maðr inn 140 fríði?' 'Sigurð kalla mik', segir hann, 'ok em ek kenningarson Búa. Eigi eru enn allir Jómsvíkingar dauðir.' Eiríkr segir: 'Þú munt vera at s&o-hook;nnu sannr sonr Búa. Viltu hafa grið?' segir jarl. 145 'Þat skiptir hverr býðr', segir Sigurðr. 'Sá býðr', segir jarl, 'er vald hefir til, Eiríkr jarl.' 'Vil ek þá', segir hann. Var hann þá tekinn ór streng- inum. Þá mælti Þorkell Leira: 'Viltu, jarl, þessa menn alla láta 150 grið hafa, þá skal aldregi með lífi fara Vagn Ákason'. Hleypr þá fram með reidda øxina, en víkingr Skarði reiddi sik til falls í strenginum ok fell fyrir fœtr Þorkatli. Þorkell fell flatr um hann. Þá greip Vagn øxina, hann reiddi upp ok hjó Þorkel með banah&o-hook;gg. 155 Þá mælti jarl: 'Vagn, viltu hafa grið?' 'Vil ek', segir hann, 'ef vér h&o-hook;fum allir.' 'Leysi þá ór strenginum', segir jarl, ok svá var g&o-hook;rt. Átján váru drepnir, en tólf þágu grið. Hákon jarl ok margir menn með honum sátu á tré einu 160 Þá brast strengr á skipi Búa, en &o-hook;r sú kom á Gizur af Vald- resi, lendan mann; hann sat næst jarli ok búinn allvegliga. Síðan gengu menn á skipit út ok fundu þeir Hávarð H&o-hook;ggv- anda, ok stóð á knjám við borðit út, því at fœtr váru af honum h&o-hook;ggnir. Hann hafði boga í hendi. En er þeir 165 kómu á skipit út, þá spurði Hávarðr: 'Hverr fell af láginni?" Þeir s&o-hook;gðu at sá hét Gizurr. 'Þá varð minna happit en ek

10. 167-180 The Vows of the Jómsvikings 123

vilda', segir hann. 'Œrit var óhappit', segja þeir, 'en eigi skaltu vinna fleiri', ok drepa hann. Síðan var valrinn kannaðr ok borit fé til hlutskiptis; hálfr þriði tøgr skipa var hroðinn af þeim Jómsvíkingum. Síðan 170 skilja þeir her þenna. Ferr Hákon jarl til Þrándheims, ok líkaði stórilla er Eiríkr hafði grið gefit Vagni Ákasyni. Þat er s&o-hook;gn manna, at Hákon jarl hafi í þessari orrostu blótit til sigrs sér Erlingi syni sínum, ok síðan gørði élit ok þá snøri mannfallinu á hendr Jómsvíkingum. 175 Eiríkr jarl fór þá til Upplanda ok svá austr í ríki sitt, ok fór Vagn Ákason með honum. Þá gipti Eiríkr Vagni Ingibj&o-hook;rgu, dóttur Þorkels Leiru, ok gaf honum langskip gott með &o-hook;llum reiða ok fekk honum skipan til. Skildusk þeir inir kærstu vinir. 180

Þá nótt, er Óláfr konungr lá í samnaðinum, vakði hann l&o-hook;ngum ok bað til Guðs fyrir sér ok liði sínu ok sofnaði lítt. Rann á hann h&o-hook;fgi móti deginum; en er hann vaknaði, þá rann dagr upp. Konungi þótti heldr snemt at vekja herinn. 5 Þá spurði hann hvar Þormóðr skáld væri. Hann var þar nær ok svarar, spurði hvat konungr vildi honum. Konungr segir: 'Tel þú oss kvæði n&o-hook;kkut.' Þormóðr settisk upp ok kvað hátt mj&o-hook;k, svá at heyrði um allan herinn; hann kvað Bjarkamál in fornu, ok er þetta upphaf: 10 Dagr's upp korninn, dynja hana fjaðrar, mál's vílm&o-hook;gum at vinna erfiði; vaki æ ok vaki! vina h&o-hook;fuð, allir inir œztu Aðils of sinnar.

11.14-46 Þormóð at Stiklastaðir 125

Hár inn Harðgreipi, Hrólfr Skjótnodi, ættum góðir menn, þeir's ekki flýja, 15 vekka yðr at víni né at vífs rúnum, heldr vekk yðr h&o-hook;rðum Hildar at leiki. Þá vaknaði liðit; en er lokit var kvæðinu, þá þ&o-hook;kkuðu menn honum kvæðit, ok fannsk m&o-hook;nnum mikit um ok þótti vel til fundit ok k&o-hook;lluðu kvæðit Húskarlahv&o-hook;t. Konungr 20 þakkaði honum skemtun sína; síðan tók konungr gullhring, ok stóð hálfa m&o-hook;rk, ok gaf Þormóði. Þormóðr þakkaði konungi gj&o-hook;f sína ok mælti: 'Góðan eigum vér konung, en vant er nú at sjá hversu langlífr konungr verðr; sú er bœn mín, konungr, at þú látir okkr hvárki skiljask lífs né dauða.' 25 Konungr svarar: 'Allir munu vér saman fara, meðan ek ræð fyrir, ef þér vilið eigi við mik skiljask.' Þormóðr mælti: 'Þess vætti ek, konungr, hvárt sem friðr er betri eða verri, at ek sé nær yðr staddr, meðan ek á þess kost, hvat sem vér spyrjum til, hvar Sighvatr ferr með gullinhjaltann.' Síðan 30 kvað Þormóðr: 'Þér munk eðr unz &o-hook;ðrum allvaldr, náið sk&o-hook;ldum -- nær vættir þú þeira? -- þingdjarfr, fyr kné hvarfa. 35 Braut komumk vér, þótt veitim valtafn frekum hrafni, -- víksk eigi þat -- vága viggruðr, eða hér liggjum.' Óláfr konungr mælti: 'Sighvati skáldi þykkisk þú nú sneiða, 40 ok þarftu þess ekki, því at hann mundi sik nú hér kjósa, ef hann vissi hvat hér væri títt; ok má svá vera, at hann komi oss at mestu gagni.' Þormóðr svarar: 'Vera má at svá sé; en þat hygg ek, at þunnskipat væri þá um merkisst&o-hook;ngina í dag, ef þann veg hefði margir farit.' 45 Þat hafa menn at ágætum g&o-hook;rt, hversu r&o-hook;skliga Þormóðr

126 Fóstbrœðra saga 11.47-79

barðisk á Stiklast&o-hook;ðum, þá er Óláfr konungr fell; því at hann hafði hvárki skj&o-hook;ld né brynju. Hann hjó ávalt tveim h&o-hook;ndum með breiðøxi, ok gekk í gegnum fylkingar, ok þótti engum 50 gott, þeim er fyrir urðu, at eiga náttból undir øxi hans. Svá er sagt, þá er lokit var bardaganum, at Þormóðr væri ekki sárr. Hann harmaði þat mj&o-hook;k ok mælti: 'Þat ætla ek nú, at ekki muna ek til þeirar gistingar sem konungr í kveld; en verra þykki mér nú at lifa en deyja.' Ok í því bili er 55 hann mælti þetta, þá fló &o-hook;r at Þormóði ok kom fyrir brjóst honum, ok vissi hann ekki hvaðan at kom. Því sári varð hann feginn, því at hann þóttísk vita at þetta sár mun honum at bana verða. Hann gengr til einnar bygghl&o-hook;ðu, þar er margir konungsmenn váru inni sárir. Kona ein vermdi vatn í katli, 60 til þess at þvá sár manna. Þormóðr gengr at einum vand- bálk ok styðsk þar við. Konan mælti við Þormóð, 'Hvárt ertu konungsmaðr, eða ertu af bóndaliði?' Þormóðr kvað vísu: 'A sér at vér várum 65 vígreifr með Áleifi; sár fekk, Hildr, at hváru, hvítings, ok frið lítinn; skínn á skildi mínum, skald fekk hríð til kalda; 70 nær hafa eskiaskar &o-hook;rvendan mik g&o-hook;rvan.' Konan mælti: 'Hví lætr þú ekki binda sár þín, ef þú ert n&o-hook;kkut sárr?' Þormóðr svarar: 'Þau ein hefi ek sár, at ekki þarf at binda.' Konan mælti: 'Hverir gengu bezt fram með 75 konunginum í dag?' Þormóðr svarar: 'Haraldr vas bitr at berjask b&o-hook;ðreifr með Áleifi; þar gekk harðra hj&o-hook;rva Hringr ok Dagr at þingi;

11.80-111 Þormóð at Stiklastaðir 127

réðu þeir und rauðar 80 randir prútt at standa -- fekk benþiðurr blakkan bjór -- d&o-hook;glingar fjórir.' Konan spurði þá enn Þormóð: 'Hversu gekk konungrinn fram?' Þormóðr kvað vísu: 85 '&O-hook;rt vas Áleifs hjarta, óð fram konungr -- blóði rekin bitu stál -- á Stikla st&o-hook;ðum, kvaddi lið b&o-hook;ðvar. Élþolla sák alla 90 Jalfaðs, nema gram sjalfan -- reyndr vas flestr -- í fastri fleindrífu sér hlífa.' Margir menn váru í hl&o-hook;ðunni þeir er mj&o-hook;k váru sárir, ok lét hátt í holsárum, sem náttúra er til sáranna. Nú er 95 Þormóðr hafði kveðit þessar vísur, þá kom maðr einn af bónda- liðinu í hl&o-hook;ðuna inn, ok er hann heyrir at hátt lætr í sárum manna, mælti hann: 'Ekki er þó undarligt, at konunginum hafi ekki vel gengit bardaginn við bœndr, svá þróttlaust fólk sem þetta er sem konunginum hefir fylgt; því at mér þykkir 100 svá mega at kveða, at þeir menn sem hér eru inni þoli varla óœpandi sár sín.' Þormóðr svarar: 'Sýnisk þér svá sem ekki sé þróttigir menn sem hér eru inni?' Hann svarar: 'Svá sýnisk mér víst, at hér sé margir menn þreklausir saman komnir.' Þormóðr mælti: 'Svá má vera, sá sé hér n&o-hook;kkurr 105 maðr í hl&o-hook;ðunni inni, er ekki sé þrekmikill -- ok ekki mun þér sýnask sár mitt mikit.' Bóndi gengr at Þormóði ok vildi sjá sár hans. En Þormóðr sveipar øxinni til hans ok særir hann miklu sári. Sá kvað við hátt ok stundi fast. Þormóðr mælti þá: 'Þat vissa ek, at vera mundi n&o-hook;kkurr sá 110 maðr inni, er þreklauss mundi vera; er þér illa saman farit --

128 Fóstbrœðra saga 11.112-135

leitar á þrek annarra manna -- því at þú ert þreklauss sjálfr. Eru hér margir menn mj&o-hook;k sárir, ok stynr engi þeira, en þeim er ósjálfrátt, þótt hátt láti í sárum þeira; en þú stynr ok 115 veinar, þó at þú hafir fengit eitt lítit sár.' Nú er Þormóðr mælti þetta, stóð hann við vandbálkinn, þann er í bygghl&o-hook;ðunni var. Ok er lokit var rœðu þeira, þá mælti konan, sú er vatnit vermdi, við Þormóð: 'Hví ertu svá f&o-hook;lr, maðr, ok litlauss sem nár? eða hví lætr þú ekki binda 120 sár þín?' Þormóðr kvað vísu: 'Emka rjóðr, né rauðum ræðr gr&o-hook;nn kona manni; járn stendr fast it forna fenstigi mér benja; 125 þat veldr mér in mæra marglóðar, nú, tróða, djúp ok Danskra vápna Dags hríðar spor --' ok er hann hafði þetta mælt, þá dó hann standandi við 130 bálkinn ok fell til jarðar dauðr. Haraldr Sigurðarson fyldi vísu þá er Þormóðr hafði kveðit hann lagði þetta við, 'svíða' -- 'Svá mundi hann vilja kveða, "Dags hríðar spor svíða".' Nú lauk sem sagt er ævi Þormóðar Kolbrúnarskálds, kappa 135 ins helga Óláfs konungs.

Maðr hét Auðun, vestfirzkr at kyni ok félítill. Hann fór útan vestr þar í fj&o-hook;rðum með umráði Þorsteins bónda góðs, ok Þóris stýrimanns, er þar hafði þegit vist of vetrinn með Þorsteini. Auðun var ok þar, ok starfaði fyrir honum Þóri, ok þá þessi laun af honum, útanferðina ok hans umsjá. Hann 5 Auðun lagði mestan hluta fjár, þess er var, fyrir móður sína, áðr hann stigi á skip, ok var kveðit á þriggja vetra bj&o-hook;rg. Ok nú fara þeir útan heðan, ok fersk þeim vel, ok var Auðun of vetrinn eptir með Þóri stýrimanni; hann átti bú á Mœri. Ok um sumarit eptir fara þeir út til Grœnlands, ok eru þar of 10 vetrinn. Þess er við getit, at Auðun kaupir þar bjarndýri eitt, gørs- imi mikla, ok gaf þar fyrir alla eigu sína. Ok nú of sumarit eptir fara þeir aptr til Nóregs, ok verða vel reiðfara. Hefir Auðun dýr sitt með sér, ok ætlar nú at fara suðr til Danmerkr 15 á fund Sveins konungs, ok gefa honum dýrit. Ok er hann

130 Morkinskinna 12. 17-50

kom suðr í landit, þar sem konungr var fyrir, þá gengr hann upp af skipi, ok leiðir eptir sér dýrit, ok leigir sér herbergi. Haraldi konungi var sagt brátt at þar var komit bjarndýri, 20 gørsimi mikil, ok á Íslenzkr maðr. Konungr sendir þegar menn eptir honum; ok er Auðun kom fyrir konung, kveðr hann konung vel. Konungr tók vel kveðju hans ok spurði síðan: 'Attu gørsimi mikla í bjarndýri?' Hann svarar ok kvezk eiga dýrit eitthvert. Konungr mælti: 'Villtu selja oss 25 dýrit við slíku verði sem þú keyptir?' Hann svarar: 'Eigi vil ek þat, herra.' 'Villtu þá', segir konungr, 'at ek gefa þér tvau verð slík? ok mun þat réttara, ef þú hefir þar við gefit alla þína eigu.' 'Eigi vil ek þat, herra', segir hann. Konungr mælti: 'Villtu gefa mér þá?' Hann svarar, 'Eigi, 30 herra.' Konungr mælti: 'Hvat villtu þá af gøra?' Hann svarar: 'Fara', segir hann, 'til Danmerkr ok gefa Sveini konungi.' Haraldr konungr segir, 'Hvárt er, at þú ert maðr svá óvitr at þú hefir eigi heyrt ófrið þann er í milli er landa þessa, eða ætlar þú giptu þína svá mikla, at þú munir þar 35 komask með gørsimar, er aðrir fá eigi komizk klakklaust, þó at nauðsyn eigi til?' Auðun svarar: 'Herra, þat er á yðru valdi, en engu játum vér &o-hook;ðru en þessu er vér h&o-hook;fum áðr ætlat.' Þá mælti konungr: 'Hví mun eigi þat til, at þú farir leið þína, sem þú vill? Ok kom þá til mín, er þú ferr aptr, ok 40 seg mér hversu Sveinn konungr launar þér dýrit. Ok kann þat vera, at þú sér gæfumaðr.' 'Því heit ek þér', sagði Auðun. Hann ferr nú síðan suðr með landi ok í Vík austr ok þá til Danmerkr; ok er þá uppi hverr penningr fjárins, ok verðr 45 hann þá biðja matar bæði fyrir sik ok fyrir dýrít. Hann kømr á fund ármanns Sveins konungs, þess er Áki hét, ok bað hann vista nakkvarra bæði fyrir sik ok fyrir dýrit: 'ek ætla', segir hann, 'at gefa Sveini konungi dýrit.' Áki lézk selja mundu honum vistir, ef hann vildi. Auðun kvezk ekki til hafa fyrir 50 at gefa; 'en ek vilda þó', segir hann, 'at þetta kvæmisk til

12. 51-84 Auðun 131

leiðar at ek mætta dýrit fœra konungi.' 'Ek mun fá þér vistir, sem it þurfuð, til konungs fundar; en þar í móti vil ek eiga hálft dýrit. Ok máttu á þat líta, at dýrit mun deyja fyrir þér, þars it þurfuð vistir miklar, en fé sé farit, ok er búit við at þú hafir þá ekki dýrsins.' 55 Ok er hann lítr á þetta, sýnisk honum nakkvat eptir, sem ármaðrinn mælti fyrir honum, ok sættask þeir á þetta, at hann selr Áka hálft dýrit, ok skal konungr síðan meta alt saman. Skulu þeir fara báðir nú á fund konungs, ok svá gøra þeir; fara nú báðir á fund konungs ok stóðu fyrir borðinu. 60 Konungr íhugaði, hverr þessi maðr myndi vera, er hann kendi eigi, ok mælti síðan til Auðunar: 'Hverr ertu?' segir hann. Hann svarar: 'Ek em Íslenzkr maðr, herra', segir hann, 'ok kominn nú útan af Grœnlandi, ok nú af Nóregi, ok ætlaðak at fœra yðr bjarndýr þetta. Keyptak þat með 65 allri eigu minni, ok nú er þó á orðit mikit fyrir mér; ek á nú hálft eitt dýrit', ok segir konungi síðan hversu farit hafði með þeim Áka ármanni hans. Konungr mælti: 'Er þat satt, Áki, er hann segir?' 'Satt er þat', segir hann. Konungr mælti: 'Ok þótti þér þat til liggja, þar sem ek settak þik mikinn 70 mann, at hepta þat eða tálma, er maðr gørðisk til at fœra mér gørsimi ok gaf fyrir alla eign? Ok sá þat Haraldr konungr at ráði at láta hann fara í friði, ok er hann várr óvinr. Hygg þú at þá, hvé sannligt þat var þinnar handar! Ok þat væri makligt, at þú værir drepinn; en ek mun nú eigi þat gøra, 75 en braut skaltu fara þegar ór landinu, ok koma aldri aptr síðan mér í augsýn. En þér, Auðun, kann ek slíka þ&o-hook;kk sem þú gefir mér alt dýrit; ok ver hér með mér!' Þat þekk- isk hann, ok er með Sveini konungi um hríð. Ok er liðu nakkvarar stundir, þá mælti Auðun við konung: 80 'Braut fýsir mik nú, herra.' Konungr svarar heldr seint: 'Hvar villtu þá', segir hann, 'ef þú vill eigi með oss vera?' Hann segir, 'Suðr vil ek ganga.' 'Ef þú vildir eigi svá gott ráð taka', segir konungr, 'þá myndi mér fyrir þykkja í, er

132 Morkinskinna 12.85-118

85 þú fýsisk í braut.' Ok nú gaf konungr honum silfr mj&o-hook;k mikit, ok fór hann suðr síðan með Rúmferlum, ok skipaði konungr til um ferð hans, bað hann koma til sín, er kvaemi aptr. Nú fór hann ferðar sinnar, unz hann kømr suðr í Rómaborg. 90 Ok er hann hefir þar dvalizk, sem hann tíðir, þá ferr hann aptr; tekr þá sótt mikla; gørir hann þá ákafliga magran. Gengr þá upp alt féit þat er konungr hafði gefit honum til ferðarinnar; tekr síðan upp stafkarls stíg, ok biðr sér matar. Hann er þá kollóttr ok heldr ósælligr. 95 Hann kømr aptr í Danm&o-hook;rk at páskum, þangat sem konungr er þá staddr. En eigi þorði hann at láta sjá sik; ok var í kirkjuskoti ok ætlaði þá til fundar við konung, er hann gengi til kirkju um kveldit. Ok nú er hann sá konunginn ok hirðina fagrliga búna, þá þorði hann eigi at láta sjá sik. Ok 100 er konungr gekk til drykkju í h&o-hook;llina, þá mataðisk Auðun úti, sem siðr er til Rúmferla, meðan þeir hafa eigi kastat staf ok skreppu. Ok nú of aptaninn, er konungr gekk til kvelds&o-hook;ngs, ætlaði Auðun at hitta hann, ok svá mikit sem honum þótti fyrr fyrir, 105 jók nú miklu á, er þeir váru drukknir hirðmenninir. Ok er þeir gengu inn aptr, þá þekði konungr mann ok þóttisk finna at eigi hafði frama til at ganga fram at hitta hann. Ok nú er hirðin gekk inn, þá veik konungr út ok mælti: 'Gangi sá nú fram, er mik vill finna. Mik grunar at sá muni vera maðrinn.' 110 Þá gekk Auðun fram ok fell til fóta konungi, ok varla kendi konungr hann. Ok þegar er konungr veit hverr hann er, tók konungr í h&o-hook;nd honum Auðuni ok bað hann vel kominn: 'Ok hefir þú mikit skipazk', segir hann, 'síðan vit sámk.' Leiðir hann eptir sér inn. Ok er hirðin sá hann, hlógu þeir 115 at honum. En konungr sagði, 'Eigi þurfu þér at honum at hlæja, því at betr hefir hann sét fyrir sinni sál heldr en ér.' Þá lét konungr gøra honum laug ok gaf honum síðan klæði, ok er hann nú með honum.

119-152 Auðm 133

Þat er nú sagt einhverju sinni of várit, at konungr býðr Auðuni at vera með sér álengðar, ok kvezk myndu gøra hann 120 skutilsvein sinn ok leggja til hans góða virðing. Auðun segir, 'Guð þakki yðr, herra, sóma þann allan er þér vilið til mín leggja; en hitt er mér í skapi at fara út til Íslands.' Konungr segir, 'Þetta sýnisk mér undarliga kosit.' Auðun mælti: 'Eigi má ek þat vita, herra', segir hann, 'at ek hafa 125 hér mikinn sóma með yðr, en móðir mín troði stafkarls stíg út á Íslandi; því at nú er lokit bj&o-hook;rg þeiri er ek lagða til, áðr ek fœra af Íslandi.' Konungr svarar: 'Vel er mælt', segir hann, 'ok mannliga, ok muntu verða giptumaðr. Sjá einn var svá hlutrinn, at mér myndi eigi mislíka at þú fœrir í braut 130 heðan. Ok ver nú með mér þar til er skip búask.' Hann gørir svá. Einn dag, er á leið várit, gekk Sveinn konungr ofan á bryggjur, ok váru menn þá at, at búa skip til ýmissa landa, í austrveg eða Saxland, til Svíþjóðar eða Nóregs. Þá koma 135 þeir Auðun at einu skipi f&o-hook;gru, ok váru menn at, at búa skipit. Þá spurði konungr, 'Hversu lízk þér, Auðun, á þetta skip?' Hann svarar, 'Vel, herra.' Konungr mælti: 'Þetta skip vil ek þér gefa ok launa bjarndýrit.' Hann þakkaði gj&o-hook;fina eptir sinni kunnustu. 140 Ok er leið stund ok skipit var albúit, þá mælti Sveinn konungr við Auðun: 'Þó villtu nú á braut, þá mun ek nú ekki letja þik. En þat hefi ek spurt, at ilt er til hafna fyrir landi yðru, ok eru víða ørœfi ok hætt skipum. Nú brýtr þú ok týnir skipinu ok fénu, lítt sér þat þá á, at þú hafir fundit 145 Svein konung ok gefit honum gorsimi.' Síðan seldi konungr honum leðrhosu fulla af silfri, 'ok ertu þá enn eigi félauss með &o-hook;llu, þótt þú brjótir skipit, ef þú fær haldit þessu. Verða má svá enn', segir konungr, 'at þú týnir þessu fé: lítt nýtr þú þá þess, er þú fant Svein konung ok gaft honum 150 gørsimi'. Síðan dró konungr hring af hendi sér ok gaf Auðuni ok mælti: 'Þó at svá illa verði at þú brjótir skipit

134 Morkinskinna 12. 153-186

ok týnir fénu, eigi ertu félauss, ef þú kømsk á land; því at margir menn hafa gull á sér í skipsbrotum, ok sér þá at þú 155 hefir fundit Svein konung, ef þú heldr hringinum. En þat vil ek ráða þér', segir hann, 'at þú gefir eigi hringinn, nema þú þykkisk eiga svá mikit gott at launa n&o-hook;kkurum g&o-hook;fgum manni -- þá gef þeim hringinn, því at tignum m&o-hook;nnum sómir at þiggja. Ok far nú heill!' 160 Síðan lætr hann í haf ok kømr í Nóreg ok lætr flytja upp varnað sinn, ok þurfti nú meira við þat en fyrr, er hann var í Nóregi. Hann ferr nú síðan á fund Haralds konungs ok vill efna þat er hann hét honum, áðr hann fór til Danmerkr, ok kveðr konung vel. Haraldr konungr tók vel kveðju hans, 165 'ok sezk niðr', segir hann, 'ok drekk hér með oss!' Ok svá gørir hann. Þá spurði Haraldr konungr: 'Hverju launaði Sveinn konungr þér dýrit?' Auðun svarar: 'Því, herra, at hann þá at mér.' Konungr sagði: 'Launat mynda ek þér því hafa. 170 Hverju launaði hann enn?' Auðun svarar: 'Gaf hann mér silfr til suðrg&o-hook;ngu.' Þá segir Haraldr konungr, 'M&o-hook;rgum m&o-hook;nnum gefr Sveinn konungr silfr til suðrg&o-hook;ngu eða annarra hluta, þótt ekki fœri honum gørsimar. Hvat er enn fleira?' 'Hann bauð mér', segir Auðun, 'at gørask skutilsveinn hans 175 ok mikinn sóma til mín at leggja.' 'Vel var þat mælt', segir konungr, 'ok launa myndi hann enn fleira.' Auðun sagði, 'Gaf hann mér kn&o-hook;rr með farmi þeim er hingat er bezt varit í Nóreg.' 'Þat var stórmannligt', segir konungr, 'en launat mynda ek þér því hafa. Launaði hann því fleira?' 180 Auðun sagði, 'Gaf hann mér leðrhosu fulla af silfri ok kvað mik þá eigi félausan, ef ek helda því, þó at skip mitt bryti við Ísland.' Konungr sagði: 'Þat var ágætliga g&o-hook;rt, ok þat mynda ek ekki g&o-hook;rt hafa: lauss mynda ek þykkjask, ef ek gæfa þér skipit. Hvárt launaði hann fleira?' 'Svá var víst, 185 herra', segir Auðun, 'at hann launaði: hann gaf mér hring þenna, er ek hefi á hendi, ok kvað svá mega at berask, at ek

12. 187-196 Auðun 135

týnda fénu &o-hook;llu, ok sagði mik þá eigi félausan, ef ek ætta hringinn, ok bað mik eigi lóga, nema ek ætta n&o-hook;kkurum tign- um manni svá gott at launa, at ek vilda gefa. En nú hefi ek þann fundit; því at þú áttir kost at taka hvárttveggja frá 190 mér, dýrit ok svá líf mitt, en þú lézt mik fara þangat í friði, sem aðrir náðu eigi.' Konungr tók við gj&o-hook;finni með blíðu, ok gaf Auðuni í móti góðar gjafir, áðr en þeir skildisk. Auðun varði fénu til Íslands ferðar ok fór út þegar um sumarit til Íslands ok þótti 195 vera inn mesti gæfumaðr.

XIII

Vreiðr vas þá Ving-Þórr es vaknaði ok síns hamars of saknaði; skegg nam at hrista, sk&o-hook;r nam at dýja, réð Jarðar burr um at þreifask. 5 Ok hann þat orða alls fyrst of kvað: 'Heyrðu nú, Loki, hvat nú mælik, es engi veit jarðar hvergi né upphimins: Áss es stolinn hamri!'

13.9-37 Þrymskviða 137

Gengu þeir fagra Freyju tuna, ok hann þat orða alls fyrst of kvað: 10 'Muntu mér, Freyja, fjaðrhams ljá, ef minn hamar mættak hitta?' Freyja kvað: 'Þó mundak gefa þér, at ór gulli væri, ok þó selja, at væri ór silfri.' 15 Fló þá Loki -- fjaðrhamr dunði -- unz fyr útan kom Ása garða, ok fyr innan kom j&o-hook;tna heima. Þrymr sat á haugi, þursa dróttinn, greyjum sínum gullb&o-hook;nd snøri 20 ok m&o-hook;rum sínum m&o-hook;n jafnaði. Þrymr kvað: 'Hvat's með Asum? hvat's með álfum? Hví'st einn kominn í J&o-hook;tunheima?' Loki kvað: 25 'Ilt's með Asum, ilt's með álfum; hefr þú Hlórriða hamar of fólginn?' Þrymr kvað; 'Ek hef Hlórriða hamar of fólginn átta r&o-hook;stum fyr j&o-hook;rð neðan, 30 hann engi maðr aptr of heimtir, nema fœri mér Freyju at kván.' Fló þá Loki -- fjaðrhamr dunði -- unz fyr útan kom j&o-hook;tna heima ok fyr innan kom Ása garða; 35 mœtti hann Þór miðra garða, ok hann þat orða alls fyrst of kvað:

138 Sæmundar Edda 13.38-67

'Hefr þú ørendi sem erfiði? segðu á lopti l&o-hook;ng tíðindi; 40 opt sitjanda s&o-hook;gur of fallask ok liggjandi lygi of bellir.' Loki kvað: 'Hefk erfiði ok ørendi; Þrymr hefr þinn hamar, þursa dróttinn, 45 hann engi maðr aptr of heimtir nema honum fœri Freyju at kván.' Ganga þeir fagra Freyju at hitta, ok hann þat orða alls fyrst of kvað: 'Bittu þik, Freyja, brúðar líni. 50 Vit skulum aka tvau í J&o-hook;tunheima.' Vreið varð þá Freyja ok fnasaði, allr Ása salr undír bifðisk, st&o-hook;kk þat it mikla men Brísinga -- 'Mik veizt verða vergjarnasta, 55 ef ek ek með þér í J&o-hook;tunheima.' Senn váru Æsir allir á þingi ok Ásynjur allar á máli, ok um þat réðu ríkir tívar, hvé þeir Hlórriða hamar of sœtti. 60 Þá kvað þat Heimdallr, hvítastr Ása -- vissi hann vel fram, sem Vanir aðrir -- 'Bindu vér Þór þá brúðar líni, hafi hann it mikla men Brísinga. Látum und honum hrynja lukla 65 ok kvenváðir um kné falla, en á brjósti breiða steina, ok hagliga um h&o-hook;fuð typpum.'

13.68-95 Þrymskviða 139

Þá kvað þat Þórr, þrúðugr Áss: 'Mik munu Æsir argan kalla, ef ek bindask læt brúðar líni.' 70 Þá kvað þat Loki Laufeyjar sonr, 'Þegi þú, Þórr, þeira orða; þegar munu j&o-hook;tnar Ásgarð búa, nema þú þinn hamar þér of heimtir.' Bundu Þór þá brúðar líni 75 ok inu mikla meni Brísinga, létu und honum hrynja lukla, ok kvenváðir um kné falla, en á brjósti breiða steina, ok hagliga um h&o-hook;fuð typðu. 80 Þá kvað Loki Laufeyjar sonr, 'Mun ek ok með þér ambótt vesa, Vit skulum aka tvau í J&o-hook;tunheima." Senn váru hafrar heim of reknir, skyndir at sk&o-hook;klum, skyldu vel rinna. 85 Bj&o-hook;rg brotnuðu, brann j&o-hook;rð loga, ók Óðins sonr í J&o-hook;tunheima. Þá kvað þat Þrymr, þursa dróttinn, 'Standið upp, j&o-hook;tnar! ok stráið bekki nú fœra mér Freyju at kván, 90 Njarðar dóttur ór Nóatúnum. Ganga hér at garði gullhyrndar kýr, øxn alsvartir j&o-hook;tni at gamni; fj&o-hook;lð ák meiðma, fj&o-hook;lð ák menja, einnar mér Freyju ávant þykkir.' 95

140 Sæmundar Edda 13.96-125

Vas þar at kveldi of komit snimma, ok fyr j&o-hook;tna &o-hook;l fram borit; einn át oxa, átta laxa, krásir allar þær's konur skyldu, 100 drakk Sifjar verr sáld þrjú mjaðar. Þá kvað þat Þrymr, þursa dróttinn, 'Hvar sáttu brúðir bíta hvassara? Sákak brúðir bíta breiðara, né irin meira mj&o-hook;ð mey of drekka.' 105 Sat in alsnotra ambótt fyrir, es orð of fann við j&o-hook;tuns máli, 'At vætr Freyja átta nóttum, svá vas hon óðfús í J&o-hook;tunheima.' Laut und línu, lysti at kyssa, 110 en hann útan st&o-hook;kk endlangan sal: 'Hví eru &o-hook;ndótt augu Freyju? Þykki mér ór augum eldr of brenna.' Sat in alsnotra ambótt fyrir, es orð of fann við j&o-hook;tuns máli: 115 'Svaf vætr Freyja átta nóttum, svá vas hon óðfús í J&o-hook;tunheima. Inn kom in arma j&o-hook;tna systir, hin's brúðfjár biðja þorði: 'Lát þér af h&o-hook;ndum hringa rauða, 120 ef &o-hook;ðlask vill ástir mínar, ástir mínar, alla hylli.' Þá kvað þat Þrymr, þursa dróttinn, 'Berið inn hamar brúði at vígja, leggið Mj&o-hook;llni í meyjar kné, 125 vígið okkr saman Várar hendi.'

13.126-134 Þrymskviða 141

Hló Hlórriða hugr í brjósti, es harðhugaðr hamar of þekði. Þrym drap hann fyrstan, þursa dróttín, ok ætt j&o-hook;tuns alla lamði. Drap hann ina &o-hook;ldnu j&o-hook;tna systur, 130 hin's brúðfjár of beðit hafði; hon skell of hlaut fyr skillinga, en h&o-hook;gg hamars fyr hringa fj&o-hook;lð. Svá kom Óðins sonr endr at hamri.

14.1-30 The Waking of Angantýr 143

Hitt hefir mær ung í Munarvági við sólarsetr segg at hj&o-hook;rðu. Hirðir kvað: 'Hverr's einn saman í ey kominn? gakktu greiðliga gistingar til!' 5 Herv&o-hook;r kvað: 'Munkat ganga gistingar til, þvít engan kank eyjarskeggja; segðu hraðliga áðr heðan líðir hvar ru Hj&o-hook;rvarði haugar kendir?' 10 Hirðir kvað: 'Spyrjat at því, spakr est eigi, vinr víkinga, þú'st vanfarinn; f&o-hook;rum fráliga sem okkr fœtr toga -- alt es úti ámátt firum.' 15 Herv&o-hook;r kvað: 'Men bjóðum þér máls at gj&o-hook;ldum; muna drengja vin dælt at letja: fær engi mér fríðar hnossir, fagra bauga, svát farak eigi.' 20 Hirðir kvað: 'Heimskr þykki mér sá's heðra ferr, maðr einn saman, myrkvar grímur; hyrr's á sveimun, haugar opnask, brennr fold ok fen -- f&o-hook;rum harðara!' 25 Herv&o-hook;r kvað: 'Hirðumat fælask við fn&o-hook;sun slíka, þótt of alla ey eldar brenni! Látumat okkr liðna rekka skjótla skelfa; skulum við talask.' 30

144 Hervarar saga 14.31-61

Vas þá féhirðir fljótr til skógar mj&o-hook;k frá máli meyjar þessar; en harðsnúinn hugr í brjósti um sakar slíkar svellr Herv&o-hook;ru. 35 Hon sá nú haugaeldana ok haugbúa úti standa, ok gengr til hauganna ok hræðisk ekki; óð hon eldana sem reyk, þar til er hon kom at haugi berserkjanna. Þá kvað hon: 'Vaki, Angantýr! vekr þik Herv&o-hook;r, einga dóttir ykkur Tófu. 40 Selðu ór haugi hvassan mæki, þann's Svafrlama slógu dvergar. Hervarðr, Hj&o-hook;rvarðr, Hrani, Angantýr! vekk yðr alla und viðar rótum, hjálmi ok með brynju, hv&o-hook;ssu sverði, 45 r&o-hook;nd ok með reiði, roðnum geiri. Mj&o-hook;k eruð orðnir, Arngríms synir, megir meinsamir, moldar at auka, es engi skal sona Eyfuru við mik mæla í Munarvági. 50 Svá sé yðr &o-hook;llum innan rifja, sem þér í maura mornið haugi, nema sverð selið þat's sló Dvalinn; samira draugum dýrt vápn fela.' Þá svarar Angantýr: 55 'Herv&o-hook;r dóttir, hví kallar svá full feiknstafa? Ferr þér at illu. Œr est orðin ok ørvita, villhyggjandi vekr menn dauða! Grófat mik faðir niðr né frændr aðrir. 60 Þeir h&o-hook;fðu Tyrfing tveir es lifðu, varð þó eigandi einn of siðir'

14.62-92 The Waking of Angantýr 145

Hon kvað: 'Segðu eitt satt: svá láti Áss þik heilan í haugi sem þú hefir eigi Tyrfing með þér! Trauðr est at veita 65 arfa þínum einga barni.' Þá var sem einn logi væri alt at líta um haugana, er opnir stóðu. Þá kvað Angantýr: 'Hnigin es helgrind, haugar opnask, allr es í eldi eybarmr at sjá; 70 atalt es úti um at litask. Skyntu, mær, ef mátt, til skipa þinna!' Hon segir: 'Brenni þér eigi bál á nóttum, svát ek við elda yðra fælumk; 75 skelfrat meyju muntún hugar, þótt hon draug séi í durum standa.' Þá kvað Angantýr: 'Segik þér, Herv&o-hook;r, hlýttu til meðan, vísa dóttir, þat's verða mun; 80 sjá mun Tyrfingr, ef trúa mættir, ætt þinni, mær, allri spilla. Muntu son geta þann's síðan mun Tyrfing bera ok trúa afli; þann munu Heiðrek heita lýðar, 85 sá mun ríkstr alinn und r&o-hook;ðuls tjaldi.' Hon kvað: 'Ek vígi svá virða dauða, at ér skuluð allir liggja dauðir með draugum, í dys fúnir; 90 selðu, Angantýr, út ór haugi dverga smíði! Dugira þér at leyna.'

146 Hervarar saga 14.93-122

Hann segir: 'Kveðkat þik, mær ung, m&o-hook;nnum líka, 95 es þú of hauga hvarfar á nóttum gr&o-hook;fnum geiri ok með Gota málmi, hjálmi ok með brynju fyr hallar dyrr.' Hon kvað: 'Maðr þóttumk menskr til þessa, 100 áðr sali yðra sœkja réðak; selðu ór haugi þann's hatar brynjur, hlífum hættan Hjálmars bana!' Angantýr kvað: 'Liggr mér und herðum Hjálmars bani, 105 allr es hann útan eldi sveipinn; mey veitk enga moldar hvergi, at þann hj&o-hook;r þori í hendr nema.' Hon segir: 'Ek mun hirða ok í hendr nema 110 hvassan mæki ef hafa mættak; uggi ek eigi eld brennanda -- þegar loga lægir es ek lít yfir.' Hann kvað: 'Heimsk est, Herv&o-hook;r, hugar eigandi, 115 es þú at augum í eld hrapar; heldr vilk selja sverð ór haugi, mær in unga, mákat synja.' Hon kvað: 'Vel gørðir þú, víkinga niðr, 120 es þú seldir mér sverð ór haugi; betr þykkjumk nú, buðlungr, hafa, en Nóregi næðak &o-hook;llum.'

14.123-146 The Waking of Angantýr 147

Hann kvað: 'Veizt eigi þú -- ves&o-hook;l est mála, fláráð kona -- hví fagna skal; 135 sjá mun Tyrfingr, ef trúa mættir, ætt þinni, mær, allri spilla.' Hon segir: 'Ek mun ganga til gjálfrmara; nú's hilmis mær í hugum góðum: 130 lítt hræðumk þat, lofðunga niðr, hvé synir mínir síðan deila." Hann kvað: 'Þú skalt eiga ok una lengi, hafðu á hulðu Hjálmars bana, 135 takat á eggjum, eitr es í báðum; sá's manns mj&o-hook;tuðr meini verri. Far vel, dóttir! fljótt gæfak þér tólf manna fj&o-hook;r, ef trúa mættir, afl ok eljun, alt it góða 140 þat's synir Arngríms at sik leifðu.' Hon kvað: 'Búi þér allir -- brott fýsir mik -- heilir í haugí! Heðan vilk skjótla. Helzt þóttumk nú heima í millim, 145 es mik umhverfis eldar brunnu.'

XV

Óðinn kvað: Hvat's þat drauma? Hugðumk fyr dag rísa Valh&o-hook;ll at ryðja fyr vegnu folki; vakðak Einherja, baðk upp rísa 5 bekki at stráa bjórker at leyðra, Valkyrjur vín bera, sem vísi kœmi. Erumk ór heimi h&o-hook;lða vánir g&o-hook;fugra n&o-hook;kkurra, svá's mér glatt hjarta. Hvat þrymr þar, Bragi, sem þúsund bifisk 10 eða mengi til mikit? Bragt: Braka &o-hook;ll bekkþili sem myni Baldr koma eptir í Óðins sali. Óðinn: 15 Heimsku mæla skalat inn horski Bragi, þvít þú vel hvat vitir; fyr Eiríki glymr, es hér mun inn koma j&o-hook;furr í Óðins sali.

15.19-40 Eiriksmál 149

Sigmundr ok Sinfj&o-hook;tli! rísið snarliga ok gangið í gegn grami: 20 inn þú bjóð, ef Eiríkr sé; hans erumk nú ván vituð. Sigmundr: Hví's þér Eiríks ván heldr en annarra? Óðínn: 25 Þvít m&o-hook;rgu landi hann hefr mæki roðit ok blóðugt sverð borit. Bragi: Hví namt hann sigri þá, es þér þótti snjallr vesa? Óðinn: 30 Þvít óvíst's at vita -- sér ulfr inn h&o-hook;svi á sj&o-hook;t goða. Sigmundr: Heill nú Eiríkr! vel skalt hér kominn ok gakk í h&o-hook;ll, horskr; 35 hins vilk fregna hvat fylgir þér j&o-hook;fra frá eggþrimu? Eiríkr: Konungar ru fimm, kennik þér nafn allra; ek em inn sétti sjálfr. 40

XVI

Þar var nú glaumr ok gleði mikil ok skemtun góð, ok margs konar leikar, bæði danzleikar, glímur ok sagna skemtun. Þar var sjau nætr fastar ok fullar setit at boðinu, af því at þar skyldi vera hvert sumar Oláfs gildi -- ef korn gaeti at kaupa, 5 tvau mj&o-hook;lsáld, á Þórsnessþingi -- ok váru þar margir gildis- brœðr. Á Reykjahólum váru svá góðir landskostir í þann tíma at þar váru aldri ófrævir akrarnir. En þat var jafnan vani at þar var nýtt mj&o-hook;l haft til beinabótar ok ágætis at þeirri veizlu, ok var gildit at Óláfs messu hvert sumar. Frá 10 því er n&o-hook;kkut sagt, er þó er lítil tilkváma, hverir þar skemtu eðr hverju skemt var. Þat er í frás&o-hook;gn haft, er nú mæla margir í mót ok látask eigi vitat hafa, því at margir ganga dulðir ins sanna, ok hyggja þat satt er skr&o-hook;kvat er, en þat logit er satt er. Hrólfr af Skálmarnesi sagði s&o-hook;gu frá Hr&o-hook;ng- 15 viði víkingi ok frá Óláfi Liðsmanna konungi, ok haugbroti Þráins berserks, ok Hrómundi Gripssyni, ok margar vísur meðr. En þessari s&o-hook;gu var skemt Sverri konungi, ok kallaði hann slíkar lygis&o-hook;gur skemtiligastar. Ok þó kunnu menn at telja ættir sínar til Hrómundar Gripssonar. Þessa s&o-hook;gu hafði 20 Hrólfr sjálfr saman setta. Ingimundr prestr sagði s&o-hook;gu Orms Barreyjarskálds, ok vísur margar, ok flokk góðan við enda s&o-hook;gunnar, er Ingimundr hafði ortan. Ok hafa þó margir fróðir menn þessa s&o-hook;gu fyrir satt. Þorsteinn Ingimundarson var þá h&o-hook;fðingi í Vatnsdal.

16.25-52 Þorstein 151

Hann bjó at Hofi, ok þótti mestr maðr þar í sveitum. Ingólfr 25 ok Guðbrandr váru synir hans. Ingólfr var vænstr maðr norðanlands; um hann var þetta kveðit: Allar vildu meyjar með Ingólfi ganga þær's vaxnar váru -- vesl emk æ til lítil! Ek skal ok, kvað kerling, með Ingólfi ganga 30 meðan mér tvær of tolla tennr í efra gómi. Þeir brœðr (Þorgils Skarði ok Kormákr) herjuðu um Írland, Bretland, England, Skotland, ok þóttu hinir ágæztu menn. Þeir settu fyrst virki þat er heitir Skarðaborg. Þeir runnu upp á Skotland ok unnu m&o-hook;rg stórvirki ok h&o-hook;fðu mikit lið; í þeim 35 her var engi slíkr sem Kormákr um afl ok áræði. Skútaðar-Skeggi hét maðr ágætr í Nóregi. Hans sonr var Bj&o-hook;rn er kallaðr var Skinna-Bj&o-hook;rn; hann var Hólm- garðsfari. Hann fór til Íslands ok nam Miðfj&o-hook;rð ok Lín- akradal. Hans sonr var Miðfjarðar-Skeggi; hann var garpr 40 mikill ok farmaðr. Hann herjaði í austrveg, ok lá í Dan- m&o-hook;rk við Sjóland; hann var hlutaðr til at brjóta haug Hrólfs konungs Kraka, ok tók hann þar ór Sk&o-hook;fnung sverð Hrólfs, ok øxi Hjalta, ok mikit fé annat. En hann náði eigi Laufa, því at B&o-hook;ðvarr vildi at honum; en Hrólfr konungr varði 45 hann. Hrólfr hét maðr H&o-hook;ggvandi. Hann bjó á Norðmori; bœr hans hét Moldatún. Hans synir váru þeir Vémundr ok Molda-Gnúpr, vígamenn miklir, ok járnsmiðir. Vémundr kvað þetta er hann var í smiðju: 50 'Ek bar einn af ellifu banaorð. Blástu meirr!'

152 Miscellanea 53-77

Þengill Mj&o-hook;k-siglandi fór af Hálogalandi til Íslands. Hann bjó at H&o-hook;fða. Hans synir váru þeir Vermundr ok Hallsteínn, 55 er þetta kvað, er hann sigldi af hafi, er hann frá andlát f&o-hook;ður síns: 'Drúpir H&o-hook;fði, dauðr er Þengill; hlæja hlíðir við Hallsteini.' Í þenna tíma bjó Hólmg&o-hook;ngu-Bersi í Saurbœ á þeim bœ 60 er í Tungu heitir. Hann ferr á fund Óláfs ok bauð Halldóri syni hans til fóstrs. Þat þiggr Óláfr, ok ferr Halldórr heim með honum. Hann var þá vetrgamall. Þat sumar tekr Bersi sótt ok liggr lengi sumars. Þat er sagt einn dag, er menn váru at heyvirki í Tungu, en þeir tveir inni, Halldórr ok 65 Bersi, lá Halldórr í v&o-hook;ggu. Þá fellr vaggan undir sveininum ok hann ór v&o-hook;ggunni á gólfit. Þá mátti Bersi eigi til fara. Þá kvað Bersi þetta: 'Liggjum báðir í lamasessi Halldórr ok ek, h&o-hook;fum engi þrek; 70 veldr elli mér en œska þér, þess batnar þér, en þeygi mér.' Síðan koma menn ok taka Halldór upp af gólfinu; en Bersa batnar. Þagalt ok hugalt skyli þjóðans barn 75 ok vígdjarft vesa; glaðr ok reifr skyli gumna hverr, unz sinn bíðr bana.

16.78-105 Sayings of the High One 153

Ósnjallr maðr hyggsk munu ey lifa, ef við víg varask; en elli gefr honum engi frið, 80 þótt honum geirar gefi. Veizt, ef þú vin átt þann's þú vel trúir, ok vill þú af honum gott geta, geði skalt við þann ok gj&o-hook;fum skipta, fara at finna opt. 85 Ef þú átt annan þann's þú illa trúir, vill þú af honum þó gott geta, fagrt skal mæla en flátt hyggja, ok gjalda lausung við lygi. Ungr vask forðum, fórk einn saman, 90 þá varðk villr vega; auðigr þóttumk es ek annan fann: maðr es manns gaman. Váðir mínar gafk velli at tveim trém&o-hook;nnum; 95 rekkar þat þóttusk es ript h&o-hook;fðu; neiss es nøkkviðr halr. Meðalsnotr skyli manna hverr, æva til snotr sé; snotrs manns hjarta verðr sjaldan glatt, 100 ef sá es alsnotr es á. Deyr fé, deyja frændr, deyr sjálfr it sama; ek veit einn at aldri deyr: dómr of dauðan hvern. 105

154 Miscellanea 16.106-134

I. KING HEIÐREK'S RIDDLES Hverjar ru þær snótir es ganga syrgjandi at f&o-hook;gnuði f&o-hook;ður? Hadda bleika hafa þær inar hvítf&o-hook;ldnu, ok eigu í vindi vaka. 110 Hverjar ru þær meyjar es margar ganga saman at f&o-hook;gnuði f&o-hook;ður? M&o-hook;rgum hafa manni þær at meini komit, ok eigut þær varðir vera. Hverjar ru þær brúðir es ganga brimskerjum í, 115 ok eigu eptir firði f&o-hook;r? Harðan beð hafa þær inar hvítf&o-hook;ldnu, ok leika í logni fátt. Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! Sá ek á sumri sólbj&o-hook;rgum í 120 verðung vaka vilgi teita: drukku jarlar &o-hook;l þegjandi, en œpandi &o-hook;lker stóðu. Heiðrekr konungr, hygg þú at gátu! X (fé) veldr frænda rógi; fœðisk úlfr í skógi. 125 X (úr) es af illu járni; opt hleypr hreinn á hjarni. X (þurs) veldr kvenna kvillu; kátr verðr fár af illu. X (óss) es flestra ferða f&o-hook;r, en skálpr er sverða. X (reið) kveða hrossum versta; Reginn sló sverðit bezta. X (kaun) es beygja barna; b&o-hook;l gørir mann f&o-hook;lvan. 130 X (hagall) es kaldastr korna; Kristr skóp heim inn forna. X (nauð) gørir hneppa kosti; nøktan kelr í frosti. X (ís) k&o-hook;llum brú breiða; blindan þarf at leiða. X (ár) es gumna góði; getk at &o-hook;rr vas Fróði. X (sól) es landa Ijómi; lútik helgum dómi.

16.135-161 A Rune Song 155

X (Týr) es einhendr Ása; opt verðr smiðr at blása. 135 X (bjarkan)'s laufgronstr líma; Loki bar flærðar tíma. X (maðr) es moldar auki; mikil es greip á hauki. X (l&o-hook;gr)'s, es fellr ór fjalli, foss; en gull eru hnossir. X (ýr) es vetrgrœnstr viða; vant's, es brennr, at svíða. Kali var inn efniligsti maðr, meðalmaðr á v&o-hook;xt, kominn 140 vel á sik, limaðr manna bezt, ljósjarpr á hár. Manna var hann vinsælastr ok atgørvimaðr meiri en vel flestir menn aðrir. Hann orti vísu þessa: 'Tafl emk &o-hook;rr at efla, íþróttir kank níu, 145 týnik trauðla rúnum, tíð erum bók ok smíðir, skríða kank á skíðum, skýtk ok rœk, svát nýtir; hvártveggja kank hyggja, 150 harpslátt ok bragþáttu.' Þá var Kali fimtán vetra er hann fór með kaupm&o-hook;nnum vestr til Englands, ok hafði góðan kaupeyri. Þeir heldu til þess kaupstaðar er Grímsbœr heitir. Kom þar mikit fj&o-hook;l- menni bæði af Nóregi ok Orkneyjum, af Skotlandi ok 155 Suðreyjum. Eptir þat fór Kali vestan á hinu sama skipi ok kómu útan at &O-hook;gðum ok heldu þaðan til Bj&o-hook;rgynjar. Þá kvað hann vísu: 'Vér h&o-hook;fum vaðnar leirur vikur fimm megingrimmar; 160 saurs vara vant, er várum,

156 Miscellanea 16.162-179

viðr, í Grímsbœ miðjum. Nú'r þat's más of mýrar meginkátliga látum branda elg á bylgjur Bj&o-hook;rgynjar til dynja.' Þeir R&o-hook;gnvaldr jarl fóru þá ór Akrsborg ok sóttu alla hina helgustu staði á Jórsalalandi. Þeir fóru allir til Jórðánar ok lauguðusk þar. Þeir R&o-hook;gnvald jarl ok Sigmundr &O-hook;ngull 170 l&o-hook;gðusk yfir ána ok gengu þar á land, ok þangat til sem var hrískj&o-hook;rr n&o-hook;kkur, ok riðu þar knúta stóra. Þá kvað jarl: 'Ek hefi lagða lykkju (leiðar þvengs) of heiði (snotr minnisk þess svanni 175 sút), fyr Jórðán útan; en hykk at þó þykki þangat langt at ganga (blóð fell varmt á víðan v&o-hook;ll) heimdr&o-hook;gum &o-hook;llum.'

Haraldr konongr Sighurðarsun ræið sv&o-hook;rtum hesti bles- óttom firir framan fylking sína ok sá hværsu liðit stóð, ok skipaðe þæim framar er þá villde hann. Ok í þesse ræið fell hestrenn undir hanum oc konongrenn framm af, oc mællti, 'Fall er farar hæill'. 5 Þá mællti Haraldr Ænghla konongr viðr Norðmenn þá er með hanum váro, 'Kenndo þér þenn hinn myckla meðr þæim blá kyrtli oc hin faghra hialm, er þer skaut sér af

158 Fagrskinna 17.9-42

hestinum frem?' Þæir svaraðo, 'Kennom vér; þet var 10 Norðmanna konongr.' Þá mællti Ænghla konongr, 'Mikill maðr oc h&o-hook;fðinghleghr er hann, oc hitt er nú venna at farinn sé at hamingiu.' Nú ríða fram xx riddarar fyrir fylking Norðmanna oc allir albryniaðer. Þá mælti æinn riddarenn, 'Hvar er Tósti iarl, 15 hvárt er hann í liði eða æighi?' Hann svaraðe, 'Æighi er því at lœyna, hér munu þér hann finna megha.' Þá mæ-acute;llti enn riddarenn: 'Haraldr konongr bróðer yðar sændi yðr kvæðiu oc þer meðr þet, at þér skulur hafa grið oc Norðymbra- land allt, oc ænn vill hann, hælldr enn þit bæriz, gefa yðr 20 þriðiung ríkis síns meðr sér.' Þá svaraðe iarlenn, 'Boðet er þá n&o-hook;ccot annat enn úfriðr oc svívirðinginn sem í vetr, oc en þetta væ-acute;re fyrr boðet, þá væ-acute;re marghr maðr sá hæill oc meðr lífi er nú er aeighi, oc þá mun æighi verr standa ríki Englanz. Nú takum vér þenna kost; enn hvat vilir þér nú bióða 25 Haraldi kononge firir sitt starf?' Þá svaraðe riddarenn: 'Sact hæfir hann þer n&o-hook;cot af hværs hann mun hanom unna af Englande, hann scal hafa vii fæta længð - oc því længra, sem hann er hærre enn aðrir menn.' Þá svaraðe iarlenn: 'Farit nú oc sæghit Haraldi kononge at hann búiz til orrosto, 30 firir því at annat skal sannaz enn þet sem Norðmenn s&o-hook;ghðu at Tósti iarl munde svíkia Harald konong oc skiliaz viðr hann, þeghar hann skulde bæriaz um, oc fylla þá flock fiándmanna hans, enn hældr skulum vér nú taca allir æitt ráð, dœya hældr með sœmd eða fá Ængland með sighri.' 35 Nú riðu riddarar aftr. Þá mælti Haralldr konongr Sighurðarsun til iarlsens, 'Hvær var þessi hinn snialli maðr?" Þá svaraðe iarlenn, 'Þer var Haraldr konongr Goðvinasun.' Þá mæ-acute;lti Haraldr konongr, 'Oflængi var ec þesso lœyndr. Þæir váro svá comnir firir lið várt, at æighi munde þesse 40 Haraldr kunna sæghia d&o-hook;uðarorð várra manna.' 'Satt er þet, herra', saghðe iarlinn, 'úvarlegha fór þvílícr h&o-hook;fðingi oc væra mætti þetta er nú sæghi þér; sannum vér þat, en hann

17.43-74 Stamford Bridge 159

vilde þó bióða brœðr sínum grið oc mikit valld, oc væri ec víst þá callaðr værri h&o-hook;fðingi, þó at þenn cost t&oelig-acute;kem vér, hældr enn ec biðaðe svá ælli at ec være banamaðr bróðor 45 míns; enn þó er bætra at þiggja bana af brœðr sínum enn væita honom bana.' 'Lítil konongr var þesse', saghðe Haraldr konongr, 'oc stóð væl í stigræip sin.' Þet sæghia menn, at Haraldr konongr kvæðe vísu þessa: 'Fram gengom vér í fylkingu, 50 bryniulausir meðr blár æggiar; hialmar skína, hæfkaðek mína; nú liggr scrúð várt at scipum niðri.' Emma hét brynia hans; hon tóc ofan í mitt bæin hanum, oc svá stærk at æcki festi vápn á henne. Þá mælti Haraldr 55 konongr, 'Þetta er illa ort, oc scal gæra nú aðra vísu bætri'. oc cvað þá þetta: 'Kriúpum vér firir vópna (valtæigs) br&o-hook;kon æighi (svá bauð Hilldr) at hialdri 60 (haldorð) í bugh skialdar; hátt bað mec, þer's mœtozt, mennskurð bera forðom, lackar ís oc h&o-hook;usar, hialmstal í gný malma.' 65 Nú væita Ænglar Norðm&o-hook;nnum áreið oc varð á mót viðrtaca h&o-hook;rð, oc svá váro sættar kæsiurnar oc koms þet mest viðr hestana. Bæriaz þó hvárirtvæggiu meðr sínu afle oc réð seint mannfallit á, oc var svá mikill liðsmunr at mykyl fi&o-hook;lde Ængla gerðo ring um þá, oc riðo flockom at þæim. Oc þá 70 er þæir kómoz at bac þæim, þá losnaðe fylkinginn oc gerðe mannfall mikit í hværtvæggia liðit; oc í rofino geck Haraldr konongr fram meðr ski&o-hook;lld sinn oc sværð oc hió á báðar hænndr bæðe menn oc hesta svá at æcke fæstiz viðr.

160 Fagrskinna 17.75-108

75 Þá var Haralldr konongr skotenn framan í óstena svá at þeghar com út blóð at munninum. Þetta var hans banasár, oc því nest fell hann til iarðar. Nú er þesse tíðinde vóro orðenn, þá sótto Ænglar at svá fast at þá fell allt liðit þet er nest hafðe staðit konongenom. 80 Enn nú varð Tósti iarl þess var, at konongrenn var fallenn, veic þeghar þer til er hann sá mærkit Landæiðuna, oc æggiaðe fast til frammg&o-hook;ngu, oc bað enn bæra þat sama mærki firir sér; oc varð þá sn&o-hook;rp orrasta firir því at allir Norðmenn áæggiaðo oc saghðe hvær &o-hook;ðrum at æighi villdi 85 flýia. Þá lét Haraldr Goðvinasun blása lúðri sínum, oc bað st&o-hook;ðva orrastona oc b&o-hook;uð Tósta iarle brœðr sínum grið oc &o-hook;llu liði hans. Enn allir Norðmenn œpto upp senn oc létoz ængi grið af honum þiggia vilia, létoz hælldr skula sighraz á úvinum sínum eða liggia þer allir um konong sinn. Hófz 90 þá orrostann í annat sinn oc varð hin harðasta, oc æighi l&o-hook;ng áðr enn Tósti iarl fell. Nú í því bili com til Œysteinn Orre meðr því liðe er á skipum hafðe veret, oc þæir allir vóro albryniaðir. Oc var þá orrastann hit þriðia sinn, oc feck Œysteinn Landœyðuna 95 mærke konongsens, oc var þá orrastann myklu harðaz, oc fellu Ænskir menn mest, oc var viðr sialft at þæir mundu flýa. Nú varð oc Œysteinn oc hans menn mi&o-hook;c móðer, firir því at þæir h&o-hook;fðu gengit langa ríð undir ringhabrynium oc gærðiz veðrit mi&o-hook;c heitt af sólu, at þá váro þæir nálegha úfœrir oc 100 stœyptuz þá allir ór brynium sínum. Enn þesse orrosta fór sem vón var at, at þæir h&o-hook;fðu bætra lut er aflit h&o-hook;fðu mæira oc búnað bætra með vópnum, oc fell þar nú Œysteinn Orri oc nálegha allt stórmenni. Enn þessi orrasta var callat Orrahríð; enn þet yar œfro lut dagsins. 105 Var þetta sem mælt er, at æi kemr æinn hvaðann; oc firir því at sumum var &o-hook;uðit længri lífdagha oc kómuz meðr því undan. Styrkar stallare coms þer undan hinn fræghaste maðr, því at hann fec sér hest oc ræið á brot um cvældit. Oc gerðez þá

17.109-121 Stamford Bridge 161

á vindr kalldr, enn Styrkar hafðe verit í skirtu æinni klæða oc hialm á h&o-hook;fðe oc í hænde brughðit sværð. Nú dvaldez hann 110 er hann ratt mœðenne af sér, oc í því com at hanum vagncarl æinn í k&o-hook;ssunge síðum. Nú spurðe Styrkar, 'Villtu sælia k&o-hook;ssung þinn, bónde?' Hann svaraðe, 'Víst eighi þér. Þú munt vera Norðmaðr, kenne ec mál þitt.' Þá svaraðe Styrkar, 'Hvat villt þú þá, ef ec em Norðmaðr?' Hann svaraðe, 'Ec 115 villde drepa þec, oc er nú svá illa at borez at ec hæfi ecke vápn þat er nýt sé.' Þá mælti Styrkar, 'Ef þú mátt ei mec drepa, bónde, þá scal ec fræista ef ec meghi þec drepa.' Ræiðir þá til sværðit oc svá á hals bónda at fauc af h&o-hook;fuðit. Tóc hann síðan þer sér skinniúp oc lióp síðann á hest sinn 120 oc lœypti svá til scipa.

XVIII

II. EAST NORSE

Th&a-long; war Haldan konung. Han drap thaghær sin br&o-long;thær R&o-long;, oc Skat, oc th&e-long;rræ wenær, oc sithæ str&a-long;-d&o-long; han. Haldan han haftæ twa sønær, &e-long;n h&e-long;t R&o-long; - oc summe sighæ at han h&e-long;t Haldan - oc anner h&e-long;t Helghe. Th&e-long; skiftæ r&i-long;kæt sw&a-long; at R&o-long; fek all fast land oc Helghe all watn. &I-long; thæn t&i-long;mæ war &i-long; 5 Siæ-long;land h&o-long;s H&o-slash-long;gæbiærgh &e-long;n k&o-slash-long;pstath, h&e-long;tæ H&o-slash-long;kæk&o-slash-long;pingæ, oc for th&y-long; at thæt war lanct fr&a-long;n strand, th&a-long; giorthe R&o-long; konungh k&o-slash-long;pstath h&o-long;s &Y-long;sæfiorth oc kallaethe thæt æfter sit &e-long;giæt nafn oc &e-long;n keldæ, h&e-long;t Roskeldæ. Hælghe han kom &e-long;n t&i-long;mæ til Halland oc lagthæs mæth Th&o-long;ræ, R&o-long;lfs carls 10 d&o-long;ttær, oc aflæthe mæth hænne &e-long;næ d&o-long;ttær, h&e-long;t Yrsæ.

166 Gesta Danorum 18.12-45

Annæn t&i-long;mæ took han s&i-long;næ &e-long;ghnæ d&o-long;ttær &u-long;witændhes oc aflæthe &e-long;n søn, h&e-long;tæ R&o-long;lf Kragæ. R&o-long; konung i&o-long;rthæthæs &i-long; Læthræ. Hælghe drap konung af Windæn &i-long; striith oc wan 15 Hodbrodæ oc fik alt Danmark. Sithæn, for skam skyld at han haftæ s&i-long;næ d&o-long;ttær, th&a-long; fl&y-long;thæ han til &o-slash-long;stærrike oc drap sek thær sæluær. Th&a-long; sendæ konung H&a-long;kun af Sw&e-long;r&i-long;ke et køuærne Danum til konung, mæth th&e-long; for&o-long;rth at hwilkæn thæt først sauthe at 20 han war d&o-slash-long;thær, han skuldæ mistæ sit liif. &E-long;n dag sum Rakkæ sath withær b&o-long;rth, oc hunda r&e-long;uus &a-long; gulue, th&a-long; spr&o-long;ng han fr&a-long;n b&o-long;rth oc &i-long; bland hundanæ, oc th&e-long; r&e-long;wo honum &i-long; hæl; oc thæt th&o-long;rdæ ængæn sighæ konung H&a-long;konæ. Th&a-long; bath Læ iæten &i-long; Læ-long;s&o-slash-long; sin hirthæ Sni&o-long; faa sek konungæd&o-long;mæt 25 af konung H&a-long;kune. Th&a-long; sp&o-long;rthe H&a-long;kun konung Sni&o-long; vm t&i-long;thendæ. Sni&o-long; suaræthæ: 'B&i-long;n faræ all w&o-long;rthæl&o-slash-long;s &i-long; Danmark.' Th&a-long; sauthæ H&a-long;kon konung: 'Hwar laat t&u-long; &i-long; n&a-long;t?' Sni&o-long; swaræthæ konungæn: 'Thær sum faaren &a-long;tæ vluænæ.' 'Huræ sw&a-long;?' 'Forth&y-long; at vluæn s&o-slash-long;zs oc gafs 30 faarum at drikkæ for læ-long;gæd&o-long;m.' 'Hwar laat th&u-long; andræ n&a-long;t?' sathe konungæn. Sni&o-long; swarathe: 'Thær sum vluæ &a-long;tæ waghnæn, oc &o-slash-long;kæn l&o-long;p bort.' 'Huræ m&a-long;ttæ thæt waræ?' 'Forth&y-long; vluæ &a-long;tæ biæuærthræ-long;len, thær weth haftæ mællæn s&i-long;n b&e-long;n, oc th&e-long; biæfræ sum dr&o-long;gho, th&e-long; l&o-slash-long;pæ bort.' 'Hwar 35 laat th&u-long; thrithiæ n&a-long;t?' sathe konungæn. Sni&o-long; swarathe: 'Thær sum m&y-long;s &a-long;tæ yxenæ oc æi skaftæt.' 'Hw&i-long; sw&a-long;?' 'Forth&y-long; børn giorthæ yxæ af hw&i-long;t ost; hennæ &a-long;tæ m&y-long;s, oc æi stikken ther skaftæt war aff.' Th&a-long; sp&o-long;rthæ konung æfter t&i-long;thændæ. Sni&o-long; swaræthe: 'B&i-long;n faræ all w&o-long;rthæl&o-slash-long;s.' 'Th&a-long; 40 ær Rakkæ d&o-slash-long;thær!' 'Thæt sigær tho oc æi iak', sathe Sni&o-long;; oc sw&a-long; war han konung &i-long; Danmark, wr&o-long;ngær oc ofhaarth d&o-long;mare oc grym oc fek g&o-long;zs mæth &v-long;skæll, oc megæt thwingæthe han allæ mæn. &E-long;n h&e-long;t R&o-slash-long;th, han st&o-long;th h&o-long;num &i-long; gæ-long;n. H&o-long;num sændæ konung for awnd skyld til Læ-long; iætæn 45 at spøriæ sin d&o-slash-long;th. Th&a-long; sathæ R&o-slash-long;th quæthiæ konungæns

18.46-79 The Skj&o-hook;ldung Kings 167

Læ-long; iætænæ oc sauthæ thr&e-long; sansaghær: eet, at han saa aldrigh thiokkære wæggæ &a-long; h&u-long;sæ æn Læ-long; hafthæ; annat, at han saa aldrigh &e-long;n man hauæ sw&a-long; mang houæth; thæt thrithiæ, at w&o-long;ræ han thæthæn, th&a-long; længdæ han aldrigh t&i-long;th atær at komæ. Oc sw&a-long; frælsæthe han sit liif. Th&a-long; sændæ 50 Læ-long; iætæn Sni&o-long; konunge tw&a-long; wantæ, oc sw&a-long; sum han sat &a-long; thingæ &i-long; I&u-long;tlande oc han dr&o-long;gh &a-long; th&e-long; wantæ, sithæn &a-long;tæ l&y-long;s h&o-long;num til d&o-slash-long;thæ. Sithæn war R&o-long;lf Kragæ konungh, Hælgæ søn. Han war stolther man &i-long; l&i-long;kæmæ oc i hugh, oc sw&a-long; gernæ gaf han, at 55 ængæn bath h&o-long;num tyswar om nogær thing. Th&a-long; war &e-long;n gr&e-long;ue &i-long; Sk&a-long;ne oc war Th&y-long;tesk oc h&e-long;t Hartwar; han war R&o-long;lfs skatgildær. Han fik R&o-long;lfs systær &a-long; m&o-long;th hans wilghæ; oc summæ sighæ at han gaf h&a-long;num hænnæ oc Sw&e-long;r&i-long;kæ mæth. &E-long;n t&i-long;mæ f&o-long;r Hartwar til Siæ-long;land mæth mekæn hær oc bath 60 R&o-long;lf, thær th&a-long; sat &i-long; Læ-long;thræ, takæ sin skat, oc sw&a-long; drap Hartwar R&o-long;lf oc alt hans folk &v-long;tæn &e-long;n -- han h&e-long;t Wigge, oc han stak h&o-long;num &i-long; gømæn thæn samæ dagh mæth thæt sammæ swærth han skuldæ h&o-long;num mand&o-long;m mæth gøræ. Hartwar war konung fr&a-long;n morænæn oc til pr&i-long;m-t&i-long;mæ; Skulda h&e-long;t hans 65 dr&o-long;thning. Sommæ sighæ at &A-long;kæ, Haub&o-long;rths br&o-long;thær, drap Hartwar, oc sw&a-long; war han konung. Sithæn warth Høthær konungh, Hodbrodæ søn, Hadding konungs d&o-long;ttærsøn, forth&y-long; at han war næ-long;stæ arwæ. Han wan konung af Saxæland. Han drap &i-long; str&i-long;th Baldær, &O-long;thæns 70 søn, oc æltæ &O-long;thæn oc Th&o-long;r oc th&e-long;rræ kompanæ; th&e-long; hafthæs for guthæ, æn th&o-long; th&e-long; thæt æi w&o-long;ræ. Sithæn war han dræpæn af Both, &o-long;thæns søn, &i-long; str&i-long;th. Tha war R&o-slash-long;rik Slængeborræ ællæ Rake, hans søn, konungh. Han wan C&u-long;rland oc Windær oc Sw&e-long;r&i-long;ke; th&e-long; 75 w&e-long;tathe h&o-long;num skat. Han giorthe Ørwændæl oc Fæng for- mæn &i-long; I&u-long;tland. Konung gaf &O-slash-long;rwændel slnæ systær for sin thrifl&e-long;k. Han aflæthæ mæth henne &e-long;n søn, oc kallæthæs Ambløthæ. Sithæn drap Fæng &O-slash-long;rwændæl for awnd oc t&o-long;k

168 Gesta Danorum 18.80-107

80 hans konæ sek til h&u-long;str&o-slash-long;. Th&a-long; ræ-long;ddæs Ambløthæ om sit liif oc giorthe sek til daræ. Th&a-long; saa Fæng with Ambløthæ oc sændæ honum til konung af Brittania mæth tw&a-long; s&i-long;næ swæ-long;næ oc th&y-long;liet br&e-long;f at Ambløthæ skuldæ op hangæs. Han skrapathæ thæt af, methæn th&e-long; s&o-long;wæ, oc skr&e-long;f sw&a-long;, at th&e-long; 85 tw&a-long; swæ-long;næ skuldæ hængæs oc Ambløthæ skuldæ konungs d&a-long;ttær f&a-long;; oc sw&a-long; war thæt. At iæmbl&i-long;ngæ dagh sum Fængh drak Ambløthæ ærue, th&a-long; kom han til Danmark oc drap Fæng, sin fathærbanæ, oc brendæ allæ Fængs mæn innen et tiald oc war sw&a-long; konung &i-long; I&u-long;tland. Sithæ f&o-long;r han &i-long; 90 g&e-long;n til Brittania oc drap sin swær thær hæfnæ wildæ Fængs d&o-slash-long;th. Sithæn fik han dr&o-long;tning af Skothland sek til h&u-long;s- fr&u-long;ghæ. Thaghær han høm kom, th&a-long; war han dræpin &i-long; str&i-long;th. Æfthær Rørik Rake war W&i-long;ghl&e-long;k, hans søn, konung. 95 Nanna h&e-long;t hans dr&o-long;tning. Han hafthæ frith oc n&a-long;thæ &i-long; s&i-long;næ daghe, oc straa-d&o-long; han. Sithæn war Wærmund, hans søn, konung. Han hafthæ g&o-long;th frith &i-long; førstænnæ, æn &i-long; hans aldørd&o-long;m war han blind, oc Offæ, hans søn, war sw&a-long; th&o-slash-long;ft af sek at han wæ-long;ntæs æi at 100 waræ fallæn til konung. Th&a-long; b&e-long;dæs konungs søn af Saxland at waræ konung &i-long; Danmark, ællær Wærmund skuldæ g&a-long; innæn &e-long;nw&i-long;ghe mæth h&o-long;num. Th&a-long; b&e-long;dæs Offæ at g&o-long;nga &a-long; m&o-long;t thwa Th&y-long;thæskæ, hwilkæ th&o-long; han wildæ, æn f&o-slash-long;r gik &e-long;n Th&y-long;thæsk &a-long; m&o-long;t tw&a-long; Danskæ. Th&a-long; gik konungs søn af 105 Saxland oc &e-long;n stark kæmpe &a-long; m&o-long;t Offa, och th&e-long;m drap han b&a-long;thæ, oc sithæn war Offæ hin Starke konung &i-long; Saxland oc &i-long; Danmark.

Sv&e-long;ar &e-long;gho konung at takæ ok sv&a-long; vrækæ. Han skal mæþ g&i-long;slum ouæn faræ ok &i-long; &O-slash-long;strægøtland. Þ&a-long; skal han sændimæn hingæt gæræ til aldræg&o-slash-long;tæ þings. Þ&a-long; skal lagmaþær g&i-long;slæ skiptæ, tv&a-long; sunnæn af landi ok tv&a-long; norþæn af landi. Siþæn skal aþræ fi&u-long;ræ mæn af landi gæræ mæþ þ&e-long;m. Þ&e-long;r skulu til 5 I&u-long;næbækkær m&o-long;te faræ. &O-slash-long;stg&o-slash-long;tæ gislæ skulu þingæt fylghiæ ok vittni bæræ at han ær sv&a-long; inlændær, sum lægh þerræ sighiæ. Þa skal aldræg&o-slash-long;tø þing &i-long; g&e-long;n h&a-long;num næmnæ, Þ&a-long; han til þings kombær, þ&a-long; skal han sik allum G&o-slash-long;tom tr&o-long;lekæn sværiæ, at han skal &e-long;igh ræ-long;t lægh &a-long; landi v&a-long;ru br&y-long;tæ. Þ&a-long; 10 skal lagmaþær han fyrst til konongs d&o-slash-long;mæ ok siþæn aþrir, þ&e-long;r ær han biþær. Konongær skal þa þrim mannum friþ giuæ, þ&e-long;m ær &e-long;igh hauæ n&i-long;þingsværk giort. Æn biskup skal takæ, þ&a-long; skal konungær allæ landæ at spyriæ huarn þ&e-long;r viliæ hauæ. Han skal b&o-long;ndæ sun væræ. 15 Þ&a-long; skal konongær hanum staf &i-long; hand sæliæ ok gullfingrini.

170 West-Gautish Laws 19.17-34

Siþæn skal han &i-long; kirkiu l&e-long;þæ ok &i-long; biskups st&o-long;l sættiæ. Þ&a-long; ær han fulkomen til valdær utæn vixlt. B&o-long;ndæ sun skal lagmaþær væræ. Þ&y-long; skulu allir b&o-long;ndær 20 valdæ mæþ Guss miskun. Konongær skal næmd firi sik sætiæ ok lagmaþær &a-long; þingi. Þæt h&e-long;tir &e-long; aldræg&o-slash-long;tæ þing, ær lagmaþær ær &a-long;. Þær m&a-long; folk ætl&e-long;þæ ok sættum l&y-long;sæ. Þættæ ær l&e-long;cara ræ-long;tær Varþær læ-long;kæri barþær, þæt skal &e-long; &u-long;gilt varæ. Varþær 25 l&e-long;kari s&a-long;rgaþær, þæn sum mæþ g&i-long;ghu gangar allær mæþ fiþlu far allær bambu, þ&a-long; skal ku&i-long;ghu takæ &o-long;tamæ ok flytiæ up &a-long; bæ-long;sing. Þ&a-long; skal alt h&a-long;r af roppo rakæ ok siþæn smyria. Þ&a-long; skal h&a-long;num f&a-long; sk&o-long; n&y-long;smurþæ. Þ&a-long; skal l&e-long;kærin takæ kulghuna um roppo, maþær skal til huggæ mæþ huassi g&e-long;sl. 30 Gitær han haldit, þ&a-long; skal han havæ þæn g&o-long;þa grip ok ni&u-long;tæ, sum hundær græss. Gitær han &e-long;igh haldit, havi ok þole þat sum han fæk, skama ok skaþa; biði aldrigh haldær ræ-long;t æn h&u-long;skonæ h&u-long;þstrukin. &E-long; &a-long; variændi vitu ok skyldæsti arf at takæ.

Hæ-long;r viliom w&i-long; medh Gudz n&a-long;dhom sighia medh faam ordhom aff th&o-slash-long;m hælgha Gudz martire Sancto &E-long;r&i-long;co, som fordum war konungher &i-long; Sw&e-long;r&i-long;ke. B&a-long;dhe aff æ-long;t ok ædle han war sw&a-long; fast aff konunga slækt som aff androm Sw&e-long;r&i-long;kis høfdingiom. Sidhan r&i-long;kit var &v-long;tan forman, ok han var kiæ-long;r 5 allom lanzins høfdingiom ok allom alm&o-long;ganom, th&a-long; valdo th&e-long; han til konungh medh allom alm&o-long;ghans g&o-long;dhwilia, ok sattis hedherl&i-long;ca &a-long; konungx stool vidh Upsala. Sidhan han kom til valdha, h&e-long;dradhe han mykyt Gudh, oc thr&e-long;m lundom skipadhe han sit l&i-long;fwerne, ey sw&a-long; mykyt aff th&y-long; for thet valde 10 som han var th&a-long; til komin, &v-long;tan aff enne mykle umhuxan, ok fulkompnadhe væl sit l&i-long;fwerne, til han ændade thet medh h&e-long;derlico martirio. Han følgdhe th&e-long;ra g&o-long;dha konungha æpted&o-slash-long;me, som &i-long; gamblo laghomen v&a-long;ro, først til th&e-long; helgho kirkio ok Gudz d&y-long;rk &o-slash-long;kilse, sidhan til alm&o-long;ghans st&y-long;rls ok 15 ræ-long;tzl v&i-long;sa manna styrkilse, oc at &y-long;tersto satte han sik allan &a-long; m&o-long;th tr&o-long;nna &o-long;winum. Sidhan skipade han &i-long; Opsala kirkio, som gambla konungha hans foreldra hafdo byriat ok &e-long;n d&e-long;l vp byght, Gudz thiæ-long;nistomæn. Sidan foor han vm alt sith

172 The Life of Saint Eric 20. 20-53

20 r&i-long;ke ok s&o-slash-long;kte sit folk, ok foor fram at ræ-long;ttom konunghslekom vægh. Han d&o-slash-long;mde ræ-long;tta d&o-long;ma &v-long;tan allan vinskap ælla pæninghavild ok ey &o-long;ræ-long;tta d&o-long;ma for ræddogha ælla hath sculd. Han gik fram at th&o-slash-long;m vægh som l&e-long;dher til himer&i-long;kes. Han sæ-long;tte &o-long;s&a-long;ta mæn, han frelsadhe f&a-long;t&o-slash-long;ka mæn aff s&i-long;nom 25 iwirmannom, ok størkte ræ-long;tu&i-long;sa mæn &i-long; Gudz thiæ-long;nist, ok wranga mæn vilde han ey thola &i-long; s&i-long;no lande, &u-long;tan giordhe hwariom sin ræ-long;t. Han var alm&o-long;ghanom sw&a-long; kiæ-long;r b&a-long;dhe for thetta ok sw&a-long; for andra g&o-long;da gerninga at aldir alm&o-long;ghin vilde hanom &u-long;t gifwa thridhia d&e-long;lin aff allom brutpæningom, som 30 æpte lanz laghum l&a-long;gho til konungx fatab&u-long;r. Th&a-long; sighs han th&o-slash-long;m hafwa swarat, som h&a-long;nom thet budhu: 'Jak hafwir øfr&i-long;kt aff m&i-long;no &e-long;ghno g&o-long;ze, ok hafwin &i-long; idhart, for th&y-long; at th&e-long; aepte idher koma, th&e-long; thorfuo thet væl vidher'; ok thet var ræ-long;tu&i-long;s manz ordh, ok siældhan finz n&u-long; hans l&i-long;ke, som sik læ-long;tir 35 n&o-slash-long;ghia at s&i-long;no &e-long;ghno ok ey girnas sinna vndird&a-long;na g&o-long;z. Sannel&i-long;ka for th&y-long; at thæt ær ræ-long;tu&i-long;st, at thæn annan skal st&y-long;ra oc d&o-slash-long;ma, han scal førra d&o-slash-long;ma sik siælfuan, ok gøra siæ-long;linna vndird&a-long;na ok st&y-long;ra sin hugh til Gudz, som scrifwaz: 'Jac p&i-long;nar min l&i-long;kama ok lifwer jak &i-long; Gudz thiæ-long;nist.' For 40 thæn sculd var thæn hælghe konunghin starkir &i-long; vaku, idhel&i-long;ken &a-long; b&o-slash-long;num, tholugher &i-long; ginuærdo ok milder &i-long; almoso ok thwingade sit køt medh hwasso h&a-long;rklædhe, ok &i-long; th&y-long; samu h&a-long;rklæ-long;dhe war han som &i-long; ræ-long;tw&i-long;sonna brynio vm thæn th&i-long;ma han var dræpin, ok thet ær æn &i-long; dagh g&o-slash-long;mpt &i-long; Vpsala kirkio, 45 væt &i-long; hans halgha bl&o-long;dhe. Vm fasto ælla vm andra helgha th&i-long;ma kom han ey &i-long; dr&o-long;tninginna sæ-long;ng, &v-long;tan th&a-long; n&a-long;t&u-long;rl&i-long;kin lusta krafdhe køtit, th&a-long; hafdhe han eet kar fult medh kalt vatn b&a-long;dhe vm vintir ok somar, som han slækte n&a-long;t&o-long;rl&i-long;kan losta medh. 50 Sidhan, som w&i-long; først sagdhom, at kirkian var bygdh ok r&i-long;kit væl skipat, th&a-long; samkadhe han saman hær &a-long; m&o-long;t vantr&o-long;nne ok s&i-long;ns folks &o-long;winum, ok th&o-long;k medh sik aff Upsala kirkio Sanctum Henr&i-long;cum biscop ok f&o-long;r til Finlanz ok stridde, ok

20.54-87 The Life of Saint Eric 173

drap all th&o-slash-long;m som ey vildo taka vidh ræ-long;tu&i-long;so ok ræ-long;tte troo, for th&y-long; at han hafdhe opta th&o-slash-long;m Gudz troo ok frid budit, oc 55 the w&a-long;ro sw&a-long; forhardhe at th&e-long; vildo engalund vndi ganga, &v-long;tan medh hardhe hand. Sidhan han hafdhe sigher wonnit ok han var &a-long; s&i-long;nom b&o-slash-long;nom, ok badh til Gudh medh gr&a-long;tande t&a-long;rom, for th&y-long; han hafdhe milt hiærta, th&a-long; spurdhe &e-long;n hans sw&e-long;n, hw&i-long; han græt mædhan han hafdhe Gudz &o-long;wini sighrat 60 oc wunnit, som han m&a-long;tte hællir glædhias aff. Han swaradhe sw&a-long;: ' Sannel&i-long;ka jak glædz ok lofwar Gudh for gifnan sigher, ok sørgher mykyt at sw&a-long; manga siæ-long;la sculdo forfaras &i-long; dagh, som hældir m&a-long;tto hafwa komit til himer&i-long;kis, vm th&e-long; hafdho takit vidh Cristind&o-long;m.' Ok th&a-long; kalladhe han saman folkit 65 som epte lifdhe, ok gaff landeno fridh ok læ-long;t pr&e-long;dica landeno Gudz troo ok cristnadhe folk ok bygdhe kirkior, ok satte ther ater Sanctum Henr&i-long;cum, som thær æpte tholde martirium. Sidhan ther v&a-long;ro preste skipadhe ok annur th&e-long; thing som Gudz d&y-long;rk tilh&o-slash-long;rdhe: th&a-long; foor han ater til Sw&e-long;r&i-long;kis medh 70 h&e-long;dherlikom sighir. &A-long; t&i-long;onda &a-long;re hans konungx r&i-long;ke, thæn gamble &o-long;winin vekte vp &a-long; m&o-long;t h&a-long;nom &e-long;n man som hæ-long;t Magnus, konungxins son aff Danmark, som &a-long; sit m&o-slash-long;dherne &a-long;tte konunger at vara &a-long; m&o-long;t laghum, som forbi&u-long;dha at &u-long;tlænningia sculu r&a-long;dha. Han 75 legdhe medh sik &e-long;n høfdhingia, ok r&e-long;ddo sik saman til hans d&o-slash-long;dh ok sampnado l&o-slash-long;nl&i-long;ca saman hær &a-long; m&o-long;t konungenom, h&a-long;nom &o-long;uitande, vidh &O-slash-long;stra &A-long;rus; thetta th&i-long;mde vm hælgha Th&o-long;rsdagh &i-long; Sanctae Trinitatis Kirkio, &a-long; th&y-long; biærghe, som h&e-long;ter Mons Domini, som n&u-long; ær kirkian bygdh. Mædhan 80 han h&o-slash-long;rde mæsso, var honom saght at hans &o-long;wini v&a-long;ro næ-long;r stadhenom, ok r&a-long;dhel&i-long;kit w&a-long;re at m&o-slash-long;ta th&o-slash-long;m ginstan medh sinne makt. Th&a-long; swaradhe konungin: 'Læ-long;tin mik vara mædh n&a-long;dum at h&o-slash-long;ra fulkoml&i-long;ka Gudz thiæ-long;nist &i-long; sw&a-long; st&o-long;re h&o-slash-long;ghtiið, for thæn sculd at jak hopas til Gudz, at thet som 85 hæ-long;r atir staar af hans thiæ-long;nist, thet scolum v&i-long; annars stadhs h&o-slash-long;ra.' Sidhan thetta var sakt, th&a-long; anduardadhe han sik

174 The Life of Saint Eric 20. 88-112

Gudhi &i-long; hændir oc vald, ok giordhe kors før sik ok gik &u-long;t aff kirkionne, ok væ-long;mpte sik medh kors t&e-long;kne ok s&i-long;na sw&e-long;na 90 først, ok sidhan medh v&a-long;pnom, th&o-long; at th&e-long; v&a-long;ro faa, ok m&o-slash-long;tto mannel&i-long;ka &o-long;manl&i-long;com. Sidhan th&e-long; k&o-long;mo saman, th&a-long; hi&o-long;ldo fleste medh værsta gram &a-long; m&o-long;t g&o-long;dum Gudz vini. Sidhan han var nidherslaghin ok huggin saar owan &a-long; saar, ok sw&a-long; som han war varla d&o-slash-long;dher, th&a-long; wordho grymi grymare, ok 95 giordho haad aft h&e-long;dherl&i-long;kom, ok huggho hofwed af h&a-long;nom som aff androm fanga f&u-long;lom. Han anduardadhe Gudhi s&i-long;na siæ-long;l oc foor aff iordr&i-long;ke ok til himer&i-long;kis r&i-long;ke. Thætta var thet førsta miraculum, at &i-long; thæn stadh hans bl&o-long;dh var først &u-long;tgutit, brast vp &e-long;n rinnande kiælda, som en 100 &i-long; dagh ær til vitna. Sidhan th&e-long; v&a-long;ro borto, oc hans helghe l&i-long;kama atir &i-long; samma stadh han var dræpin; oc faa aff hans sw&e-long;nom v&a-long;ro atir ok t&o-long;ko l&i-long;kit, ok b&a-long;ro thet in til enna f&a-long;tika enkio h&u-long;s, ok var ther een f&a-long;tik kona blindh vm langan tima, ok sidhan hon hafdhe takit vp&a-long; hans l&i-long;kama, ok hænna fingir 105 v&a-long;ro vaath wordhin aff hans bl&o-long;dhe, ok th&o-long;k &a-long; s&i-long;nom &o-slash-long;ghum, oc fik &i-long; samu stundh skiæra s&y-long;n ok lofwadhe Gudh. Mangh annur th&o-long;lik miracula som Gudh hafwer giort medh s&i-long;nom hælgha martire Sancto &E-long;r&i-long;co æru annar stadh scrifwat. Han vardh dræpin æpter Gudz byrdh th&u-long;sanda aarum ok hundrada 110 ok sextighi &a-long;rum, quinto decimo Kalendas lunii, &i-long; Alexandri P&a-long;ua daghum thridhia, regnante domino nostro lesu Christo, cui est omnis honor ac gloria in secula seculorum. Amen.

Gutland hitti fyrsti maþr þan sum Þieluar h&i-long;t. Þ&a-long; war Gutland s&o-long; eluist at þet daghum sanc oc n&a-long;tum war uppi. En þann maþr quam fyrsti eldi &a-long; land, oc siþan sanc þet aldri. Þissi Þieluar hafþi ann sun sum h&i-long;t Hafþi, en Hafþa cuna h&i-long;t Hultastierna. Þaun t&u-long; bygþu fyrsti &a-long; Gutlandi. 5 Fyrstu n&a-long;t sum þaun saman su&a-long;fu, þ&a-long; droymdi henni draumbr, s&o-long; sum þr&i-long;r ormar w&a-long;rin slungnir saman &i-long; barmi hennar, oc þ&y-long;tti henni sum þair scriþin &y-long;r barmi hennar. Þinna draum segþi han firi Hafþa b&o-long;nda s&i-long;num. Hann raiþ dravm þinna s&o-long;: 10 'Alt ir baugum bundit, b&o-long;land all þitta warþa, oc f&a-long;um þria syni aiga' --

176 Guta saga 21.14-46

þaim gaf hann namn allum &o-long;f&y-long;dum -- 15 'Guti al Gutland aigha, Graipr al annar haita, oc Gunfiaun þriþi.' Þair sciptu siþan Gutlandi &i-long; þr&i-long;a þriþiunga, s&o-long; at Graipr þann elzti laut norþasta þriþiung oc Guti miþalþriþiung, en 20 Gunfiaun þann yngsti laut sunnarsta. Siþan af þissum þrim aucaþis fulc &i-long; Gutlandi, s&o-long; mikit um langan t&i-long;ma at land elpti þaim ai alla f&y-long;þa. Þ&a-long; lutaþu þair bort af landi huert þriþia þiauþ, s&o-long; at alt sculdu þair aiga oc miþ s&i-long;r bort hafa sum þair vfan iorþar &a-long;ttu. Siþan wildu þair nauþugir bort fara, 25 men f&o-long;ru innan Þorsborg oc bygþus þar firir. Siþan wildi ai land þaim þula, &v-long;t&a-long;n r&a-long;cu þaim bort þeþan. Siþan f&o-long;ru þair borth i F&a-long;royna oc bygþus þar firir. Þar g&a-long;tu þair ai sic vppi haldit, &v-long;tan f&o-long;ru &i-long; aina oy wiþr Aistland sum haitir Dagaiþi, oc bygþus þar firir oc gierþu burg aina 30 sum enn s&y-long;nis. Þar g&a-long;tu þair oc ai sic haldit, &v-long;tan f&o-long;ru vpp at watni þ&i-long; sum haitir Dyna, oc vpp ginum Ryzaland. S&o-long; fierri f&o-long;ru þair at þair qu&a-long;mu til Griclanz. Þar baddus þair byggias firir af Grica konungi vm n&y-long; oc niþar. Kunungr þann lufaþi þaim, oc hugþi at ain niþ ann m&a-long;naþr w&a-long;ri. 35 Siþan gangnum m&a-long;naþi wildi hann þaim bort w&i-long;sa, en þair annzsuaraþv þ&a-long; at n&y-long; oc niþar w&a-long;ri &e-long; oc &e-long;, oc qu&a-long;þu s&o-long; s&i-long;r wara lufat. Þissun þaira wiþr&a-long;tta quam firir dr&y-long;tningina vm s&i-long;þir; þ&a-long; segþi han, 'Minn herra kunungr, þ&u-long; lufaþi þaim byggia vm n&y-long; oc niþar. Þ&a-long; ir þet &e-long; oc &e-long;; þ&a-long; m&a-long;tt þ&u-long; ai af 40 þaim taka.' S&o-long; bygþus þair þar firir, oc enn byggia, oc enn hafa þair sumt af w&a-long;ru m&a-long;li. Firi þan t&i-long;ma oc lengi eptir siþan tr&o-long;þu menn &a-long; hult oc &a-long; hauga, w&i-long; oc stafgarþa, oc &a-long; haiþin guþ. Bl&o-long;taþu þair synum oc d&y-long;drum slnum, oc f&i-long;l&e-long;þi miþ mati oc mung&a-long;ti. Þet gierþu 45 þair eptir wantr&o-long; sinni. Land alt hafþi s&i-long;r hoystu bl&o-long;tan miþ fulki, ellar hafþi huer þriþiungr s&i-long;r; en sm&e-long;ri þing hafþu

21. 47-71 Legends of Gotland 177

mindri bl&o-long;tan meþ fil&e-long;þi, mati oc mung&a-long;ti, sum haita suþnauf- ar, þ&i-long; et þair suþu allir saman. Mangir kunungar stridu &a-long; Gutland miþan haiþit war; þau hieldu Gutar &e-long; ieml&i-long;ca sigri oc r&e-long;t s&i-long;num. Siþan sentu Gutar 50 sendimenn manga til Su&i-long;ar&i-long;kis, en engin þaira fic friþ gart fyr þan &A-long;wair Str&a-long;bain af Alfha-socn; hann gierþi fyrsti friþ wiþr Su&i-long;a kunung. Þ&a-long; en Gutar hann til b&a-long;þu at fara, þ&a-long; suaraþi hann, 'Mik witin &i-long;r n&u-long; faigastan oc fallastan. Giefin þ&a-long; m&i-long;r, en &i-long;r wilin et iec fari hinan sl&i-long;kan w&a-long;þa, þr&y-long; wereldi, att m&i-long;r 55 sielfum, annat burnum syni m&i-long;num, oc þriþia cunu.' Þ&y-long; et hann war snieldr oc fielkunnugr, s&o-long; sum saghur af ganga, gicc hann &a-long; staggaþan r&e-long;t wiþr Su&i-long;a kunung. Siextighi marca silfs vm &a-long;r huert, þet ier scattr Guta, s&o-long; at Su&i-long;ar&i-long;kis cunungr hafi fiauratighi marcr silfs af þaim siextighi, en ierl 60 hafi tiughu marcr silfs. Þinna staþga gierþi hann miþ lanz r&a-long;þi fyr en hann haiman f&o-long;ri. S&o-long; gingu Gutar sielfswiliandi vndir Su&i-long;a kunung, þ&y-long; at þair m&a-long;ttin fr&i-long;r oc frelsir s&y-long;kia Su&i-long;ar&i-long;ki &i-long; huerium staþ, &v-long;tan tull oc allar &u-long;tgiftir; s&o-long; aigu oc Su&i-long;ar s&y-long;kia Gutland firir &v-long;tan cornband ellar annur forbuþ. 65 Hegnan oc hielp sculdi kunungr Gutum at waita en þair wiþr þorftin oc kallaþin. Sendimen al oc kunungr oc ierl samu- laiþ &a-long; Gutnalþing senda, oc l&a-long;ta þar taka scatt sinn. Þair sendibuþar aighu friþ l&y-long;sa Gutum alla steþi tils&y-long;kia yfir haf sum Upsala kunungi tilhoyrir, oc s&o-long; þair sum þan wegin aigu 70 hinget s&y-long;kia.